Uzoq muddatli shartnomalar: foyda soligʻida daromadni qanday taqsimlash

Soliq kodeksi nima deydi

Qoida Soliq kodeksining 303-moddasida mustahkamlangan va «Uzoq muddatli kontraktlar boʻyicha daromadlar» deb nomlanadi. U texnologik sikli bir soliq davridan uzoq boʻlgan ishlab chiqarishlarga tegishli. Mohiyati shundaki, sotishdan olingan daromad daromadni tekis tan olish tamoyilini hisobga olgan holda va hisob maʼlumotlari asosida taqsimlanadi.

Muhim shart: qoida shartnomada xizmatlarni bosqichma-bosqich topshirish nazarda tutilmagan boʻlsa qoʻllaniladi. Buyurtmachi natijani bosqichlar boʻyicha qabul qilib, dalolatnomalarga imzo chekayotgan boʻlsa, bu bosqichlar boʻyicha daromad umumiy qoidalar bilan aniqlanadi, ulush boʻyicha hisob bilan emas. Shuning uchun avvalo shartnomani oʻqing: unda mustaqil topshirish va qabul qilish bilan bosqichlar bormi.

Moddadagi ifodaga eʼtibor bering: u xizmatlarni sotishdan olingan daromad haqida gapiradi. Qoida tovar tayyorlash shartnomasiga yoki ishlab chiqishni oʻz ichiga olgan aralash shartnomaga tatbiq etilishini loyiha boshlanishidan oldin hal qilib, xulosani yozma qayd etgan maʼqul.

Qanday hisoblanadi: bajarilgan xarajatlar ulushi

Hisob tartibi uch qadamdan iborat. Avval hisobot davri oxirida kontrakt amalda qanchalik bajarilgani aniqlanadi: buning uchun kontrakt bajarilishi boshidan boshlab qilingan xarajatlar olinib, kontraktni bajarishga boʻlgan xarajatlarning umumiy summasiga boʻlinadi. Natijada solishtirma ulush, yaʼni bajarilish ulushi hosil boʻladi.

Soʻngra ulush kontrakt boʻyicha umumiy daromad summasiga, yaʼni kontrakt narxiga koʻpaytiriladi. Bu davr oxiridagi jamlangan daromaddir. Nihoyat, undan shu kontrakt boʻyicha avval hisobga olingan daromadlar ayriladi va joriy hisobot davri daromadi qoladi.

• 1-qadam: kontrakt boshidan xarajatlar ÷ kontrakt boʻyicha xarajatlarning umumiy summasi = solishtirma ulush;
• 2-qadam: solishtirma ulush × kontrakt narxi = davr oxiridagi jamlangan daromad;
• 3-qadam: jamlangan daromad − avval hisobga olingan daromad = joriy davr daromadi.

Shartli raqamlarda hisob namunasi

Faraz qilaylik, kompaniya tizim ishlab chiqish boʻyicha narxi 12 mln shartli birlik boʻlgan kontrakt tuzdi va bosqichma-bosqich topshirishni nazarda tutmadi. Kontrakt boʻyicha umumiy xarajatlar 8 mln deb rejalashtirilgan. Misol shartli va faqat mexanizmni koʻrsatish uchun keltirilgan.

Birinchi davr: 2 mln xarajat qilindi. Ulush — 2 ÷ 8 = 25 %. Jamlangan daromad — 12 × 25 % = 3 mln. Avval hech narsa tan olinmagan, demak davr daromadi — 3 mln.

Ikkinchi davr: kontrakt boshidan 5 mln xarajat qilindi. Ulush — 5 ÷ 8 = 62,5 %, jamlangan daromad — 7,5 mln. Avval hisobga olingan 3 mlnni ayirsak, ikkinchi davr daromadi — 4,5 mln.

Uchinchi davr: kontrakt boshidan 8 mln xarajat qilindi, ulush — 100 %, jamlangan daromad — 12 mln. 7,5 mlnni ayirsak, 4,5 mln chiqadi. Uch davr yigʻindisi — 3 + 4,5 + 4,5 = 12 mln, yaʼni kontraktning butun narxi.

Hisob uchun qanday maʼlumotlar kerak

Formula oddiy, lekin tasdiqlay oladigan ikki raqamga tayanadi: amalda qilingan xarajatlar va kontraktni bajarishga boʻlgan umumiy xarajatlar. Birinchisi hisobdan olinadi, ikkinchisi esa loyiha davomida oʻzgaradigan smeta yoki kalkulyatsiyadir. Uni oʻzgartirish mumkin, lekin har bir oʻzgarish asoslangan va rasmiylashtirilgan boʻlishi kerak: sababsiz qayta koʻrilgan smeta ulushni moslashtirishga oʻxshab koʻrinadi.

• shartnoma va uning ilovalari, jumladan jadval va qabul qilish shartlari;
• butun kontrakt boʻyicha xarajatlar smetasi yoki kalkulyatsiyasi, tasdiqlangan sanasi va versiyalari bilan;
• muayyan kontraktga bogʻlangan xarajatlar boʻyicha birlamchi hujjatlar;
• loyihalar aralashmasligi uchun har bir uzoq muddatli kontrakt boʻyicha xarajatlarning alohida hisobi;
• davrlar boʻyicha jamlangan yakun va avval tan olingan daromadni ayirish bilan hisob jadvali.

Avanslar, QQS va boshqa normalar bilan bogʻliqlik

Yalpi daromad qoʻshilgan qiymat soligʻi va aksiz soligʻisiz aniqlanadi, shuning uchun hisob uchun kontrakt narxi QQSsiz olinadi. Formulaga soliq bilan summa tushib qolmasligini kuzating.

Buyurtmachidan olingan avanslarni daromad bilan adashtirmaslik kerak: sotiladigan tovarlar (xizmatlar) uchun oldindan toʻlov sifatida olingan mablagʻlar daromadga kiritilmaydi. Uzoq muddatli loyiha boʻyicha pul tushishi oʻzi daromad boʻlmaydi — daromad xarajatlar ulushi boʻyicha hisob orqali aniqlanadi. Shartnomada bosqichlar va dalolatnomalar boʻlsa, ular uchun umumiy qoidalar qanday qoʻllanishini alohida koʻring: baholash boshqacha boʻlishi mumkin.

Tez uchraydigan xatolar

Soliq toʻlovchilar koʻpincha arifmetikada emas, boshlangʻich maʼlumotlarda va usulni tanlashda xato qiladilar.

• ulush usulini bosqichma-bosqich topshiriladigan shartnomaga qoʻllaydilar, vaholanki qoida bunday topshirishsiz kontraktlar uchun moʻljallangan;
• kontrakt narxiga QQS qoʻshadilar yoki shu kontraktga aloqador boʻlmagan xarajatlarni hisobga oladilar;
• umumiy xarajatlar smetasining qayta koʻrilishini qayd etmaydilar va ulush nega oʻzgarganini tushuntira olmaydilar;
• avval hisobga olingan daromadni ayirishni unutib, bir xil summani ikki marta koʻrsatadilar;
• xarajatlar hisobini kontraktlar kesimida yuritmaydilar va tekshiruvda hisobni yigʻa olmaydilar;
• shartnoma uzoq muddatli boʻlsa-da, butun daromadni faqat yakuniy dalolatnomaga imzo chekilganda tan oladilar.

Tekshiruv uchun nimalar tayyorlash kerak

Soliq organi uchun eng muhimi mantiq: kontrakt nega uzoq muddatli deb hisoblangan, ulush usuli qaysi asosda tanlangan va raqamlar qanday olingan. Paketni oldindan yigʻing — bosqichma-bosqich topshirish yoʻqligi haqida xulosali shartnoma, oʻzgarishlar tarixi bilan smeta, har bir davr boʻyicha hisob va xarajatlarni tasdiqlovchi hujjatlar. Loyiha endi boshlanayotgan boʻlsa, hisob jadvalini darhol yuritib, har bir hisobot davrida toʻldirib borgan qulay.