Hisobot sanasidan keyingi voqealar: yillik hisobotda qaysilarini aks ettirish kerak

Hisobot sanasidan keyingi voqea nima

Masala eng batafsil MHXS (IAS) 10 «Hisobot davridan keyingi voqealar» standartida tartibga solingan. Bu hisobot davri oxiri bilan moliyaviy hisobot chiqarish uchun tasdiqlangan sana oraligʻida yuz beradigan ijobiy va salbiy voqealardir.

Yillik moliyaviy hisobotning hisobot davri — 1-yanvardan 31-dekabrgacha boʻlgan kalendar yil, hisobot sanasi esa hisobot davrining oxirgi kalendar kuni hisoblanadi (Moliyaviy hisobotlarni taqdim etish muddatlari toʻgʻrisidagi nizom, roʻyxat raqami 3567). Demak, hisobot sanasidan keyingi voqealar «oynasi» 1-yanvarda ochiladi va hisobot tasdiqlangan kuni yopiladi.

Hisobotni tasdiqlash sanasini kompaniyaning oʻzi belgilaydi: odatda bu hisobot rahbar va bosh buxgalter tomonidan imzolangan kun yoki boshqaruv organi qarori. Foydalanuvchilar voqealar qaysi paytgacha hisobga olinganini tushunishi uchun uni izohlarda koʻrsatish maqsadga muvofiq. IAS 10 mantigʻini BHMS boʻyicha hisobot tuzishda ham qoʻllash foydali: hisoblash usuli operatsiya va voqealarni hujjatlar kelgan sana boʻyicha emas, ular tegishli boʻlgan davrda aks ettirishni talab qiladi.

Voqealarning ikki turi

• Tuzatuvchi — hisobot davri oxirida mavjud boʻlgan shart-sharoitlarni tasdiqlaydi. Hisobotdagi summalar bu voqealarni aks ettiradigan qilib tuzatiladi.
• Tuzatmaydigan — hisobot davridan keyin yuzaga kelgan shart-sharoitlarni koʻrsatadi. Hisobotdagi summalar oʻzgartirilmaydi, ammo voqea muhim boʻlsa, u izohlarda ochib beriladi.
• Tasniflash uchun asosiy savol: sabab 31-dekabrda mavjud edimi? Ha boʻlsa — tuzatamiz, sabab keyinroq paydo boʻlgan boʻlsa — ochib beramiz.

Tuzatuvchi voqealarga misollar

• Oʻtgan yili boshlangan nizo boʻyicha yanvardagi sud qarori: u majburiyat hisobot sanasida mavjud boʻlganini tasdiqlaydi — zaxira qaror boʻyicha summaga aniqlashtiriladi.
• 31-dekabrda qarzi qayd etilgan xaridorning bankrotligi: odatda bu debitorlik qarzi yil oxiridayoq qadrsizlanganini tasdiqlaydi.
• Yil boshida zaxiralarning tannarxdan past narxda sotilishi — hisobot sanasida ularning sof sotish qiymati balans qiymatidan past boʻlganining dalili.
• Oʻtgan yil hisobotini buzib koʻrsatgan xato yoki firibgarlikning aniqlanishi.
• Yil oxirigacha sotib olingan aktiv qiymatining yoki majburiyati oʻtgan yili yuzaga kelgan yillik mukofot summasining aniqlashtirilishi.

Tuzatmaydigan voqealarga misollar

• Fevralda omborda yongʻin, avariya yoki tabiiy ofat.
• Agar yangi holatlarni aks ettirsa, 31-dekabrdan keyin moliyaviy qoʻyilmalar bozor narxining tushishi.
• Hisobot sanasidan keyin qabul qilingan yirik bitim, kompaniya sotib olish, qayta tashkil etish yoki boʻlinmani yopish toʻgʻrisidagi qaror.
• Hisobot sanasidan keyin dividendlar eʼlon qilinishi: 31-dekabrda ular boʻyicha majburiyat hali yoʻq edi.
• Yangi yil voqealari boʻyicha muhim yangi kreditlar, kafilliklar va sud daʼvolari.
• Agar tuzatmaydigan voqea muhim boʻlsa, izohlarda uning xususiyati va moliyaviy taʼsiri bahosi ochib beriladi yoki uni baholab boʻlmasligi koʻrsatiladi.

Alohida holat — faoliyatning uzluksizligi

Baʼzan hisobot sanasidan keyingi voqea kompaniyaning ishni davom ettirish qobiliyatini shubha ostiga qoʻyadi: asosiy buyurtmachini yoʻqotish, litsenziyani chaqirib olish, mulkdorlarning tugatish toʻgʻrisidagi qarori. 1-son BHMS rahbariyatdan hisobotni tayyorlashda faoliyatni davom ettirish imkoniyatini baholashni talab qiladi; agar rahbariyat tugatish yoki faoliyatni toʻxtatishni rejalashtirmasa va boshqa muqobili yoʻq vaziyatda boʻlmasa, hisobot uzluksizlik asosida tayyorlanadi.

Agar rahbariyat faoliyat uzluksizligiga taʼsir qiluvchi muhim voqealar yoki sharoitlardan xabardor boʻlsa, bu fakt moliyaviy hisobotga izohlarda yoritiladi. 2027-yildan 2-son MHMS kuchga kiradi, unda uzluksizlikni baholashda hisobot davri oxiridan keyingi kamida oʻn ikki oyni qamrab olgan maʼlumotlar inobatga olinishi bevosita aytilgan.

Muddatlar: chegara qayerda

BHMS boʻyicha yillik moliyaviy hisobot hisobot yilidan keyingi yilning 1-martidan, MHXS boʻyicha esa 1-mayidan kechiktirmay taqdim etiladi (3567-son nizomning 7-bandi). Yil uchun foyda soligʻi deklaratsiyasi — 1-martdan kechiktirmay (SK 339-moddasi). Kompaniya yilni qanchalik erta yopsa, hisobot sanasidan keyingi voqealar oynasi shunchalik qisqa, ammo yanvar hujjatlarini shunchalik diqqat bilan kuzatish kerak.

Agar tuzatuvchi voqea soliq hisoboti topshirilgandan keyin maʼlum boʻlsa va soliqning kamaytirib koʻrsatilishiga olib kelgan boʻlsa, soliq toʻlovchi tuzatish kiritishi va aniqlashtirilgan soliq hisobotini taqdim etishi shart (SK 83-moddasi). Soliq kamaytirilmagan boʻlsa, aniqlashtirish — majburiyat emas, huquq.

Yilni yopishning amaliy tartibi

• hisob siyosatida yillik hisobotni kim va qachon tasdiqlashini belgilang — bu sana voqealar oynasini yopadi;
• yanvar–fevral oylarida sud qarorlari, kontragentlar xatlari, buzilish dalolatnomalari va bankrotlik haqidagi maʼlumotlarni yigʻing;
• har bir voqea boʻyicha «sabab 31-dekabrda mavjud edimi» degan savolni bering;
• tuzatuvchi voqealarni oʻtgan yil hisobotida, muhim tuzatmaydiganlarini esa izohlarda aks ettiring;
• tuzatishlarning foyda soligʻiga taʼsirini solishtiring va kerak boʻlsa aniqlashtirilgan deklaratsiya topshiring.
• Auditor bu tartib-taomillarni alohida tekshiradi, shuning uchun koʻrib chiqilgan voqealar roʻyxatini yozma rasmiylashtirgan maʼqul.