Mukofot va moddiy yordam: rasmiylashtirish va soliqlar

Mukofotni qanday rasmiylashtirish kerak

Ragʻbatlantirish turlari va ularni qoʻllash tartibi jamoa shartnomasi, ichki mehnat tartibi qoidalari, mehnat toʻgʻrisidagi boshqa hujjatlar va mehnat shartnomasi bilan belgilanadi (Mehnat kodeksi 299-moddasi). Mehnatga haq toʻlash tizimida nazarda tutilgan mukofotlar ragʻbatlantirishga kirmaydi — ular ish haqining bir qismi, intizomiy jazosi bor xodimga ularni toʻlash masalasini esa mukofotlash toʻgʻrisidagi nizom hal qiladi.

Amaliy minimal hujjatlar: mukofotlash toʻgʻrisidagi nizom (koʻrsatkichlar, miqdorlar, davriylik), asos va summa koʻrsatilgan toʻlov buyrugʻi, hisob-kitob qaydnomasi. Intizomiy jazo amal qilgan davrda mehnatga haq toʻlash tizimidan tashqari va natijalarga bogʻliq boʻlmagan mukofotlar — bayramlar, yubileylar munosabati bilan — xodimga toʻlanmaydi (299-modda).

Mukofotdan olinadigan soliqlar

• rezidentlar uchun JShDS 12% (Soliq kodeksi 381-moddasi): ragʻbatlantiruvchi toʻlovlar — yil yakunlari boʻyicha taqdirlash, mukofotlash toʻgʻrisidagi nizom boʻyicha mukofotlar, mehnat natijalari bilan bogʻliq boʻlmagan bir martalik mukofotlar, taʼtilga qoʻshimcha toʻlovlar — mehnatga haq toʻlash tarzidagi daromadlarga kiradi (371, 372-moddalar);
• ijtimoiy soliq 12% (byudjet tashkilotlari uchun — 25%): baza — 371-modda boʻyicha toʻlovlar, yaʼni mukofotlar unga kiritiladi (404, 405-moddalar);
• foyda soligʻi: mukofot — mehnatga haq toʻlash xarajati va asoslanganlik hamda hujjat bilan tasdiqlanganlikning umumiy shartlariga rioya qilinganda chegiriladi (305-modda);
• buxgalteriya hisobida ishlab chiqarish xodimlarining mukofotlash toʻgʻrisidagi nizom boʻyicha mukofotlari tannarxga (Xarajatlar tarkibi toʻgʻrisidagi nizomning 1.2.1-bandi), bir martalik mukofotlar va yil yakunlari boʻyicha taqdirlashlar esa boshqa operatsion xarajatlarga kiritiladi (2.3.8.2-band).

Moddiy yordam: ikki xil rejim

Soliq kodeksi muayyan sabablar boʻyicha koʻrsatiladigan moddiy yordamni «boshqa daromadlar»ga ajratadi (377-moddaning 10-bandi):

• vafot etgan xodimning oila aʼzolariga yoki oila aʼzosi vafot etganligi munosabati bilan xodimga;
• mehnat jarohati, kasb kasalligi yoki sogʻligʻiga boshqa shikast yetganligi munosabati bilan xodimga;
• farzand tugʻilishi, xodimning yoki uning farzandlarining nikohdan oʻtishi munosabati bilan toʻlovlar tarzida;
• qishloq xoʻjaligi mahsulotlari yoki ularni sotib olish uchun mablagʻ berish tarzida.

Moddiy yordamdan olinadigan soliqlar

377-moddaning 10-bandi boʻyicha moddiy yordam eng kam ish haqining 4,22 baravari doirasida JShDSga tortilmaydi: xodim yoki uning oila aʼzosi vafot etganda — 4,22 baravargacha, 377-moddadagi boshqa hollarda — soliq davri uchun 4,22 baravargacha (378-moddaning 1-bandi). Oshgan qismiga JShDS solinadi. Bu mehnatga haq toʻlash tarzidagi daromad boʻlmagani uchun unga ijtimoiy soliq hisoblanmaydi — ijtimoiy soliq bazasi 371-modda boʻyicha toʻlovlar bilan belgilanadi.

Boshqa har qanday moddiy yordam — masalan, «taʼtilga» yoki «bayramga» — ragʻbatlantiruvchi toʻlov hisoblanadi (372-moddaning 4-bandi) va ish haqi kabi soliqqa tortiladi: JShDS va ijtimoiy soliq. Eng kam ish haqi 1 360 000 soʻm boʻlganda (2026-yil 1-sentabrdan, PF-115-son Farmon) 378-moddaning 1-bandidagi chegara 4,22 × 1 360 000 = 5 739 200 soʻmni tashkil etadi.

• favqulodda holatlar munosabati bilan yetkazilgan zarar summasi doirasidagi moddiy yordam xodimning daromadi hisoblanmaydi (369-modda);
• kasaba uyushmasi qoʻmitasining toʻlovlari, shu jumladan aʼzolik badallari hisobidan kasaba uyushmasi aʼzolariga moddiy yordam daromad hisoblanmaydi (369-modda);
• ish beruvchi tomonidan xodimlar va ularning farzandlariga tibbiy xizmat haqini toʻlash tibbiyot muassasasiga naqd pulsiz toʻlanganda yoki tibbiyot muassasasi hujjatlari asosida pul berilganda JShDSdan ozod qilinadi (378-moddaning 3-bandi).

Moddiy yordam va foyda soligʻi

Soliq kodeksi 317-moddasining 6-bandiga koʻra 377-modda 10-bandining toʻrtinchi va beshinchi xatboshilarida koʻrsatilgan moddiy yordam chegirilmaydi — modda matniga koʻra bu farzand tugʻilishi yoki nikohdan oʻtish munosabati bilan toʻlovlar hamda qishloq xoʻjaligi mahsulotlari yoki ularni sotib olish uchun mablagʻ berish. Buxgalteriya hisobida xodimlarga toʻlanadigan moddiy yordam boshqa operatsion xarajatlarga kiritiladi (Xarajatlar tarkibi toʻgʻrisidagi nizomning 2.3.9.4-bandi).

Ragʻbatlantiruvchi toʻlov sifatida soliqqa tortiladigan moddiy yordam — mehnatga haq toʻlash xarajati va umumiy asoslarda chegiriladi. Shuning uchun buyruqdagi toʻlov asosi nafaqat JShDS, balki foyda soligʻi uchun ham muhim.