Ulushni yoki korxonani sotishdan zarar: foyda soligʻini kamaytirish mumkinmi

SK 336-moddasi nima deydi

336-modda operatsiyalarning ayrim turlari boʻyicha zararlarni oʻtkazish xususiyatlariga bagʻishlangan. Uning birinchi qismida ikki turdagi bitim nomma-nom koʻrsatilgan: yuridik shaxsning ustav fondidagi (ustav kapitalidagi) ulushni sotish yoki boshqacha tarzda chiqarish hamda korxonani mulkiy majmua sifatida sotish.

Bunday bitimlar boʻyicha zarar sotilgan (chiqib ketgan) aktivga oʻxshash aktivlarni sotishdan (chiqarishdan) olingan daromadlar hisobiga qoplanadi. Demak, alohida «savat» mavjud: ulushni sotishdan zarar savdo, xizmat yoki ishlab chiqarish kabi asosiy faoliyat foydasini kamaytirmaydi. Uni faqat oʻxshash aktivni sotishdan olingan daromad bilan yopish mumkin.

Bu yerda muhim soʻz — «chiqib ketish», faqat «sotish» emas: qoida ulushning boshqa tarzda chiqib ketishiga ham tegishli, shuning uchun uni ulush klassik oldi-sotdi shartnomasisiz oʻtkazilgan holatda ham tekshirish kerak.

336-modda zararlarni oʻtkazishning umumiy qoidasidan nimasi bilan farq qiladi

Umumiy tartib SK 333-moddasida belgilangan. Zarar deb chegiriladigan xarajatlarning yigʻma daromaddan oshib ketishi tan olinadi. Oldingi davrlarda zarar koʻrgan soliq toʻlovchi joriy davr foydasini zararning butun summasiga yoki uning bir qismiga kamaytirishga haqli.

Ulushni sotishdan zarar uchun «oʻtgan yil zarari minus bu yilgi foyda» umumiy mantigʻi qoʻllanmaydi: 333-modda oʻzi alohida holatlar uchun 334–336-moddalarga yuboradi. Shuning uchun ulush bitimidan zarar kompaniyaning umumiy soliq zararining bir qismiga avtomatik aylanadi, deb hisoblash mumkin emas.

Amaliy xulosa: foyda soligʻini hisoblashda ulushni sotishdan zarar boshqa natijalardan alohida koʻrsatiladi va hisobga olinadi, ular bilan aralashtirilmaydi.

Bitim natijasini qanday aniqlash kerak

Sotuvchi kompaniya uchun ulushni sotish natijasi — boshqa mol-mulkning chiqib ketishidan olingan moliyaviy natija. SK 298-moddasiga koʻra u buxgalteriya hisobi toʻgʻrisidagi qonunchilikka muvofiq aniqlanadi. Shuning uchun soliq hisob-kitobining boshlangʻich bazasi — buxgalteriya hisobi maʼlumotlari: investitsiyaning dastlabki qiymati, agar boʻlsa — qayta baholash va qiymatsizlanish, hamda sotish narxi.

Shartli raqamlardagi misol. Kompaniya ulushni 500 mln soʻmga sotib oldi va 380 mln soʻmga sotdi. Chiqib ketishdan zarar — 120 mln soʻm. Asosiy faoliyat yil davomida 900 mln foyda keltirdi. Shu 900 mln dan 120 mln ni ayirib boʻlmaydi: zarar alohida «savat»da qoladi va oʻxshash aktivlarni sotishdan daromad kelishini kutadi.

Agar kompaniya shu yili boshqa ulushni 70 mln soʻm foyda bilan sotsa, 120 mln zarar shu foyda hisobiga qoplanadi. Ulushlar bilan bitimlar boʻyicha soliq bazasi nolga teng boʻladi, qoplanmagan 50 mln esa ishlatilmay qoladi. Raqamlar shartli va faqat mexanizmni koʻrsatadi.

Nima noaniq qoladi va qanday harakat qilish kerak

• 336-modda matnida «oʻxshash aktivlar» tushunchasi ochib berilmagan. Yuridik shaxslar ustav kapitalidagi boshqa ulushlarni oʻxshash deb hisoblash xavfsizroq; bu yerga boshqa aktivlarni (masalan, qimmatli qogʻozlarni) kiritish alohida asoslashni talab qiladi.
• 336-modda ulushlar boʻyicha qoplanmagan zararni qancha muddatga oʻtkazish mumkinligini toʻgʻridan-toʻgʻri aytmaydi. Vaziyatingizning mohiyati boʻyicha masala aniqlashtirilmaguncha, kelgusi tejamni moliyaviy modelga kiritmaslik kerak.
• Aynan shu moddaga koʻra, muomalada boʻlmagan qimmatli qogʻozlar boʻyicha zararlar ham alohida aniqlanadi va oʻxshash operatsiyalardan olingan daromadlar hisobiga qoplanadi — bu alohida toifa, uni ulushlar bilan aralashtirib boʻlmaydi.
• Yirik bitim yoki butun korxonani sotishda pozitsiyani hisobotni topshirgandan keyin emas, balki bitim yopilishidan oldin kelishib olgan maʼqul.

Bitimdan keyingi harakatlar tartibi

• hujjatlarni yigʻish: shartnoma, qabul qilish-topshirish dalolatnomasi, toʻlov hujjatlari, xarid qiymatini tasdiqlovchi hujjatlar;
• moliyaviy natijani buxgalteriya hisobi qoidalari boʻyicha aniqlash va uni provodkalar bilan solishtirish;
• zararni foyda soligʻi hisob-kitobida operatsion natijadan alohida aks ettirish;
• shu davrda zararni yopish mumkin boʻlgan oʻxshash aktivlarni sotishdan daromadlar bor-yoʻqligini tekshirish;
• hisob-kitobni soliq registrida va hisob siyosatida qayd etish, shunda tekshiruvda pozitsiyani tushuntirish mumkin boʻladi.

Odatiy xatolar

Birinchi xato — ulushni sotishdan zararni yillik foydadan ayirib, foyda soligʻini kam hisoblash. Tekshiruvda soliq qoʻshimcha hisoblanadi.

Ikkinchi xato — natijani buxgalteriya natijasi bilan solishtirmasdan, faqat soliq hisobi hujjatlari boʻyicha hisoblash: 298-modda aynan buxgalteriya moliyaviy natijasiga yuboradi.

Uchinchi xato — ulushni xarid qilish qiymati haqidagi hujjatlarni saqlamaslik: ularsiz zarar summasini tasdiqlab boʻlmaydi.

Toʻrtinchi xato — qoidani faqat «sotish»ga qoʻllab, ulushning boshqa tarzda chiqib ketishini unutish.