MHXS 15: tamoyil (printsipal) yoki agent — tushumni qanday koʻrsatish

Standart nima deydi

Maqomni aniqlash doirasi MHXS 15 ning B34–B38 bandlarida bayon etilgan. Mijozga tovar yoki xizmat yetkazib berishda boshqa tomon qatnashsa, kompaniya mijoz oldidagi oʻz majburiyati nimadan iboratligini tushunishi kerak: tovar yoki xizmatni mustaqil taqdim etish (bunda u printsipal) yoki ularni boshqa tomon taqdim etishini tashkil qilish (bunda u agent).

Mezon bitta: nazorat. Kompaniya aniq tovar yoki xizmat mijozga berilgunga qadar ularni nazorat qilsa, u printsipal (B35). Agent mijozga berilgunga qadar bunday nazoratga ega emas (B36). Bu hisob siyosatini tanlash masalasi emas: maqom faktlar va shartnoma shartlaridan kelib chiqadi.

Ikki qadam: nima sotiladi va uni kim boshqaradi

Standart ikkita ketma-ket harakatni talab qiladi (B34A). Avval mijozga aynan qaysi tovar yoki xizmatlar berilishini aniqlash kerak. Soʻng ularning har biri boʻyicha kompaniya uni berilgunga qadar nazorat qilishini baholash kerak.

Birinchi qadam koʻpincha tashlab ketiladi, bu notoʻgʻri. Aniq tovar yoki xizmat — alohida (distinct) tovar yoki xizmat yoki ularning toʻplami. Masalan, mijoz bilan shartnomada tovarning oʻzi ham, yetkazib berish ham sotilsa, har bir element boʻyicha xulosa har xil boʻlishi mumkin. Vaʼdalar roʻyxati shartnomadan olinadi, shuningdek kompaniyaning odatiy amaliyoti, eʼlon qilingan qoidalari va bayonotlaridan kelib chiqadigan vaʼdalar ham hisobga olinadi, agar mijozda asosli kutish paydo boʻlgan boʻlsa.

Nazorat nima va uni qanday isbotlash mumkin

Aktiv ustidan nazorat — uni ishlatishni boshqarish va undan qolgan deyarli barcha foydani olish qobiliyati, shu jumladan boshqalarni bundan chetlatish imkoniyati (33-band). Kompaniya printsipal boʻladigan hollardan biri — u boshqa tomondan tovar yoki boshqa aktivni olib, keyin mijozga topshirishi (B35A).

Nazorat tamoyillarini qoʻllagandan soʻng ham xulosa aniq boʻlmasa, standart B37 dagi koʻrsatkichlarga yoʻnaltiradi. Asosiy uchta, roʻyxat toʻliq emas:

• tovar yoki xizmatni yetkazish vaʼdasini bajarish uchun asosiy javobgarlik;
• zaxira xavfi — mijozga berilgunga qadar yoki nazorat mijozga oʻtgandan keyin;
• tovar yoki xizmat narxini belgilashdagi erkinlik.

Koʻrsatkichlardan qanday foydalanish

Koʻrsatkichlar — koʻpchilik gʻalaba qozonadigan nazorat roʻyxati emas. Ularning ahamiyati tovar yoki xizmat xususiyatiga va shartnoma shartlariga bogʻliq, turli shartnomalarda turli koʻrsatkichlar ishonarliroq boʻladi (B37A). Masalan, narx belgilashdagi erkinlik bozor shunday boʻlsa-yu, kompaniyada narx tanlashda amalda imkoniyat kam boʻlsa, kamroq ahamiyatli boʻlishi mumkin.

Amaliy tartib: har bir tovar yoki xizmatni yozib chiqing; har biri uchun uchta shartnomani (mijoz bilan, yetkazib beruvchi bilan, kerak boʻlsa yetkazib beruvchi va mijoz oʻrtasidagi) yigʻing; mijoz oldida kim javob berishini, sotilmagan yoki qabul qilinmaganning xavfini kim koʻtarishini, narxni kim belgilashini belgilang; xulosa va dalillarni yozing. Bu yozuv auditorga kerak boʻladi.

IFRIC amaliyotidan misol tahlili

Talqinlar qoʻmitasi dasturiy litsenziyalarni qayta sotuvchini koʻrib chiqqan. Qayta sotuvchi sotuvdan oldin mijozga maslahat beradi, narxni erkin belgilaydi, litsenziyalarni mijoz rozi boʻlgandan keyingina ishlab chiqaruvchidan buyurtma qiladi va mijozga hisob-faktura chiqaradi. Litsenziyalar mijoz nomiga beriladi, dasturning ishlashi uchun ishlab chiqaruvchi javobgar.

Qoʻmita sotuvdan oldingi maslahatning oʻzi shartnomadagi vaʼda emasligini taʼkidlagan: shartnoma tuzilgan paytda u allaqachon koʻrsatilgan, shuning uchun sotuv predmeti standart litsenziyalar hisoblanadi. Keyin koʻrsatkichlar aralash manzara berdi: litsenziyalarni chiqarish va faollashtirish uchun ishlab chiqaruvchi javobgar; mijoz oldida, qabul qilinmagan litsenziyalar boʻyicha ham, qayta sotuvchi javobgar; buyurtmadan oldin uning litsenziyalar zaxirasi yoʻq, lekin mijoz qabul qilgunga qadar zaxira xavfi paydo boʻladi; narxni oʻzi belgilaydi. Xulosa muayyan faktlar va shartnoma shartlariga bogʻliq, kompaniya professional mulohaza yuritishi kerak.

Sizning vaziyatingiz uchun saboq: tashqaridan bir xil biznes-jarayon (mijoz buyurtma berdi, siz yetkazib beruvchidan buyurtma qildingiz, mijoz oldi) maqomni hali belgilamaydi. Shartnoma shartlari hal qiladi.

Shartli misol: hisobotda nima oʻzgaradi

Misol shartli sonlarda, real maʼlumot emas. Kompaniya mijozga tovarni 100 shartli birlikka sotdi, yetkazib beruvchiga 80 toʻladi. Sinov natijasida u printsipal boʻlsa, foyda yoki zarar toʻgʻrisidagi hisobotda 100 tushum va 80 tannarx koʻrsatiladi. Agar agent boʻlsa — faqat yetkazib berishni tashkil qilgani uchun mukofoti, yaʼni 20 aks ettiriladi, foyda oʻsha-oʻsha.

Ikkala xulosada foyda bir xil, ammo tushum hajmi, undan hisoblanadigan koʻrsatkichlar (marja, aylanmadagi ulush) va banklar, investorlar va kontragentlar uchun maʼlumot oʻzgaradi, shuning uchun tanlashdagi xato bezak emas.

Odatiy xatolar va ochib berish

Koʻpincha maqomni shartnoma nomiga («agentlik», «topshiriq») yoki soliq mantiqiga, masalan hisobvaraq-fakturalar qanday rasmiylashtirilganiga qarab belgilashadi. MHXS 15 bunday mantiqni bilmaydi: nazoratga qaraladi. Ikkinchi xato — har bir tovar yoki xizmat boʻyicha tahlil oʻrniga butun biznes uchun bitta xulosa. Uchinchisi — hujjatli tasdiqsiz xulosa.

Hisobotda ochib berish kerak: MHXS 15 talab qiladigan maʼlumot, shu jumladan bajarilishi lozim majburiyatlar haqida (119-band) va tushum summasi hamda muddatini aniqlashga sezilarli taʼsir qiladigan mulohazalar haqida (123-band). «Printsipal yoki agent» xulosasi aynan shunday mulohazalarga kiradi.