MHXS 36: aktivlar qadrsizlanishi va ularning qiymatini tekshirish

IAS 36 mohiyati raqamlarda

• aktivni qoplanadigan qiymatdan — sotish xarajatlari chegirilgan adolatli qiymat va foydalanish qiymatidan kattarogʻidan — yuqori koʻrsatib boʻlmaydi;
• har yili gudvil, foydali xizmat muddati noaniq boʻlgan nomoddiy aktivlar va hali foydalanishga tayyor boʻlmagan nomoddiy aktivlar test qilinadi; qolganlari — qadrsizlanish belgilari boʻlganda;
• gudvil boʻyicha zarar tiklanmaydi; boshqa aktivlar boʻyicha — tiklanadi, lekin qadrsizlanishsiz qiymatdan yuqori emas.

Misol

Uskuna: balans qiymati 900 mln soʻm. Sotish xarajatlari chegirilgan adolatli qiymat — 600 mln, foydalanish qiymati (diskontlangan oqimlar) — 700 mln. Qoplanadigan qiymat — 700 mln, qadrsizlanishdan zarar — foyda yoki zararda 200 mln; amortizatsiya bundan keyin 700 mln dan hisoblanadi.

Oʻzbekistonda bu kimga kerak

MHXS boʻyicha hisobni jamoat ahamiyatiga ega tashkilotlar — reyestrga kiritilgan yildan keyingi yilning 1-yanvaridan (PQ-282), shuningdek MHXSga ixtiyoriy ravishda oʻtgan kompaniyalar yuritishi shart.

Standart gʻoyasi

Aktiv hisobotda kompaniya undan foydalanish yoki uni sotishdan olishi mumkin boʻlgan summadan ortiq summada turmasligi kerak. Agar oshib ketish boʻlsa, qiymat kamaytiriladi, farq esa zarar sifatida tan olinadi.

MHXS 36 boʻyicha aktivlar qadrsizlanishi — balans amalda qiymatini yoʻqotgan aktivlar hisobiga mustahkam koʻringanda hisobot foydalanuvchisini farovonlik illyuziyasidan himoya qilish.

Qadrsizlanish belgilari

Kompaniya har bir hisobot sanasida aktiv qadrsizlangan boʻlishi mumkinligi belgilari bor-yoʻqligini baholaydi. Signal manbalari tashqi va ichki manbalarga boʻlinadi.

Tashqi — bozor qiymatining tushishi, bozor yoki texnologik muhitning yomonlashuvi, stavkalar oʻsishi. Ichki — jismoniy shikastlanish, toʻxtab turish, foydalanishni toʻxtatish rejalari, kutilganidan yomonroq koʻrsatkichlar.

• bozor qiymatining sezilarli pasayishi
• sohada yoki texnologiyada noqulay oʻzgarishlar
• moliyalashtirish qiymatining oʻsishi
• jismoniy eskirish yoki shikastlanish
• faoliyatni toʻxtatish yoki qayta tuzish rejalari
• haqiqiy natijalar rejalashtirilganidan yomonroq

Qoplanadigan qiymat

Qoplanadigan qiymat ikki kattalikdan kattarogʻi sifatida aniqlanadi: chiqib ketish xarajatlari chegirilgan adolatli qiymat va foydalanish qiymati. Mantiq oddiy — kompaniya foydaliroq stsenariyni tanlaydi.

Foydalanish qiymati aktivdan kelajakdagi pul oqimlarining keltirilgan qiymati sifatida hisoblanadi. Bu yerda farazlar eng koʻp va aynan ular asoslash hamda ochib berishni talab qiladi.

Pul oqimini yaratuvchi birliklar

Koʻp aktivlar oʻz-oʻzidan pul oqimi yaratmaydi: sexdagi dastgoh, bino, infratuzilma qismi. U holda qadrsizlanish mustaqil oqimlar yaratadigan eng kichik aktivlar guruhi darajasida tekshiriladi.

Bunday birlik chegaralarini aniqlash — kasbiy mulohaza masalasi. Test natijasi chegaralar qanday oʻtkazilganiga bogʻliq, shuning uchun yondashuv izchil boʻlishi kerak.

Zararni tan olish va tiklash

Qadrsizlanishdan zarar balans qiymati qoplanadigan qiymatdan oshganda tan olinadi va davr natijasiga olib boriladi yoki, agar aktiv ilgari qayta baholangan boʻlsa, qayta baholashni kamaytiradi.

Standart holatlar oʻzgarganda ilgari tan olingan zararni tiklashga yoʻl qoʻyadi, lekin cheklovlar bilan. Gudvil uchun tiklash nazarda tutilmagan.

• balans va qoplanadigan qiymatni solishtirish
• zararni hisobotda tan olish
• keyingi amortizatsiyani tuzatish
• kelgusi davrlarda tiklash imkoniyatini baholash

Ochib berishlar

Izohlarda tan olingan zararlar summalari, qadrsizlanishga olib kelgan holatlar, hisob-kitobning asosiy farazlari va qoplanadigan qiymatni aniqlash yondashuvlari ochib beriladi.

Rasmiyatchilik uchun qilingan ochib berishlar — auditorlarning tez-tez uchraydigan eʼtirozi. Farazlar tavsifisiz foydalanuvchi test natijasining ishonchliligini baholay olmaydi.

Leader Audit amaliyoti

Hisobot auditida qadrsizlanish testi yoki umuman oʻtkazilmasligi, yoki rasmiyatchilik uchun — kompaniya byudjetlari va rejalariga mos kelmaydigan farazlar bilan bajarilishiga muntazam duch kelamiz.

Protsedurani qurishga yordam beramiz: pul oqimini yaratuvchi birliklarni aniqlash, hisob-kitob uslubini shakllantirish, farazlar asoslanishi va ochib berishlarni tayyorlash. Butun Oʻzbekiston boʻylab kompaniyalar bilan ishlaymiz.