Auditda rahbariyatning yozma bayonotlari (tasdiqlovchi xat)

Rahbariyatning yozma bayonotlari nima

Standart ularni rahbariyatning auditorga beriladigan, muayyan masalalarni tasdiqlash yoki boshqa audit dalillarini mustahkamlash uchun yozilgan bayoni sifatida taʼriflaydi. Moliyaviy hisobotning oʻzi, undagi tasdiqlar va hisob registrlari bunday bayonotlarga kirmaydi.

Ularning ahamiyati alohida: standart yozma bayonotlarni audit dalillarining muhim manbai deb ataydi. Rahbariyat soʻralgan bayonotni oʻzgartirsa yoki bermasa, bu auditorga hisobda jiddiy masalalar borligini koʻrsatishi mumkin.

Xatni kim imzolaydi

Auditor bayonotlarni hisobot tayyorlash uchun javobgar va muhokama qilinayotgan masalalarni biladigan shaxslardan soʻraydi. Odatda bu direktor va bosh hisobchi (moliya direktori), boshqaruv tuzilmasi boshqacha kompaniyalarda esa shunga teng lavozimli shaxslardir. Hisobotni boshqa boshqaruv organlari ham tayyorlasa, ulardan ham imzo talab qilinishi mumkin.

Imzolovchi baʼzi faktlarga ishonchi komil boʻlmasa, standart «rahbariyatning bilishicha va ishonchiga koʻra» degan izohga yoʻl qoʻyadi, ammo faqat auditor bayonotlarni tegishli javobgarlik va bilimga ega shaxslar berayotganiga ishonch hosil qilgandagina. Bunday izohdan hisobotni tayyorlash uchun javobgarlikdan qochish maqsadida foydalanib boʻlmaydi.

Rahbariyat nimalarni majburan tasdiqlaydi

Standart rahbariyat javobgarligi haqida ikkita majburiy tasdiqni belgilaydi va qoʻshimcha tasdiqlarga yoʻl qoʻyadi.

• Hisobot audit shartnomasida nazarda tutilganidek, qoʻllanadigan moliyaviy hisobot asoslariga (aksariyat kompaniyalar uchun — qaysi biri qoʻllanishiga qarab BHMS yoki MHXS) muvofiq tayyorlangan.
• Auditorga audit shartnomasida kelishilgan barcha tegishli maʼlumot va kirish imkoniyati berilgan.
• Barcha operatsiyalar hisobda aks ettirilgan va hisobotga kiritilgan.
• Auditor qaroriga koʻra qoʻshimcha: hisob siyosatining mosligi, majburiyatlar (shartli majburiyatlar ham), aktivlarga boʻlgan huquqlar va garovlar, qonun va shartnomalarga rioya qilmaslik, aktivlarni baholashga taʼsir qiluvchi rahbariyat niyatlari hamda rahbariyatga maʼlum barcha ichki nazorat kamchiliklarini auditorga maʼlum qilgani.

Xatning sanasi va shakli

Xat kompaniya blankasida auditorga qaratilgan murojaat shaklida rasmiylashtiriladi. Bayonot auditorlik xulosada koʻrsatilgan barcha davrlarni qamrab olishi kerak, shuning uchun yangi direktor oʻtgan davrlarni tasdiqlashdan «oʻshanda ishlamaganman» deb bosh tortolmaydi: bu hisobot uchun umumiy javobgarlikni bekor qilmaydi.

Xat sanasi xulosa sanasiga imkon qadar yaqin boʻlishi kerak, lekin undan keyin boʻlmasligi lozim. Amaliy xulosa: xulosaga xat imzolanishidan oldingi sana qoʻyib boʻlmaydi, imzolash choʻzilsa, xulosa berilishi ham choʻziladi. Kim va qachon imzolashini auditor bilan oldindan kelishib oling, ayniqsa direktor xizmat safarida boʻlsa yoki hisobot masofadan imzolansa.

Qonundagi umumiy ibora yoki hisobotni tasdiqlash toʻgʻrisidagi buyruq xatning oʻrnini bosmaydi: standartga koʻra, rahbariyat javobgarligining normativ hujjatda mustahkamlanishi soʻralgan bayonotlarning oʻrnini bosmaydi.

Xat imzolanmasa yoki shubha tugʻdirsa nima boʻladi

Rahbariyat soʻralgan bayonotlardan birini bermasa, auditor buni rahbariyat bilan muhokama qiladi, uning halolligini qayta baholaydi va bu xulosadagi fikrga qanday taʼsir qilishini hal qiladi. Bayonotlar boshqa dalillarga zid boʻlganda ham shubha paydo boʻladi: auditor qoʻshimcha protseduralar bajaradi, nomuvofiqlik bartaraf etilmasa, rahbariyat ishonchliligi bahosini qayta koʻrib chiqadi.

Ikki majburiy tasdiq — hisobotni tayyorlash uchun javobgarlik hamda berilgan maʼlumot va operatsiyalar toʻliqligi — uchun jiddiy oqibat nazarda tutilgan. Rahbariyat ularni bermasa yoki halollikka shubha tufayli auditor ularga ishona olmasa, auditor fikr bildirishdan voz kechadi (ISA 705). Kompaniya hisoboti haqida fikr bildirilmagan xulosa oladi, bu odatda bank, investor yoki tartibga soluvchi organ bilan muammolarga olib keladi.

Bundan tashqari, auditorlik faoliyati toʻgʻrisidagi qonun xoʻjalik yurituvchi subyektni auditor xabar qilgan buzilishlar haqidagi maʼlumotni koʻrib chiqishga va oʻttiz kun ichida yozma javob berishga majbur qiladi, shuningdek, tekshiruvdan boʻyin tovlashga yoki unga toʻsqinlik qilishga qaratilgan harakatlarni taqiqlaydi.

Imzolashga qanday tayyorlanish kerak

Xulosa kechikish xavfini kamaytiradigan harakatlar tartibi:

• Xat loyihasini auditordan oldindan soʻrang — imzolash kuni emas — va uni audit shartnomasi bilan solishtiring.
• Har bir tasdiqni masʼul xodimlar bilan tekshiring: hisob, yuristlar, shartnoma xizmati. Faqat rahbariyat haqiqatan xabardor boʻlgan narsani imzolang.
• Maʼlum munozarali masalalar roʻyxatini tuzing: sud ishlari, garovlar, kafillik, bogʻliq tomonlar bilan bitimlar, hisobot sanasidan keyingi voqealar. Siz ular haqida bilsangiz, ular imzolashdan oldin auditorga ochib berilishi kerak, keyin emas.
• Iboralarni kelishmasdan oʻchirmang. Tuzatishlar mumkin, ammo auditor matn nima uchun oʻzgartirilganini baholaydi.
• Xatni auditor bilan kelishilgan kuni imzolang va asl nusxa yoki skanerni kelishilgan kanal orqali yuboring.