Vaxta usulida ishlash: rasmiylashtirish, haq toʻlash va ustamalar

Rasmiylashtirish: kimni vaxtaga yuborish mumkin

Ishning vaxta xususiyati, mehnat va dam olish rejimi hamda kompensatsiyalar toʻgʻrisidagi shart mehnat shartnomasida qayd etiladi: MK ish vaqti rejimi umumiydan farq qilsa uni va ish xususiyati alohida boʻlsa uni koʻrsatishni talab qiladi (MK 104-moddasi). Obyektda xodimlar ish beruvchi tuzgan vaxta posyolkalarida yoki uning hisobidan haq toʻlanadigan yotoqxonalar va boshqa xonalarda yashaydi (MK 465-moddasi).

• vaxtaga oʻn sakkiz yoshgacha boʻlgan xodimlar jalb qilinmaydi;
• homilador ayollar;
• uch yoshgacha boʻlgan bolaning ota-onasidan biri (vasiysi);
• tibbiy xulosaga koʻra vaxta usulida ishlash mumkin boʻlmagan shaxslar (MK 466-moddasi).

Vaxta davomiyligi

Vaxta — obyektda ishlash va smenalararo dam olish vaqtini oʻz ichiga olgan umumiy davr. Uning davomiyligi bir oydan oshmasligi kerak; jamoa kelishuvi yoki jamoa shartnomasida belgilangan alohida hollarda ayrim obyektlarda u uch oygacha uzaytirilishi mumkin (MK 467-moddasi).

Vaxtadagi kundalik ish — oʻn ikki soatdan koʻp emas, ovqatlanish tanaffusi bilan kundalik dam olish esa — kamida oʻn ikki soat. Smena sakkiz soatdan uzun boʻlsa, ikkita tanaffus beriladi (MK 469-moddasi).

Ish vaqti hisobi va jadval

• ish vaqtini bir oy, chorak yoki boshqa davr uchun, lekin oʻn ikki oydan koʻp boʻlmagan muddatga jamlab hisobga olish belgilanadi (MK 468-moddasi);
• hisob davri vaxtadagi ish vaqtini, ish beruvchi yoki yigʻilish punktidan obyektgacha va orqaga yoʻldagi vaqtni hamda shu davrdagi dam olish vaqtini qamrab oladi;
• ish beruvchi har bir vaxtachining ish va dam olish vaqtini oylar boʻyicha va butun hisob davri uchun hisobga olishi shart;
• jadval kasaba uyushmasi qoʻmitasi bilan kelishib tasdiqlanadi va kuchga kiritilishidan kamida ikki oy oldin xodimlarga yetkaziladi (MK 469-moddasi);
• yoʻldagi kunlar ish vaqtiga kiritilmaydi va vaxtalararo dam olish kunlariga toʻgʻri kelishi mumkin;
• jadval boʻyicha ortiqcha ishlash vaxtalararo dam olish kunlari (otgullar) bilan qoplanadi: ularning soni — ortiqcha ishlangan soatlarning ish kuni normasiga boʻlingani;
• hisob davri uchun jadvaldan ortiq ish ish vaqtidan tashqari ish hisoblanadi; unga MK 262-moddasi boʻyicha haq toʻlanadi (MK 470-moddasi).

Haq toʻlash nimalardan iborat

Vaxtachiga haq toʻlash vaxta davomidagi ish uchun haqni, ortiqcha ishlash uchun qoʻshimcha vaxtalararo dam olish kunlari uchun haqni, vaxta usuli uchun ustamani va boshqa nazarda tutilgan toʻlovlarni oʻz ichiga oladi (MK 472-moddasi).

Ortiqcha ishlash uchun har bir vaxtalararo dam olish kuniga, agar jamoa shartnomasi, lokal hujjat yoki mehnat shartnomasida yuqoriroq haq belgilanmagan boʻlsa, kunlik tarif stavkasi yoki maoshning kunlik qismi miqdorida haq toʻlanadi.

Jadval boʻyicha yoʻlda boʻlgan vaqt va ob-havo yoki tashuvchi aybi bilan yoʻlda ushlanib qolish uchun oʻtgan oy ish haqi asosida hisoblangan oʻrtacha kunlik stavkadan kelib chiqib kompensatsiya toʻlanadi. Tuman koeffitsiyentlari qoʻllaniladigan hududlarda ular belgilangan tartibda hisoblanadi.

Vaxta ustamasi

Vaxta davrida obyektda boʻlgan har bir kalendar kun va yoʻldagi amaldagi kunlar uchun vaxtachilarga sutkalik pullar oʻrniga vaxta usuli uchun ustama toʻlanadi (MK 472-moddasi).

Eng kam miqdor MK 288-moddasida mustahkamlangan: ustama oyiga mehnatga haq toʻlashning eng kam miqdorining ellik foizidan kam boʻlmasligi kerak. Jamoa shartnomasi, lokal hujjat yoki tomonlar kelishuvi koʻproq belgilashi mumkin, lekin 288-moddadagi miqdorlardan ortiq toʻlovlar soliqqa tortiladi. Byudjet tashkilotlari uchun ustama miqdori va tartibini Vazirlar Mahkamasi belgilaydi, boshqalar uchun — jamoa shartnomasi, kasaba uyushmasi bilan kelishilgan lokal hujjat yoki mehnat shartnomasi.

Soliqlar va taʼtil

• ishi vaxta usulida bajariladigan xodimga qonunchilik normalari doirasidagi kompensatsiya toʻlovlari jami daromadga kiritilmaydi (SK 369-moddasining 9-bandi);
• qonunchilik normalaridan ortiq vaxta ustamalari — mehnatga haq toʻlash tarzidagi daromad, JShDSga tortiladi (SK 373-moddasining 5-bandi);
• jadval boʻyicha yoʻldagi va yoʻlda ushlanib qolgan kunlar uchun tarif stavkasi yoki maosh miqdoridagi summalar ham mehnatga haq toʻlashga kiradi (SK 373-moddasining 6-bandi);
• vaxta usulida normadan ortiq vaqt uchun otgullarga haq toʻlash ham mehnatga haq toʻlash tarkibidagi kompensatsiya toʻlovi (SK 373-moddasining 10-bandi);
• har yilgi taʼtil vaxtalararo dam olish kunlaridan foydalanilgandan keyin beriladi; taʼtil vaxtalararo kunlarda tugasa, xodimni uning roziligi bilan vaqtincha boshqa ishga oʻtkazish, haq saqlanmaydigan taʼtil berish yoki boshqa vaxta smenasiga oʻtkazish mumkin (MK 471-moddasi).