MHXS 15 boʻyicha konsignatsiya: tovar topshirilganda tushum qachon tan olinadi

Boshlangʻich tamoyil: tushum nazoratga ergashadi

Butun yondashuvning asosi — MHXS 15ning 31-bandi: kompaniya mijozga vaʼda qilingan aktivni topshirib, bajarilishi lozim boʻlgan majburiyatni bajarganda tushum tan olinadi, aktiv esa mijoz uning ustidan nazoratni qoʻlga kiritganda topshirilgan hisoblanadi. Shartnomaning nomi («yetkazib berish», «konsignatsiya», «diler kelishuvi») oʻzi hech narsani hal qilmaydi.

33-bandga koʻra nazorat — aktivdan foydalanishni boshqarish va undan qolgan deyarli barcha foydalarni olish qobiliyati, shu jumladan boshqalarni bundan chetlatish imkoni. Shuning uchun dilerga har bir joʻnatmada savol bir xil: topshirish paytida diler tovar ustidan nazoratni oldimi.

B77 va B78 nima deydi

B77-band vaziyatni bevosita tasvirlaydi: kompaniya tovarni boshqa tomonga, masalan dilerga yoki distribyutorga, yakuniy xaridorlarga sotish uchun beradi va bu tomon nazoratni oldimi yoki yoʻqligini baholashi kerak. Olmagan boʻlsa, tovar konsignatsiyada turibdi va topshirish paytida tushumni tan olib boʻlmaydi.

B78-band konsignatsiya belgilarini keltiradi. Roʻyxat yopiq emas, yaʼni boshqa holatlar ham inobatga olinadi, lekin amaliyotda quyidagi uch belgi asosiy hisoblanadi:

• taʼminotchi tovar ustidan nazoratni aniq bir voqea sodir boʻlguncha, masalan tovar diler mijoziga sotilguncha, yoki belgilangan muddat tugaguncha saqlab turadi;
• taʼminotchi tovarni qaytarishni talab qilishga yoki uni uchinchi shaxsga, masalan boshqa dilerga, topshirishga haqli;
• dilerning tovar uchun toʻlash boʻyicha shartsiz majburiyati yoʻq (garchi u depozit toʻlashi talab qilinishi mumkin boʻlsa-da).

Belgilarni shartnoma bilan qanday solishtirish

Belgilar tahlilning oʻrnini bosmaydi, balki uni tuzishga yordam beradi. Ogʻzaki kelishuvlarga tayanmaslik uchun yetkazib berish shartnomasini, ilovalarni, qaytarish va qoldiqlarni qayta taqsimlash shartlari boʻyicha yozishmalarni oling va har bir belgi boʻyicha savollarga javob bering.

Birinchi savol — dilerda toʻlash majburiyati qachon paydo boʻladi: tovarni olish paytidami yoki uni keyinroq sotgandan soʻngmi? Ikkinchi savol — taʼminotchi sotilmagan tovarni dilerning roziligisiz va jarimasiz qaytarib olishi yoki boshqa hamkorga yoʻnaltirishi mumkinmi? Uchinchi savol — tovarni qanday narxda va kimga sotishni kim hal qiladi, muddat tugagach qoldiqlar bilan nima boʻladi.

Javoblar dilerning oʻz sotuvlariga bogʻliq boʻlmagan holda toʻlashini, tovarni qaytara olmasligini va uni mustaqil tasarruf etishini koʻrsatsa, nazorat, ehtimol, topshirish paytida oʻtgan. Toʻlov keyingi sotuvga bogʻliq boʻlsa va taʼminotchi tovarni qaytarib ola olsa, sizda konsignatsiya.

38-band boʻyicha nazorat oʻtish payti mezonlari

Muayyan paytda bajariladigan majburiyatlar uchun 38-band nazorat oʻtishining belgilarini beradi. Ular B78ni toʻldiradi va shartnomada ikkala sxema belgilari aralash boʻlganda foydali. Ular orasida kompaniyaning aktiv uchun joriy toʻlov olish huquqi, mijozga yuridik mulk huquqining oʻtishi va jismoniy egalikning topshirilishi bor.

Ayniqsa oxirgi band muhim. 38-bandning oʻzida jismoniy egalik nazoratga mos kelmasligi mumkinligi aytilgan: konsignatsiya turidagi baʼzi kelishuvlarda oluvchi kompaniya nazorat qilishda davom etayotgan aktivni oʻzida saqlaydi. Shuning uchun tovarning diler omborida turishi sotuvni na isbotlaydi, na inkor etadi.

Yuridik mulk huquqi ham masalani yakka oʻzi hal qilmaydi: standartda taʼkidlanishicha, kompaniya mulk huquqini faqat xaridor toʻlamasligidan himoya sifatida saqlab qolsa, bu xaridorning nazoratni olishiga toʻsqinlik qilmaydi. Konsignatsiya uchun taʼminotchi tovar taqdirini boshqarishi va diler shartsiz toʻlashga majbur emasligi muhimroq.

Taʼminotchi nima qilishi kerak: harakatlar tartibi

Xulosa konsignatsiya boʻlsa, joʻnatishda tushum tan olinmaydi. Tovar taʼminotchining zaxiralarida qoladi, chunki u hamon oddiy faoliyatda sotish uchun moʻljallangan aktiv hisoblanadi. Har bir diler boʻyicha «uchinchi shaxslardagi» qoldiqlar hisobini alohida yuritish va uni dilerning sotuvlar hisoboti bilan solishtirib turishni tavsiya qilamiz.

Tushum nazorat oʻtadigan voqea sodir boʻlganda tan olinadi: masalan, diler tovarni oʻz mijoziga sotganda yoki tovar qaytarilishi mumkin boʻlgan muddat tugaganda. Voqea sanasini hujjatlar bilan tasdiqlang — sotuvlar hisoboti, dalolatnoma, dilerning hisob-fakturasi.

Xulosa nazorat joʻnatishda oʻtgan degan boʻlsa, tushum shu paytda tan olinadi, keyingi qaytarishlar va chegirmalar esa oʻzgaruvchan haq haqidagi standart qoidalari boʻyicha baholanadi. Asoslangan xulosani hisob siyosatida va ish hujjatlarida qayd eting: auditor, ehtimol, ham shartnomani, ham belgilar tahlilini soʻraydi.

Shartli misol

Misol shartli, raqamlar faqat tushuntirish uchun tanlangan. Ishlab chiqaruvchi dilerga 100 birlik partiyani joʻnatdi. Shartnomaga koʻra diler har bir birlik uchun faqat uni yakuniy mijozga sotgandan keyin toʻlaydi, ishlab chiqaruvchi esa istalgan vaqtda sotilmagan birliklarni qaytarib olishi yoki boshqa dilerga topshirishi mumkin. Bu B78ning uchta belgisidan ikkitasiga mos keladi: taʼminotchi qaytarishni talab qila oladi va dilerning tovar uchun shartsiz toʻlash majburiyati yoʻq.

Xulosa: joʻnatish sanasida tushum yoʻq, 100 birlik ishlab chiqaruvchining zaxiralarida qoladi. Hisobot davrida diler 40 birlikni sotgan boʻlsa, tushum shu 40 birlik boʻyicha mijozlarga sotilgan sanada tan olinadi, qolgan 60 birlik esa avvalgidek konsignatsiyadagi tovar sifatida hisobda turadi. Agar diler butun partiyani sotuvlarga bogʻliq boʻlmagan holda belgilangan muddatda toʻlashga majbur boʻlsa va uni qaytara olmasa, vaziyat oʻzgarardi: nazorat topshirish paytida oʻtgan boʻlardi.

Tipik xatolar

Birinchi xato — shartnomani oʻqimay, hisob-faktura asosida tushumni tan olish. Ikkinchi xato — dilerning jismoniy egaligini sotuv isboti deb hisoblash. Uchinchi xato — dilerlardagi qoldiqlar hisobini yuritmaslik va uni hisobotlar bilan solishtirmaslik, shu sababli davr tushumi buziladi.

Toʻrtinchi xato — barcha hamkorlarga bitta shablonni qoʻllash: diler, eksport hamkori va marketpleysda shartlar farq qilishi mumkin. Beshinchi xato — MHXS va mahalliy soliq hisobi masalalarini aralashtirish: standart boʻyicha hisobotda tushumni tan olish payti va QQS boʻyicha soliq bazasi turli qoidalar bilan aniqlanadi, muddatlar mos kelmasligi mumkin.