Xodimlarga sovgʻa va natura shaklidagi daromad: nima soliqqa tortiladi

Moddiy naf nima

SK 376-moddasiga koʻra moddiy naf koʻrinishidagi daromad deb, xususan, quyidagilar eʼtirof etiladi:

• yuridik shaxs tomonidan xodim manfaatlarini koʻzlab tovar va xizmatlar haqini toʻlash: oʻqish, bolalar bogʻchasi, kommunal xizmatlar, uy-joy, yotoqxonadagi oʻrin, davolanish va dam olish yoʻllanmalari yoki ularning qiymatini qoplash;
• bepul, shu jumladan hadya shartnomasi boʻyicha berilgan mol-mulk va koʻrsatilgan xizmatlar qiymati;
• tovarlar xodimga ularning qiymatidan arzonroq sotilganda yuzaga keladigan salbiy farq;
• qonunchilikka koʻra xodimlarga beriladigan yoʻl yurish boʻyicha imtiyozlar;
• kompaniya qarori bilan hisobdan chiqarilgan xodim qarzlari;
• kompaniya xodim uchun ushlab qolmasdan toʻlagan soliqlar.

Natura shaklidagi daromad qanday baholanadi

Yuridik shaxsdan olingan tovar va xizmatlarning qiymati ularni sotib olish narxi yoki tannarxidan kelib chiqib aniqlanadi. Agar tovar QQS yoki aksizga tortilsa, tegishli summalar qiymatga kiritiladi (SK 376-moddasi). JShDS rezidentlar uchun 12 foiz stavkada ushlab qolinadi (381-modda).

Moddiy naf 371-modda boʻyicha mehnatga haq toʻlash koʻrinishidagi daromadlarga kirmagani uchun unga ijtimoiy soliq hisoblanmaydi: ijtimoiy soliq bazasi — 371-modda boʻyicha toʻlovlar (SK 404-moddasi).

Sovgʻalar: soliqqa tortilmaydigan chegara

Xodimlar ish beruvchidan soliq davri mobaynida olgan, qiymati eng kam ish haqining 2,11 baravarigacha boʻlgan natura shaklidagi sovgʻalar JShDSga tortilmaydi (SK 378-moddasining 10-bandi). Xuddi shu chegara ishlamaydigan pensionerlar va mehnat qobiliyatini yoʻqotgan sobiq xodimlarga, shuningdek vafot etgan xodim oila aʼzolariga beriladigan sovgʻa va yordamga ham tatbiq etiladi.

EKIH 1 360 000 soʻm boʻlganda (2026-yil 1-sentabrdan, PF-115-son Farmon) bu bir kishiga yiliga 2,11 × 1 360 000 = 2 869 600 soʻmni tashkil etadi. Chegaradan ortiq qiymat JShDSga tortiladi. Chegara natura shaklidagi sovgʻalarga taalluqli — pul koʻrinishidagi «sovgʻa» xodimga toʻlov sifatida soliqqa tortiladi.

Nima xodimning daromadi hisoblanmaydi

SK 369-moddasi ish beruvchining xodimlar foydasiga qiladigan, ularning daromadi sifatida qaralmaydigan xarajatlarini sanab oʻtadi:

• xodimlarni ish joyiga va qaytib olib borish;
• noqulay sharoitli ishlarda band boʻlganlarga sut, davolash-profilaktika ovqati, himoya vositalari — qonunchilikda belgilangan tartibda;
• xizmat vazifalari uchun maxsus kiyim, maxsus poyabzal, forma kiyimi hamda qonunchilikda nazarda tutilganda xodimlarning ayrim toifalarini ovqatlantirish;
• bayram tadbirlari, marosimlar, vakillik xarajatlari, xizmat safarlari uchun yoʻl chiptalari va aniq shaxslarning daromadi boʻlmagan mehnat va dam olish sharoitlariga oid boshqa xarajatlar;
• xodimlarning malakasini oshirish va qayta tayyorlash;
• Oʻzbekiston oliy taʼlim muassasalari va kollejlari bilan toʻgʻridan-toʻgʻri shartnomalar boʻyicha talabalarning kontrakt asosidagi oʻqishi uchun toʻlov.

JShDSdan nima ozod qilingan

• ish beruvchi tomonidan xodimlar va ularning bolalarini tibbiy xizmat koʻrsatish haqini toʻlash — tibbiyot muassasasiga naqd pulsiz toʻlanganda yoki uning hujjatlari boʻyicha pul berilganda (378-moddaning 3-bandi);
• xodimlarning oʻn olti yoshgacha boʻlgan bolalari, oʻn sakkiz yoshgacha boʻlgan oʻquvchilari uchun Oʻzbekistondagi bolalar oromgohlari va sanatoriylariga yoʻllanmalar (turistik yoʻllanmalardan tashqari), shuningdek nogironligi boʻlgan shaxslar uchun yoʻllanmalar qiymatini qoplash (378-moddaning 2-bandi);
• 377-moddaning 10-bandidagi holatlar boʻyicha moddiy yordam — 4,22 EKIH doirasida (378-moddaning 1-bandi), batafsil — mukofotlar va moddiy yordam haqidagi sahifada.

Foyda soligʻi

376-modda boʻyicha xodimning moddiy naf koʻrinishidagi daromadi hisoblanadigan xarajatlar chegirib tashlanmaydi (SK 317-moddasining 3-bandi). Istisno — xodimlar va ularning yaqin qarindoshlari uchun madaniy-ommaviy va konsert-tomosha tadbirlariga chiptalar, tushumning 0,5 foizi doirasida. Bepul berilgan mol-mulk qiymati ham chegirilmaydi (317-moddaning 27-bandi).

369-modda boʻyicha xodimning daromadi hisoblanmaydigan xarajatlar (olib borish, maxsus kiyim, oʻqitish) oddiy xarajat boʻlib qoladi va 305-modda shartlariga rioya qilinganda chegiriladi. Shuning uchun buyruq va shartnomadagi taʼrif — «xodimlarni olib borish» yoki «aniq xodimning yoʻl haqini toʻlash» — soliq oqibatlarini oʻzgartiradi.