Yangi tashkil etilgan kompaniya uchun birinchi yildagi audit

Birinchi hisobot yili deb nima hisoblanadi

Hisobot kalendar yil uchun tuziladi, ammo yangi tashkil etilgan yuridik shaxslar uchun maxsus qoida bor. «Buxgalteriya hisobi toʻgʻrisida»gi Qonunning 24-moddasiga koʻra, birinchi hisobot yili deb yuridik shaxs huquqini olgan sanadan oʻsha yilning 31 dekabrigacha boʻlgan davr hisoblanadi.

Kech roʻyxatdan oʻtish uchun istisno bor: yuridik shaxs (byudjet tashkilotlaridan tashqari) 1 oktyabrdan keyin roʻyxatdan oʻtgan boʻlsa, birinchi hisobot yili keyingi yilning 31 dekabrida tugaydi. Yaʼni u bir yildan uzoqroq davom etishi mumkin — oktyabrdan keyingi yil oxirigacha.

Misol (shartli). MChJ 12 mart kuni roʻyxatdan oʻtgan: birinchi hisobot yili — oʻsha yilning 12 martidan 31 dekabrigacha. Agar roʻyxatdan oʻtish 20 oktyabrda boʻlsa, birinchi hisobot yili faqat keyingi yilning 31 dekabrida yopiladi, auditorlik xulosasi uchun 15 iyun muddati (audit majburiy boʻlsa) esa shu sanadan boshlab hisoblanadi.

Birinchi yildanoq audit qachon majburiy

ZRU-677 ning 35-moddasi umumiy tartibni belgilaydi: muayyan tashkilotlar har yili majburiy auditorlik tekshiruvidan oʻtadi. Yangi kompaniya uchun uch guruh muhim.

“Uchtadan ikkitasi” mezoni “hisobot yili” yakunlari boʻyicha qoʻllanadi, yangi kompaniya uchun bu uning birinchi (ehtimol toʻliq boʻlmagan) davridir. Qonun chegaraviy qiymatlarni oylar soniga mutanosib qayta hisoblashni nazarda tutmaydi, shuning uchun birinchi hisobot yilining haqiqiy koʻrsatkichlarini solishtirish kerak.

• aksiyadorlik jamiyatlari — audit har yili majburiy, jumladan birinchi hisobot yili uchun ham, tushum va xodimlar soniga bogʻliq emas;
• ustav kapitalida davlat ulushi boʻlgan xoʻjalik yurituvchi subyektlar — 35-modda roʻyxati ularni kompaniya yoshi bilan bogʻlamaydi;
• hisobot yili yakunlari boʻyicha uch shartdan ikkitasini bir vaqtda bajaradigan tijorat tashkilotlari: aktivlar 100 000 BHMdan ortiq, tushum 200 000 BHMdan ortiq, xodimlarning oʻrtacha yillik soni yuz nafardan ortiq. Odatdagi yangi MChJ uchun birinchi yilda bunday koʻrsatkichlar kam uchraydi, lekin ularni haqiqiy maʼlumotlar boʻyicha tekshirish zarur.

Majburiy audit boʻlmasa

Davlat ulushi yoʻq kichik biznes sifatidagi koʻpchilik yangi masʼuliyati cheklangan jamiyatlar uchun 35-modda boʻyicha birinchi majburiy audit yoʻq. Bu tekshiruv mumkin emas degani emas: tashabbus auditini yuridik shaxsning oʻzi, uning egasi, ustav kapitalida kamida besh foiz ulushga ega ishtirokchilar va aksiyadorlar buyurtma qilishi mumkin. Predmet, muddatlar va shartlar auditorlik tashkiloti bilan tuziladigan shartnoma bilan belgilanadi.

Amalda birinchi yil uchun tashabbus auditini hisobotni bankka, investorga yoki hamkorga koʻrsatish, taʼsischilar hissalarini tasdiqlash, buxgalteriya boshidan toʻgʻri yoʻlga qoʻyilganini tekshirish zarur boʻlganda buyurtma qilishadi.

Roʻyxatdan oʻtishdan oldingi operatsiyalar va boshlangʻich maʼlumotlar

Birinchi yilning asosiy tuzogʻi — roʻyxatdan oʻtishdan oldin amalga oshirilgan operatsiyalar. Qonun bevosita talab qiladi: yuridik shaxs roʻyxatdan oʻtgunga yoki huquq olgunga qadar oʻtkazilgan xoʻjalik operatsiyalari haqidagi maʼlumotlar birinchi hisobot yilining moliyaviy hisobotiga kiritiladi. MChJ tashkil etilguncha taʼsischi toʻlagan ijara, taʼmirlash, uskuna xaridi xarajatlarini hujjatlashtirib, hisobotda aks ettirish kerak, aks holda hisobot toʻliq boʻlmaydi.

Nimani tayyorlash kerak:

• taʼsis hujjatlari va ustav kapitaliga hissalar kiritilganini tasdiqlovchi hujjatlar;
• roʻyxatdan oʻtishdan oldingi xarajatlar boʻyicha shartnomalar va birlamchi hujjatlar, taʼsischidan mulk qabul qilish dalolatnomasi;
• faoliyat boshida qabul qilingan hisob siyosati;
• bank koʻchirmalari, kassa hujjatlari, davr oxiridagi inventarizatsiya;
• toʻliq boʻlmagan davr uchun soliqlar va majburiy toʻlovlar hisob-kitoblari.

Muddat, jarima va “jim” birinchi yil xavfi

Kompaniya 35-moddaga tushsa, auditorlik xulosasining nusxasini hisobot yilidan keyingi yilning 15 iyunidan kechiktirmay soliq organlariga taqdim etish kerak. Xulosa boʻlmaganda, hisobot yilidan keyingi yilning 15 iyuniga qadar yillik moliyaviy hisobotning auditorlik tekshiruvi oʻtkazilmasligi chetlab oʻtish deb topiladi.

Maʼmuriy jazo qoʻllanilgandan keyin ham kalendar yil oxirigacha audit oʻtkazilmasa, xoʻjalik yurituvchi subyektdan bazaviy hisoblash miqdorining yuz baravari miqdorida jarima undiriladi. Jarima toʻlash tekshiruvning oʻzidan ozod qilmaydi.

Odatiy xato — “birinchi yil hisobga olinmaydi” deb oʻylab, koʻrsatkichlarni tekshirmaslik. Birinchi davr aktivlari, tushumi va xodimlar soni uch shartdan ikkitasini bersa, audit kerak.

Ikkinchi yil auditi: davr boshidagi qoldiqlarni tekshirish

Agar birinchi yil uchun audit boʻlmagan boʻlsa, keyingi yilda (majburiy yoki tashabbus auditida) topshiriq birlamchi hisoblanadi: XAS 510 xalqaro audit standartiga koʻra bu oldingi davr hisoboti tekshirilmagan topshiriqdir. Auditorning maqsadi — kirish qoldiqlarida jiddiy buzib koʻrsatishlar yoʻqligi haqida yetarli va mos dalillar olish.

Shuning uchun birinchi yil uchun audit boʻlmasa ham birlamchi hujjatlarni saqlang, registrlarni yagona hisob siyosati boʻyicha yuriting va birinchi yilni toʻgʻri hisobot bilan yoping. Bu ikkinchi yilda qoʻshimcha protseduralar hajmini kamaytiradi.