Due diligence natijalariga koʻra bitim narxini tuzatish

Qonun korxonaning tarkibi va baholanishi haqida nima deydi

Fuqarolik kodeksi korxona oldi-sotdisi shartnomasini alohida shartnoma turi sifatida belgilaydi: sotuvchi korxonani yaxlit mulkiy majmua sifatida topshiradi. Tarkibi va qiymatini baholash shartnomaning oʻzida, korxonani toʻliq inventarizatsiya qilish asosida belgilanadi.

Imzolashdan oldin tomonlar due diligence kirish maʼlumotlariga mohiyatan mos keladigan hujjatlar toʻplamini tuzishi va koʻrib chiqishi kerak. Amaliy xulosa: bu hujjatlar bilan haqiqat oʻrtasidagi nomuvofiqliklar imzolashdan oldin narx haqida gaplashish uchun asosdir.

• inventarizatsiya dalolatnomasi;
• buxgalteriya balansi;
• auditorlik xulosasi;
• baholash hisoboti;
• barcha qarzlar roʻyxati: kreditorlar, talablarning xususiyati, hajmi va muddatlari koʻrsatilgan holda.

Narxni tuzatishning uchta asosiy mexanizmi

Amalda tekshiruv natijalari narxga uch yoʻl bilan taʼsir qiladi. Birinchisi: imzolashdan oldingi muzokaralar — aniqlangan xavflar asosida tomonlar narx yoki bitim tarkibini qayta koʻrib chiqadi. Ikkinchisi: shartnoma shartlarining oʻzi — sotuvchi kafolatlari, toʻlovning bir qismini ushlab turish, topshirish sanasidagi balans boʻyicha tuzatish. Uchinchisi: topshirishdan keyin xaridorning talablari — qonun ularni korxona oldi-sotdisi uchun nazarda tutadi.

• topilgan qarzlar va yetishmayotgan mulkni hisobga olib narxni pasaytirish — imzolashdan oldin;
• shartnoma mexanizmlari: kafolatlar, toʻlovning kechiktirilgan qismi, topshirish sanasidagi balans boʻyicha tuzatish — ularni shartnomada yozib qoʻyish kerak, qonun ularning mazmunini belgilamaydi;
• qonun boʻyicha sotib olish narxini kamaytirish — aniqlangan kamchiliklar, yoʻqotilgan mulk va koʻrsatilmagan qarzlar boʻlganda, topshirishdan keyin.

Fuqarolik kodeksi boʻyicha narxni kamaytirish

Agar korxona aniqlangan kamchiliklar va yoʻqotilgan mulk koʻrsatilgan dalolatnoma boʻyicha topshirilgan boʻlsa, shartnoma xaridorga boshqa talablarni bermagan hollarda, xaridor sotib olish narxini tegishli ravishda kamaytirishni talab qilishga haqli. Amaliyotda bu muhim: tekshiruvda topilgan hamma narsa topshirish dalolatnomasiga kiritilishi kerak, aks holda keyinchalik kamchilik topshirish paytida mavjud boʻlganini isbotlashga toʻgʻri keladi.

Qarzlarga oid alohida qoida bor. Shartnomada yoki topshirish dalolatnomasida koʻrsatilmagan sotuvchi qarzlari xaridorga oʻtkazilsa, xaridor narxni kamaytirishni talab qilishi mumkin — sotuvchi xaridor ularni shartnoma tuzish va topshirish paytida bilganini isbotlagan holat bundan mustasno. Shuning uchun tekshiruvda aniqlangan qarzni darhol narxda yoki shartnomada aks ettirish kerak, aks holda uni xaridorga maʼlum deb hisoblash mumkin.

Topshirish dalolatnomasi va kreditorlar

Korxona topshirish dalolatnomasi boʻyicha topshiriladi. Unda korxona tarkibi, kreditorlarga xabar berilgani, topshirilgan mulkning aniqlangan kamchiliklari va yoʻqotilgani sababli topshirib boʻlmaydigan mulk roʻyxati koʻrsatiladi. Korxona dalolatnomani ikkala tomon imzolagan kundan boshlab topshirilgan hisoblanadi va shu paytdan tasodifiy nobud boʻlish yoki shikastlanish xavfi xaridorga oʻtadi.

Korxona tarkibiga kiritilgan majburiyatlar boʻyicha kreditorlarga sotuvchi topshirishdan oldin yozma xabar berishi kerak. Qarzni oʻtkazishga rozilik bermagan kreditor xabar olgan kundan boshlab uch oy ichida majburiyatni bekor qilish yoki muddatidan oldin bajarishni va zararni qoplashni, yoxud shartnomani haqiqiy emas deb topishni talab qilishi mumkin. Xabar berilmagan kreditor bunday daʼvoni korxona topshirilganini bilgan yoki bilishi kerak boʻlgan kundan boshlab bir yil ichida bildirishi mumkin. Bu xavflarni ham narxda va toʻlov tartibida hisobga olgan maʼqul.

Hisob-kitob namunasi (shartli raqamlar)

Namuna shartli, raqamlar amaliyotdan olinmagan. Tomonlar narxni 1 000 birlikka kelishgan. Tekshiruv natijasida balansda taʼminotchiga 80 birlik qarz aks ettirilmagani va inventarizatsiya maʼlumotlariga koʻra 30 birlikka teng uskuna yoʻqligi aniqlangan. Xaridor narxni 110 birlikka, yaʼni 890 gacha pasaytirishni taklif qiladi. Sotuvchi rozi boʻlsa, tuzatish shartnoma va topshirish dalolatnomasida mustahkamlanadi. Qarz boʻyicha nizo hal boʻlmasa, nizoli qarz summasiga teng narx qismi masala hal etilguncha ushlab turiladi. Shunday qilib narx tomonlarning taassurotiga emas, topilgan faktlarga bogʻlanadi.

Narx asosiy narsa boʻlmaganda

Agar kamchiliklar tufayli korxona shartnomada nomlangan maqsadlar uchun yaroqsiz boʻlsa, sotuvchi ularni bartaraf etmagan yoki bartaraf etib boʻlmasa, xaridor sud tartibida shartnomani bekor qilish yoki oʻzgartirishni va bajarilganni qaytarishni talab qilishga haqli. Bu eng chekka chora, shuning uchun imzolashdan oldin shartnomada xarid maqsadini aniq yozish muhim.

Narxni kamaytirish va topshirish dalolatnomasi haqidagi qoidalar korxonani mulkiy majmua sifatida sotishga taalluqli. Agar siz ulush yoki aksiyalarni sotib olsangiz, narxni tuzatish tartibi va sotuvchining javobgarligini shartnomaning oʻzida batafsil yozish kerak.

Xaridorning odatiy xatolari

• tekshiruvda topilgan kamchiliklarni shartnoma va topshirish dalolatnomasida qayd etmaslik;
• korxonani dalolatnoma boʻyicha eʼtirozsiz qabul qilib, daʼvolarni keyinroq bildirish;
• kreditorlarga xabar berilganini tekshirmaslik va ularning talablari xavfini hisobga olmaslik;
• narxni topshirish sanasidagi balans maʼlumotlariga bogʻlamasdan qoldirish;
• shartnomada xarid maqsadini koʻrsatmaslik, shu sababli yaroqsizlikni keyinchalik isbotlash qiyin boʻlishi.