Valyuta tushumi tushmasa: 0% QQS nima boʻladi

Kodeks 0% stavkaning oʻzi haqida nima deydi

Soliq kodeksining 260-moddasi nol stavkani tovarning olib chiqilishi bilan bogʻlaydi: eksport bojxona tartib-taomilida Oʻzbekiston Respublikasi hududidan olib chiqilgan tovarlar realizatsiyasi nol stavka boʻyicha soliqqa tortiladi. Xaridorning toʻlovi bu asoslar roʻyxatida koʻrsatilmagan.

Tasdiqlovchi hujjatlar soliq hisobotiga qoʻshib topshiriladi. Eksport hujjatlari toʻplamini 261-modda belgilaydi: shartnoma, yuk bojxona deklaratsiyasi, bojxona belgisi qoʻyilgan yuk hujjatlari. Bundan tashqari, bojxona organlari soliq organlariga elektron almashuv orqali taqdim etgan chegara kesib oʻtilgani haqidagi maʼlumotlar eksportni tasdiqlash uchun asos boʻladi.

Amaliy xulosa: olib chiqish tasdiqlangan boʻlsa, aylanma 0% stavkadagi aylanma boʻlib qoladi. Lekin ikkinchi masalani ajratish kerak — taʼminotchilarga toʻlangan QQSni hisobga olish mumkinmi.

Pul tushumi qayerda muhim: kirish QQSni hisobga olish

Aynan 266-modda tushumni ahamiyatli qiladi. Hisobga olish shartlari orasida birinchi qismda quyidagisi bor: nol stavkada soliqqa tortiladigan tovarlar eksporti chogʻida chet ellik xaridor (toʻlovchi) tomonidan eksport qilingan tovarlar uchun toʻlov amalga oshirilganini tasdiqlovchi bank koʻchirmasi mavjud boʻlishi kerak (uchinchi qismda nazarda tutilgan holatlar bundan mustasno).

Ikkinchi qism mexanizmni aniqlashtiradi: eksport maqsadlarida foydalanilgan tovarlar (xizmatlar) boʻyicha soliq soliq toʻlovchining Oʻzbekiston banklaridagi hisobvaraqlariga tushgan valyuta tushumi summasining ulushida hisobga olinadi. Yaʼni qisman toʻlov boʻlsa, hisobga olish olingan tushumga mutanosib boʻladi.

Komissiya sxemasi uchun ham xuddi shu qoida amal qiladi: soliq komissionerning, topshiriqchining yoki soliq toʻlovchining hisobvaragʻiga tushgan valyuta tushumi summasining ulushida hisobga olinadi.

Intizomli soliq toʻlovchilar uchun istisno va 180 kunlik muddat

266-moddaning uchinchi qismi qoidani yumshatadi: agar soliq toʻlovchi oʻtgan yil uchun valyuta tushumining oʻz vaqtida kelib tushishini taʼminlagan va eksport shartnomalari boʻyicha muddati oʻtgan debitorlik qarzi mavjud boʻlmagan intizomli soliq toʻlovchilar toifasiga kiritilgan boʻlsa, hisobga olish valyuta tushumi kelib tushishidan qatʼi nazar amalga oshiriladi.

Biroq bu cheksiz imtiyoz emas. Tovarlar «eksport» bojxona rejimida chiqarilgan kundan boshlab yuz sakson kalendar kun ichida valyuta tushumi yoki uning bir qismi tushmagan taqdirda, hisobga olishga tegishli summa yoki uning mos qismi belgilangan tartibda hisobdan chiqariladi.

Amaliy maʼno: 180 kun — shunday chegaraki, undan keyin eksportning toʻlanmagan qismiga tegishli kirish QQS hisobga olishdan chiqadi; buni hisobda va hisobotda aks ettirish kerak. Shu sababli tushumlar nazorati kalendarini har bir joʻnatma boʻyicha alohida yuritish maqsadga muvofiq.

Valyuta nazorati: muddatlar va jarima bosqichlari

Bir vaqtning oʻzida «Valyutani tartibga solish toʻgʻrisida»gi Qonun amal qiladi. Umumiy qoida: rezident tashqi savdo operatsiyalari boʻyicha aktivlarning qaytarilishini taʼminlashi shart. Muddat norezident majburiyati yuzaga kelgan sanadan 180 kunga oshsa, operatsiya kapital harakati operatsiyasi sifatida baholanadi.

Jarima darhol qoʻllanilmaydi: u toʻlov yoki eksport sanasidan yuz sakson kun oʻtgandan keyin qirq besh kundan ortiq (kichik tadbirkorlik subyektlari uchun — toʻqson kun) aktivlar qaytarilishini taʼminlamagan rezidentlarga nisbatan qoʻllanadi. Stavkalar yigʻilib boradi: qaytarilmagan aktivlar summasidan kechikish 360 kungacha boʻlsa — 5%, 360 dan 545 kungacha — qoʻshimcha 10%, 545 kundan oshsa — qoʻshimcha 35%.

Hisob-kitob misoli (shartli raqamlar). 200 000 dollarlik eksport, toʻlov kelmagan. Birinchi bosqichda jarima xavfi summaning 5%, yaʼni 10 000; ikkinchisida yana 10%, yaʼni 20 000; uchinchisida yana 35%, yaʼni 70 000 qoʻshiladi. Bu arifmetika ifodasi, muayyan ish boʻyicha prognoz emas.

Xavfni nima kamaytiradi yoki bartaraf etadi

Qonun bir necha yumshatuvchi holatlarni nazarda tutadi. Engib boʻlmas kuch holatlarida aktivlarni qaytarish muddati ularning amal qilish muddatiga uzaytiriladi. Eksport shartnomasini sugʻurtalash polisi boʻyicha sugʻurta tovoni tushsa, moliyaviy sanksiyalar maqsadida debitorlik qarzi tushgan summaga kamayadi.

Eksport operatsiyalari boʻyicha muddati oʻtgan debitorlik qarzining umumiy summasi qarz paydo boʻlgan sanadan oldingi oʻttiz olti oy davomida taʼminlangan valyuta tushumining 10 foizidan oshmasa, jarimalar qoʻllanilmaydi. Sud jarima qoʻllash toʻgʻrisida qaror chiqarguniga qadar qaytarilgan aktivlar summasiga nisbatan ham qoʻllanilmaydi.

Jarima oʻn kunlik muddatda ixtiyoriy toʻlansa va aktivlar keyin toʻqson kunlik muddatda qaytarilsa, toʻlangan jarima qaytarilgan summaga mutanosib ravishda qaytariladi.

• Har bir joʻnatma boʻyicha tovar chiqarilgan sanani va toʻlov sanasini alohida nazorat qiling.
• Xaridor bilan yozishmalar va daʼvolarni saqlang — nizo chogʻida asqotadi.
• Qarz oʻttiz olti oylik davr uchun 10% chegarasi bilan qoplanmayaptimi, tekshiring.

Kompaniyaning harakatlar tartibi

Birinchisi — kirish QQSning qaysi qismi eksportning toʻlanmagan qismiga tegishli ekanini solishtirish va 180 kunlik muddat yaqinlashmayotganini koʻrish. Ikkinchisi — kompaniya intizomli soliq toʻlovchilar uchun istisnoga mos keladimi, baholash. Uchinchisi — valyuta nazorati boʻyicha hisob-kitob tayyorlash: sanalar, summalar, mumkin boʻlgan bosqichlar.

Agar manfiy QQS summasi baribir yuzaga kelsa, uni qaytarish huquqi 272-moddada mustahkamlangan, kameral tekshiruv natijasi boʻyicha qaytarish muddati esa — soliq organlariga soliqni qaytarish haqida xabar berilgan sanadan boshlab oʻttiz kundan kechiktirmay. Eksportchilar uchun tezlashtirilgan tartib nol stavka qoʻllanishidan hosil boʻlgan summa qismiga nisbatan, agar ilgari soliq qaytarilgan va buzilishlar aniqlanmagan boʻlsa, qoʻllanadi — tushumlarning har qanday kechikishi buni shubha ostiga qoʻyishi mumkin.

Odatiy xatolar: toʻlanmaslik avtomatik ravishda 0% stavkadan mahrum qiladi deb hisoblash; 180 kunni nazorat qilmaslik; hisobga olish hisob-kitobini bank koʻchirmalari bilan solishtirmaslik; valyuta qonuni boʻyicha jarima va hisobga olishni tuzatish mustaqil oqibatlar ekanini unutish.

• Bank koʻchirmalarini eksport invoyslari bilan solishtirish.
• Tushgan tushum boʻyicha hisobga olish ulushini hisoblash.
• Eksport boʻyicha muddati oʻtgan debitorlik reyestri va undirish rejasi.