Kompaniyaning benefitsiar mulkdori kim va uni qanday aniqlash

Benefitsiar mulkdor kim

Oʻzbekiston qonunchiligida barcha holatlar uchun yagona taʼrif yoʻq — u alohida hujjatlarda beriladi. Davlat xaridlari toʻgʻrisidagi qonunda (ZRU-684) benefitsiar mulkdor — mulk huquqlariga yakuniy darajada ega boʻlgan yoki yetkazib beruvchini haqiqatda nazorat qiladigan jismoniy shaxs. Yuridik shaxslarni roʻyxatdan oʻtkazishda qoʻllaniladigan anketa shaklida (Vazirlar Mahkamasining 2017-yil 9-fevraldagi 66-son qaroriga ilova) benefitsiar mulkdor deb yuridik shaxs mol-mulkining haqiqiy egasi, yoki arizachini haqiqatda nazorat qiluvchi, yoki manfaati koʻzlangan holda operatsiya amalga oshirilayotgan jismoniy shaxs koʻrsatilgan.

Ikkala taʼrifdan asosiysi kelib chiqadi: benefitsiar har doim jismoniy shaxs va mezon rasmiy ulush bilan cheklanmaydi. Kim haqiqatda egalik qilishi va kim haqiqatda boshqarishi muhim. Shuning uchun «taʼsischi — MChJ» yozuvi egasi kimligi haqidagi savolga hali javob emas.

Qonun egani qayerda aniqlashni talab qiladi

Asosiy norma — jinoiy faoliyatdan olingan daromadlarni legallashtirishga qarshi kurashish toʻgʻrisidagi qonun (660-II). Mijozni sinchiklab tekshirish choralari mijoz — yuridik shaxsning egasini yoki uni nazorat qiluvchi shaxsni taʼsis hujjatlari asosida mulkchilik va boshqaruv tuzilmasini oʻrganish yoʻli bilan identifikatsiya qilishni oʻz ichiga oladi (7-modda). Bu choralarni pul mablagʻlari yoki boshqa mol-mulk bilan operatsiyalar amalga oshiradigan tashkilotlar qoʻllashi shart: masalan, bank hisobvaraq ochishda va munosabat oʻrnatishda.

Xuddi shu qonun mijozlarning egalarini va ularni nazorat qiluvchi shaxslarni identifikatsiya qilishni hamda ularning shaxsini tekshirish uchun mavjud choralarni koʻrishni talab qiladi (15-modda). Sinchiklab tekshirishni oʻtkazish imkoni boʻlmasa, tashkilot hisobvaraq ochishni, operatsiya oʻtkazishni yoki munosabatga kirishishni rad etadi va mavjudlarini toʻxtatadi (15-modda). Tekshiruv maʼlumotlari va materiallari operatsiyalardan yoki munosabat tugatilganidan keyin kamida besh yil saqlanadi (21-modda).

Davlat xaridlari ishtirokchilari va ijrochilari uchun alohida majburiyat bor: asosiy benefitsiar mulkdor haqidagi maʼlumotlarni oshkor qilish (Davlat xaridlari toʻgʻrisidagi qonunning 23- va 24-moddalari). Moliyaviy hisobotni auditda esa XAS 315 benefitsiar egalarni va bogʻliq tomonlarni auditor mijozning mulkchilik va moliyalashtirish tuzilmasini tushunishda koʻrib chiqadigan masalalar qatorida bevosita koʻrsatadi.

Yakuniy egani aniqlash: tartib

Yuridik shaxsdan boshlab zanjir boʻylab pastga, jismoniy shaxslargacha boring.

• Taʼsis hujjatlarini va reyestrdan koʻchirmani oling: ustav, ishtirokchilar tarkibi haqidagi qarorlar, ulushlar toʻgʻrisidagi maʼlumotlar. Bu 660-II qonunning 7-moddasida aytilgan mulkchilik tuzilmasini oʻrganish asosidir.
• Ishtirokchilar orasida yuridik shaxslar boʻlsa, ularning har biri boʻyicha xuddi shunday hujjatlarni soʻrang va fuqarolarga yoki ommaviy kompaniyaga yetguncha qadamni takrorlang.
• Bilvosita ulushlarni hisoblang: zanjir boʻylab ulushlarni koʻpaytiring. Bu — sizning ish usulingiz; oʻrganilgan hujjatlarda bu hisob uchun oldindan belgilangan chegara yoʻq, shuning uchun chegara va yondashuvni tekshiruv metodikasida qayd etasiz.
• Ulushdan tashqari nazoratni tekshiring: direktorni tayinlash huquqi, ishtirokchilar shartnomasidagi veto, ishonchli boshqaruv, ishonchnomalar, uchinchi shaxsdan qarzlar.
• Kompaniyadan egani yozma tasdiqlashni — rahbar imzosi bilan anketa yoki ariza — soʻrang va hujjatlar bilan solishtiring. Farqlarni hisobotga alohida qator qilib kiriting.
• Topilgan shaxslarni tekshiring: pasport maʼlumotlari, ular ishtirok etadigan boshqa kompaniyalar, sud ishlari va ijro ishlari. Natija va manbalarni dosyeda saqlang.

Bilvosita ulushni hisoblash namunasi (shartli)

Namuna shartli raqamlarda. Aytaylik, «A» MChJning 60 foizi «B» kompaniyaga, qolgan 40 foizi fuqaro K ga tegishli. «B» kompaniyaning 50 foizi fuqaro M ga, 50 foizi fuqaro N ga tegishli. M ning «A»dagi bilvosita ulushi 60% × 50% = 30%, N ning ulushi ham 30%, K ning toʻgʻridan-toʻgʻri ulushi 40%.

Rasman «A»ning eng yirik ishtirokchisi — «B» kompaniya, ammo eng katta ulushli jismoniy shaxslar uchta boʻlib chiqadi. Agar ishtirokchilar shartnomasiga koʻra qarorlarni faqat M qabul qilsa, uning bilvosita ulushi K nikidan kam boʻlsa-da, u amalda «A»ni nazorat qiladi. Shu sababli nazoratni tahlil qilmasdan faqat ulushlarni hisoblash toʻliq javob bermaydi.

Odatiy xatolar

Birinchi darajada toʻxtab qolish: hisobotda yuridik shaxs-taʼsischi koʻrsatilgan va tekshiruv shu bilan tugatilgan. Maʼlumotlarni solishtirmaslik: ustav, koʻchirma va egasining soʻzlari farq qiladi, lekin farq aks ettirilmagan. Faqat ulushga tayanib, haqiqiy boshqaruvga qaramaslik. Manbalar va tekshiruv sanasini qayd etmaslik: bir yildan keyin xulosa nimaga asoslanganini koʻrsatib boʻlmaydi. Ishtirokchilar tarkibi oʻzgarganda maʼlumotlarni yangilamaslik: qonun mijoz va uning egalari haqidagi maʼlumotlarni muntazam yangilashni nazarda tutadi (15-modda), bitim uchun ham bu oqilona amaliyot.

Alohida xatar — nominal egalar. Agar inson biznesni, mablagʻ manbasini va oʻz rolini tushuntira olmasa, bu qoʻshimcha savollar uchun signal, reyestrdagi yozuvni haqiqat deb qabul qilish uchun sabab emas.

Due diligence hisobotida nimani aks ettirish kerak

Maqsadli kompaniyadan jismoniy shaxslargacha har bir darajadagi ulushlar koʻrsatilgan tuzilma sxemasi; u asoslangan hujjatlar roʻyxati; ulushdan tashqari nazorat boʻyicha xulosalar; farqlar va tasdiqlanmagan maʼlumotlar roʻyxati; tekshiruv chegaralari haqida izohlar. Shubhalar saqlansa, ularni hisobotda ochiq koʻrsatib, bartaraf etish usulini taklif qilgan maʼqul — sotuvchi kafolatlari, tasdiqlovchi hujjatlar, bitim shartlari.