MHXS 15 boʻyicha sadoqat dasturlari va bonus ballar

Ballar qachon alohida majburiyat boʻladi

Sadoqat ballari mijozning qoʻshimcha tovarlarni olish opsionining shakllaridan biridir. Standartda sotishni ragʻbatlantirish va mijozlarning mukofot ballari (“sales incentives, customer award credits (or points)”) aniq nomi bilan atalgan (B39-band).

Har bir ball shartnoma boʻyicha majburiyat yaratmaydi. Opsion faqat mijozga muhim huquq bersagina alohida bajarilishi lozim boʻlgan majburiyat hosil qiladi — yaʼni mijoz bu shartnomani tuzmasa, oladigan imkoniyat. Standartdagi misol: kompaniya shu toifadagi mijozlarga shu bozorda odatda beradigan chegirmalar diapazonidan ortiq chegirma (B40-band).

Amaliy xulosa: dasturni ishga tushirishdan yoki oʻzgartirishdan oldin ballar chegirmasini xaridorlarning shu toifasi uchun odatiy chegirmalar bilan solishtiring. Majburiyat umuman paydo boʻlish-boʻlmasligi shu taqqoslashga bogʻliq.

Agar ballar mijoz oddiy xaridda ham oladigan chegirmaga teng chegirma bersa, muhim huquq yoʻq. Bunda bu marketing taklifidir va uni standart boʻyicha faqat mijoz opsiondan foydalanganda hisobga olish kerak (B41-band).

Xarid narxini qanday taqsimlash kerak

Muhim huquq mavjud boʻlsa, kompaniya bitim narxini tovar va ballar oʻrtasida ularning alohida sotish narxlariga proporsional ravishda taqsimlaydi (74- va 76-bandlar).

Ballarning alohida sotish narxi odatda bevosita kuzatilmaydi, shuning uchun u baholanadi. Baho mijoz ballardan foydalanganda oladigan chegirmani aks ettiradi va ikki narsaga tuzatiladi: mijoz opsionsiz ham ola oladigan chegirmaga hamda ballar ishlatilish ehtimoliga (B42-band).

Aynan ishlatilish ehtimoli MHXS boʻyicha hisob-kitobni “1 ball = shartli chegirma summasi” degan sodda yondashuvdan farqlaydi: berilgan ballarning hammasi sarflanmasa, majburiyat ballarning nominalidan past baholanadi.

Hisob-kitob namunasi (shartli raqamlar)

Faraz qilaylik, xaridor 100 000 soʻmlik tovar sotib oldi va 100 ball oldi. Har bir ball keyingi xaridda 100 soʻm chegirma beradi, yaʼni ballarning nominali 10 000 soʻm. Kompaniya ballarning 80 foizi ishlatiladi deb kutadi, dasturdan tashqari chegirma berilmaydi. Barcha raqamlar shartli va faqat misol uchun keltirilgan.

Ballarning alohida sotish narxi: 10 000 × 80% = 8 000 soʻm. Tovarning alohida sotish narxi: 100 000 soʻm. Yigʻindi — 108 000 soʻm, bitim narxi esa 100 000 soʻm.

• tovarga 100 000 × 100 000 / 108 000 ≈ 92 593 soʻm toʻgʻri keladi — bu sotuv kunidagi tushum;
• ballarga 100 000 × 8 000 / 108 000 ≈ 7 407 soʻm toʻgʻri keladi — bu tushum emas, shartnoma majburiyati;
• mijoz ballarni sarflaganda majburiyatning tegishli qismi ishlatilgan ballarga proporsional ravishda tushumga oʻtadi.

Shartnoma majburiyati va ishlatilmagan ballar

Xaridordan pul olingan, ammo vaʼdalarning bir qismi (kelgusi chegirma) bajarilmagan. Bunday holda shartnoma moliyaviy holat toʻgʻrisidagi hisobotda shartnoma majburiyati sifatida koʻrsatiladi (106-band). Moddaning boshqa nomi ham mumkin, agar oshkor etish yetarlicha tushunarli boʻlsa (109-band).

Ballarning bir qismi ishlatilmaydi — standartda bu breakage, yaʼni mijozning ishlatilmagan huquqlari deb ataladi (B45-band). Kompaniya bunday summaga huquqli boʻlishni kutsa, uni boshqa mijozlar ballardan foydalanish tartibiga proporsional ravishda tushumda tan oladi. Kutmasa — mijoz qolgan huquqlardan foydalanish ehtimoli juda past boʻlib qolganda tan oladi (B46-band). Breakage bahosi oʻzgaruvchan haqni cheklash qoidalari (56–58-bandlar) bilan solishtirilishi kerak.

Chakana savdo uchun amaliy qadamlar

Hisob-kitobni takrorlash va auditorga koʻrsatish mumkin boʻlishi uchun tartibni hisob siyosatida mustahkamlang va dastur maʼlumotlarini quyidagi koʻrinishda saqlang:

• dastur shartlari: qancha ball beriladi, amal qilish muddati, nimaga sarflash mumkin;
• muhim huquq tahlili: ballar chegirmasini shu toifa mijozlar uchun odatiy chegirmalar bilan taqqoslash;
• ballning alohida sotish narxi va dastur statistikasi boʻyicha ishlatilish ulushini hisoblash;
• oylik reyestr: hisoblangan, ishlatilgan, muddati tugagan ballar va majburiyat qoldigʻi;
• har bir hisobot sanasida ishlatilish bahosini qayta koʻrib chiqish va majburiyat qoldigʻi oʻzgarishini oshkor etish.

Tipik xatolar

• chekning butun summasini tushum deb tan olish, ballar xarajatini esa hisobdan chiqarishda xarajat sifatida aks ettirish;
• ballarni ishlatilish ehtimolini hisobga olmay, nominal boʻyicha baholash;
• muhim huquq tahlilining yoʻqligi: har qanday ball avtomatik majburiyat deb yoki aksincha hech qachon majburiyat emas deb hisoblanadi;
• ishlatilmagan va kuyib ketgan ballarni eʼtiborsiz qoldirish, natijada majburiyat yillar davomida balansda turib qoladi;
• dastur boshqaruv hisobini soliq hisobi bilan aralashtirish: MHXS normalari Soliq kodeksi boʻyicha soliqlarni hisoblash tartibini oʻzgartirmaydi.