Notijorat tashkilot va jamgʻarma buxgalteriyasi: maqsadli mablagʻlar va hisobot

NNT mablagʻlari qayerdan keladi

763-I-son Qonunning 29-moddasi NNT mol-mulki manbalarini sanab oʻtadi:

• ustavda nazarda tutilgan boʻlsa, kirish va aʼzolik badallari;
• taʼsischilar va ishtirokchilardan bir martalik va muntazam tushumlar;
• xorijiy davlatlar, xalqaro va xorijiy tashkilotlar hamda fuqarolardan olinadigan mablagʻlar va mol-mulk (norma 21.08.2025 yildagi OʻRQ-1083 bilan qoʻshilgan);
• ixtiyoriy mulkiy badallar va xayriyalar;
• faqat ustav maqsadlari uchun ishlatiladigan tadbirkorlik faoliyatidan daromadlar;
• qonunchilik bilan taqiqlanmagan boshqa tushumlar.

Maqsadli tushumlar: soliq uchun bu nima

SK maqsadlarida notijorat tashkilot deb notijorat tashkilot shaklida roʻyxatdan oʻtgan, daromad olishni maqsad qilmagan va daromad yoki mol-mulkni ishtirokchilar oʻrtasida taqsimlamaydigan tashkilot tan olinadi (SKning 58-moddasi). Maqsadli tushumlar — notijorat tashkilotni saqlash va ustav faoliyati uchun mablagʻlar boʻlib, oluvchi tomonidan maqsadiga koʻra ishlatilgan boʻlishi kerak (SKning 48-moddasi). Ularga, xususan, quyidagilar kiradi:

• taʼsischilar, ishtirokchilar va aʼzolar badallari, shuningdek xayriyalar;
• shartnomalar boʻyicha tekinga olingan xizmatlar;
• vasiyat boʻyicha oʻtgan mol-mulk;
• ustav faoliyati uchun budjet mablagʻlari;
• xayriya faoliyati uchun olingan mablagʻlar va mol-mulk;
• davlat organlari qarori bilan davlat mol-mulkidan tekin foydalanish huquqlari.

Maqsadli mablagʻlar uchun hisobvaraqlar

Hisobvaraqlar rejasi (21-son BHMS) maqsadli tushumlar uchun 8800 guruhini ajratadi: 8810 «Grantlar», 8820 «Subsidiyalar», 8830 «Aʼzolik badallari», 8840 «Maqsadli foydalaniladigan soliq imtiyozlari», 8890 «Boshqa maqsadli tushumlar» (366-band). 8800 hisobvaraqlari boʻyicha analitik hisob maqsadli mablagʻlar yoʻnalishi va moliyalashtirish manbalari boʻyicha alohida yuritiladi (373-band).

Maqsadli tushumlar uchta shartda xususiy kapitalda aks ettiriladi: mablagʻlar maqsadli yoʻnalishda ishlatiladi, ularni jalb qilish bilan bogʻliq xarajatlar yoʻq, belgilangan shartlar bajarilganda ular qaytarilmaydi (367-band).

• grant ajratilgani haqida xabarnoma olinganda summa 4890 «Boshqa debitorlarning qarzi» hisobvaragʻi bilan bogʻlangan holda 8810 kreditida aks ettiriladi (369-band);
• grant boʻyicha pul yoki mol-mulk tushishi — pul mablagʻlari, kapital qoʻyilmalar, zaxiralar hisobvaraqlari debetida 4890 bilan bogʻlangan holda;
• xorijiy valyutadagi grant operatsiya kunidagi MB kursi boʻyicha soʻmga oʻtkaziladi (369-band);
• taʼsis hujjatlarida belgilangan aʼzolik badallari 8830 kreditida aks ettiriladi (371-band).

Foyda soligʻi: maqsadli mablagʻlar qachon soliqqa tortilmaydi

SKning 58-moddasi shartlariga rioya qilinganda 48-modda boʻyicha maqsadli tushumlar, ijobiy kurs farqining salbiy kurs farqidan oshgan summasi va diniy maqsadlardagi tovarlarni sotishdan daromad soliqqa tortilmaydi (SKning 318-moddasi). Notijorat tashkilotning boshqa daromadlari umumbelgilangan tartibda soliqqa tortiladi.

Soliqqa tortiladigan daromadlarga tegishli xarajatlar ikki usuldan biri bilan aniqlanadi: soliqqa tortiladigan daromadlarning umumiy daromaddagi ulushiga mutanosib ravishda yoki xarajatlarni alohida soliq hisobi maʼlumotlari asosida (SKning 318-moddasi).

• alohida hisob boʻlmasa yoki maqsadli mablagʻlar (budjet mablagʻlaridan tashqari) maqsadsiz ishlatilsa, ular jami daromadga kiritiladi va umumiy tartibda soliqqa tortiladi;
• 318-modda qoidalari ijtimoiy sohada faoliyat yuritadigan notijorat tashkilotlarga taalluqli emas;
• NNTlar foyda soligʻi boʻyicha hisobotni soliq davri yakunlari boʻyicha taqdim etadi, davr uchun jami daromad boʻlmasa, uni taqdim etish talab qilinmaydi (SKning 339-moddasi).

QQS va aylanmadan olinadigan soliq

Aylanmadan olinadigan soliq notijorat tashkilotlarga, shu jumladan budjet tashkilotlariga tatbiq etilmaydi (SKning 461-moddasi): notijorat tashkilotlar davlat roʻyxatidan oʻtgan sanadan QQS va foyda soligʻini toʻlashga oʻtadi (SKning 462-moddasi). Shu sababli NNT ustav maqsadlari doirasida yuritishga haqli boʻlgan tadbirkorlik faoliyati (763-I-son Qonunning 31-moddasi) doirasida tovar va xizmatlar sotish umumiy qoidalar boʻyicha hisobga olinadi.

Hisobot va axborotni oshkor qilish

• faoliyat hisobotlari — roʻyxatdan oʻtkazuvchi organga, soliq va statistika organlariga (763-I-son Qonunning 8, 33-moddalari);
• mol-mulk va pul mablagʻlaridan foydalanish, shu jumladan moliyalashtirish manbalari va maqsadlari haqidagi axborotga erkin kirish (8-modda);
• xorijiy manbalardan olingan mablagʻlar va mol-mulkdan foydalanish haqidagi maʼlumotlarni har chorakda eʼlon qilish va ularni olishni roʻyxatdan oʻtkazuvchi organ bilan kelishish (8-modda);
• jamoat fondi har yili oʻz faoliyati haqidagi hisobotni eʼlon qilishi shart (12-modda);
• fond mol-mulki ustav maqsadlari va maʼmuriy xarajatlarni qoplash uchun ishlatiladi (12-modda).

NNT buxgalteri uchun chek-list

• 8800 hisobvaraqlariga har bir grant, donor va dastur boʻyicha analitika ochish;
• hisob siyosatida xarajatlarni maqsadli va soliqqa tortiladigan faoliyat oʻrtasida taqsimlash usulini belgilash;
• xayriya shartnomalari va mablagʻlardan foydalanish shartlari koʻrsatilgan grant kelishuvlarini saqlash;
• tadbirkorlik daromadlari, ular boʻyicha QQS va foyda soligʻini alohida hisobga olish;
• adliya, soliq va statistikaga hisobotlar hamda xorijiy mablagʻlar boʻyicha eʼlonlar jadvalini solishtirish.