Uskunalarni olib kirishda QQSdan ozod qilish

Soliq kodeksi nima deydi

Soliq kodeksining 246-moddasida olib kirilishi soliq solishdan ozod etiladigan tovarlarning yopiq roʻyxati berilgan: jismoniy shaxslarning boj toʻlamasdan olib kirish normalari doirasidagi tovarlaridan tortib insonparvarlik yordamigacha. Biznes uchun bu roʻyxatdagi 6-band — texnologik uskuna muhim.

6-bandga koʻra ekvivalenti Oʻzbekiston Respublikasida ishlab chiqarilmaydigan, tasdiqlangan roʻyxat boʻyicha olib kiriladigan texnologik uskunani olib kirish ozod qilinadi. Bu taʼriftan uchta shart kelib chiqadi: uskuna texnologik boʻlishi, mamlakatda uning analoglari ishlab chiqarilmasligi va u tasdiqlangan roʻyxatga kirishi. Roʻyxatning oʻzi Soliq kodeksida yoʻq — u alohida hujjat bilan tasdiqlanadi, shuning uchun shartnoma tuzishdan oldin uning amaldagi tahririni tekshirish kerak.

• 1-shart — bu texnologik uskuna, ofis yoki ombor uchun ixtiyoriy tovar emas;
• 2-shart — analoglari Oʻzbekistonda ishlab chiqarilmaydi;
• 3-shart — uskuna tasdiqlangan roʻyxat boʻyicha olib kiriladi.

Imtiyoz hisoblanmaydigan holatlar

Ozod qilish roʻyxatdan tashqari uskunaga tatbiq etilmaydi. Agar pozitsiya roʻyxatga kirmagan boʻlsa, tovar erkin muomalaga chiqarish (import) bojxona rejimiga joylashtirilganda soliq toʻliq hajmda hisoblanadi (277-modda), stavka esa 12 foizni tashkil etadi (258-modda).

Soliq kodeksining 75-moddasidagi qoidani ham eslab qoʻying: QQS boʻyicha imtiyozlar, jumladan tovarlarni olib kirishda, ozod qilingan mablagʻlarni muayyan maqsadlarga yoʻnaltirish sharti bilan berilishi mumkin emas. Yaʼni import qilishda QQS imtiyozi uchun qonun ozod qilingan pulning «maqsadli ishlatilishi» boʻyicha hisobot talab qilmaydi. Agar kimdir buni QQS imtiyozi sharti sifatida talab qilsa, asosini aniqlashtirgan maqul. Biroq bu sizning uskunangiz roʻyxatga kirishini hujjat bilan tasdiqlash zarurligini bekor qilmaydi.

QQS hisobga olinishi: imtiyoz hisobni qanday oʻzgartiradi

Agar olib kirishda soliq toʻlanmagan boʻlsa, uskuna boʻyicha kirish QQSi yoʻq va hisobga olinadigan narsa ham yoʻq. Imtiyozning samarasi — bojxonada pulni tejash, deklaratsiyada ayirma emas.

Shu bilan birga boshqa xarajatlar boʻyicha hisobga olishga taʼsir bor. Soliq solishdan ozod etilgan aylanmalar uchun moʻljallangan asosiy vositalar boʻyicha soliq hisobga olinmaydi (267-modda). Bu qoida shunday aylanmalar uchun tovar va xizmatlar xaridiga ham tegishli. Agar kompaniya bir vaqtning oʻzida soliq solinadigan va solinmaydigan faoliyat yuritsa, hisobga olishga faqat soliq solinadigan aylanmaga toʻgʻri keladigan soliq qabul qilinadi (268-modda), ajratilgan usul esa xarid qilingan tovarlar va ular boʻyicha toʻlangan soliqning alohida hisobini talab qiladi.

Tuzatish ham muhim: ilgari hisobga olingan soliq tovar keyinchalik soliqdan ozod etilgan aylanma uchun ishlatilganda tuzatilishi kerak (269-modda). Shu sababli uskunadan foydalanish rejasini olib kirishdan oldin qayd etgan maʼqul.

Olib kirilgan uskunani lizingga berish va qayta sotish

246-modda boʻyicha ozod etilgan, olib kirilgan texnologik uskuna moliyaviy ijaraga (lizingga) berilganda soliq bazasi sotib olish narxi bilan sotish narxi oʻrtasidagi ijobiy farq sifatida aniqlanadi (249-modda). Yaʼni lizingda QQS uskunaning butun qiymatiga emas, farqqa hisoblanadi.

Shunga oʻxshash yondashuv mebel sanoatida ishlatiladigan texnologik uskunani 246-moddaning 6-bandi boʻyicha olib kirib, uni mahalliy ishlab chiqaruvchilarga sotadigan distribyutorlar uchun amal qiladi: 2030-yil 1-yanvargacha baza sotib olish narxi bilan sotish narxi oʻrtasidagi ijobiy farq sifatida aniqlanadi.

Shartli raqamlarda misol: uskuna 500 mln soʻmga sotib olinib, 560 mln soʻmga lizingga berildi. Ijobiy farq — 60 mln soʻm. 12 foiz stavkada (258-modda) bu bazadan shartli QQS 7,2 mln soʻmni tashkil etadi. Misol mexanizmni koʻrsatadi, haqiqiy hisob-kitob shartnoma shartlariga bogʻliq.

Olib kirishdan oldingi harakatlar tartibi

Import qiluvchi kompaniya uchun amaliy tartib quyidagicha.

• uskunaning kodi va tavsifini amaldagi roʻyxat bilan solishtirish hamda uning texnologik ekanini tekshirish;
• shartnoma va spetsifikatsiyada roʻyxatga mos nomni noaniq soʻzlarsiz mustahkamlash;
• bojxona deklaratsiyasi uchun imtiyozni asoslovchi hujjatlar toʻplamini rasmiylashtirish;
• hisobda uskuna faqat soliq solinadigan aylanmalarda yoki aralash ishlatilishini belgilash;
• aralash foydalanishda 268-modda boʻyicha ajratilgan hisobni yoʻlga qoʻyish;
• olib kirilgandan keyin tasdiqlovchi hujjatlarni saqlash: shartnoma, spetsifikatsiya, deklaratsiya, foydalanishga topshirish hujjatlari.

Hisobot va tipik xatolar

Tovarlarni olib kirishda soliq bojxona qonunchiligida belgilangan tartib va muddatlarda toʻlanadi (273-modda), shuning uchun imtiyoz boʻlganda toʻlov masalasi bojxonada hal etiladi. QQS boʻyicha soliq hisobotini soliq davri tugaganidan keyingi oyning yigirmanchi kunidan kechiktirmay topshirish kerak (273-modda), unga xaridlar va sotuvlar reyestridagi maʼlumotlar kiritiladi.

Tipik xatolar: har qanday «ishlab chiqarish» uskunasi ozod qilingan deb hisoblash; pozitsiyani amaldagi roʻyxat bilan solishtirmaslik; analoglari Oʻzbekistonda ishlab chiqarilmasligini tekshirmay imtiyozni daʼvo qilish; aralash faoliyatda alohida hisob yuritmaslik; uskunaning vazifasi oʻzgarganda hisobga olishni tuzatishni unutish.