Tranzit va reeksportda QQS

Rejim soliqni belgilaydi: Soliq kodeksining 277-moddasi

Tovarlarni olib kirish va olib chiqishdagi soliq solish xususiyatlari Soliq kodeksining 277-moddasida jamlangan. Qoida oddiy: erkin muomalaga chiqarish (import) rejimida soliq toʻliq hajmda hisoblanadi, bir qator maxsus rejimlarga joylashtirilganda esa soliq toʻlanmaydi. Bu rejimlar qatoriga tranzit va reeksport ham kiradi.

Demak, QQS toʻlash yoki toʻlamaslik masalasini deklaratsiya topshirilishidan oldin, rejimni tanlash bosqichida hal qilish kerak. Tovar notoʻgʻri importga deklaratsiya qilinib, keyin olib chiqib ketilsa, soliq allaqachon hisoblangan boʻladi va ozod qilish emas, qaytarish masalasi koʻtariladi.

Bojxona tranzit: QQS toʻlanmaydi, ammo tovar nazoratda qoladi

Bojxona tranzit — xorijiy tovarni joʻnatish bojxona organi bilan belgilangan joy bojxona organi oʻrtasida, jumladan xorijiy davlat hududi orqali, bojxona nazorati ostida Oʻzbekiston hududida olib oʻtish. Tovar erkin muomalaga kirmaydi, shuning uchun Oʻzbekistondagi xaridorda QQS obyekti paydo boʻlmaydi.

Tranzit rejimiga joylashtirilganda soliq toʻlanmaydi (SK 277-moddasi). Ammo ozod qilish shartli: rejim talablariga rioya etilishi uchun tashuvchi javob beradi. Tovar belgilangan joy organiga yetkazilmasa, rejim yakunlanmagan hisoblanadi va tashuvchi hamda deklarantga savollar paydo boʻladi.

Tashish xizmatlari alohida koʻrib chiqiladi. Xorijiy tovarlarni tranzit rejimida kirish organidan chiqish organigacha tashish bilan bevosita bogʻliq xizmatlar QQS boʻyicha nol stavka bilan soliqqa tortiladi (SK 260-moddasi). Tashuvchi uchun bu kirish QQSni hisobga olish huquqini, hisobga olinadigan soliq hisoblanganidan oshsa — uni qoplash huquqini bildiradi.

• tovar belgilangan joy organigacha bojxona nazoratida boʻladi;
• importda QQS toʻlanmaydi;
• tranzit boʻyicha tashish xizmatlari — nol stavka bilan;
• rejimga rioya etilishi uchun tashuvchi javob beradi.

Reeksport: ozod qilish va avval toʻlangan soliqni qaytarish

Reeksport — avval olib kirilgan tovarni bojxona toʻlovlari va soliqlarsiz olib chiqish. Odatiy holatlar: nuqsonli partiyani yetkazib beruvchiga qaytarish, tovardan voz kechish, omborga olib kirilgan tovarni xorijiy xaridorga qayta sotish.

Soliq kodeksining 277-moddasi ikki holatni farqlaydi. Tovar darhol reeksportga joylashtirilsa, importda QQS toʻlanmaydi. Tovar avval erkin muomalaga chiqarilib, soliq toʻlangan boʻlsa, reeksport rejimida olib chiqilganda soliq toʻlanmaydi, olib kirishda toʻlangan soliq summalari esa bojxona qonunchiligida nazarda tutilgan tartibda soliq toʻlovchiga qaytariladi.

Qaytarish shartlari Bojxona kodeksida belgilangan. Reeksport tovar import rejimiga deklaratsiya qilingan kundan boshlab ikki yil ichida amalga oshirilishi, tovar esa Oʻzbekiston hududida ishlatilmagan va taʼmirlanmagan boʻlishi kerak (nuqsonni aniqlash uchun foydalanish zarur boʻlgan hollar bundan mustasno). Bundan tashqari, reeksport rejimi boʻyicha tovarni haqiqatda olib chiqish bojxona deklaratsiyasi qabul qilingan kundan boshlab olti oydan kechiktirmay amalga oshiriladi.

• import va reeksport oraligʻidagi muddat — ikki yilgacha;
• tovar hududda ishlatilmagan va taʼmirlanmagan;
• reeksport deklaratsiyasi boʻyicha olib chiqish — olti oy ichida;
• qaytarish — tovarning haqiqatda olib chiqilgan qismi boʻyicha.

Soliq qaytarilganda QQS hisobini nima qilish kerak

Agar kirish QQSni hisobga olgan boʻlsangiz, keyin reeksportda uni qaytarib olsangiz, ikki marta foyda koʻrish mumkin emas. Soliq kodeksi hisobni toʻgʻrilashni aniq talab qiladi: soliq toʻlovchi hisobga olinadigan soliq summasini unga qaytarilgan soliq summasiga kamaytiradi (SK 269-moddasi). Toʻgʻrilash tegishli holatlar yuzaga kelgan soliq davrida amalga oshiriladi.

Amaliy xulosa: buxgalter partiya reeksportga ketishi mumkinligini oldindan bilishi va kirish QQSni "butunlay" hisobdan chiqarmasligi kerak. Qaytarilishi mumkin tovarlarni alohida hisobga olish va partiya kartochkasida reeksport deklaratsiyasi qabul qilingan sanani koʻrsatish yaxshi ishlaydi.

Reeksport eksportdan nimasi bilan farq qiladi: stavka va tasdiqlash

Reeksportni eksport bilan adashtirmaslik kerak. Eksport tartibida olib chiqilgan tovarlarni sotish QQS boʻyicha nol stavka bilan soliqqa tortiladi (SK 260-moddasi). Olib chiqishda soliq toʻlanmaydi, kirish QQSni hisobga olish huquqi esa saqlanadi. Bu soliqni qoplash mavzusiga taalluqli.

Nol stavkani 261-moddada sanab oʻtilgan hujjatlar bilan tasdiqlash kerak: shartnoma (belgilangan tartibda tasdiqlangan nusxasi), yuk bojxona deklaratsiyasi, oʻtkazish punktidagi bojxona organining belgisi bilan yuk hamroh hujjatlari. Bojxona organlari soliq organlariga real vaqt rejimida elektron tarzda taqdim etadigan chegara kesib oʻtilganligi toʻgʻrisidagi maʼlumotlar ham eksportni tasdiqlash uchun asos boʻladi. Komissioner orqali sotilsa, qoʻshimcha ravishda komissiya yoki topshiriq shartnomasi kerak.

Xalqaro tashuvlar xizmatlari uchun alohida norma amal qiladi (SK 263-moddasi): eksport qilinadigan tovarlarni tashuvchi rezident tashuvchilar uchun nol stavka tashuv hujjatlarida bojxona organlarining belgilari qoʻyilgan taqdirdagina qoʻllaniladi. Belgi boʻlmasligi nol stavkani rad etishning eng tez-tez uchraydigan sabablaridan biridir.

Soliqni qoplash: chegirmalar hisoblanganidan koʻp boʻlsa

Davr yakunida kompaniyada qoplanishi lozim QQS hosil boʻlsa — masalan, tashish yoki eksport boʻyicha nol stavka tufayli — summa umumiy qoidaga koʻra kelgusi toʻlovlar hisobiga oʻtkaziladi. Soliq toʻlovchi hisobotni topshirishda soliq organlariga xabar berib, manfiy summani qaytarishni ham soʻrashi mumkin. Kameral tekshiruv yakunlari boʻyicha soliqni toʻliq yoki qisman qoplash toʻgʻrisida qaror qabul qilinsa, pul soliq organlariga xabar berilgan kundan boshlab oʻttiz kundan kechiktirmay qaytariladi (SK 274-moddasi).

Tezlashtirilgan tartib alohida toifalar uchun nazarda tutilgan, jumladan eksport va unga tenglashtirilgan operatsiyalarni amalga oshiruvchi shaxslar uchun — nol stavka qoʻllanishi natijasida hosil boʻlgan summa qismida, agar ilgari ularga soliq qoplangan va buzilishlar aniqlanmagan boʻlsa. Tartib va xatarlar haqida batafsil maʼlumot QQSni qaytarish xizmati sahifasida.

Tipik xatolar va yuklashdan oldingi harakatlar tartibi

Kompaniyalar koʻpincha hisob-kitobda emas, rasmiylashtirishda xato qiladi: tovarni notoʻgʻri rejimga deklaratsiya qiladi, tranzit hujjatlarini saqlamaydi, reeksport muddatlarini nazorat qilmaydi va chegirmani toʻgʻrilashni unutadi.

• Olib kirish maqsadini aniqlang: mamlakat ichida isteʼmol, tranzit yoki ehtimoliy qaytarib joʻnatish — va rejimni deklaratsiyadan oldin tanlang.
• Reeksport muddatini tekshiring: importdan boshlab ikki yil, reeksport deklaratsiyasi boʻyicha haqiqiy olib chiqishga olti oy.
• Hujjatlar toʻplamini yigʻing: shartnoma, deklaratsiya, bojxona belgisi bilan yuk hamroh hujjatlari.
• Tashuvchini tekshiring: tranzit va xalqaro tashish xizmatlari uchun bojxona organlarining belgilari kerak.
• Reeksportda soliq qaytarilgan davrda QQS hisobini toʻgʻrilang.
• Qaytarish sababi boʻyicha yozishmalar va dalolatnomalarni saqlang — ular kameral tekshiruvda kerak boʻladi.