Invoys va hisobvaraq-faktura: nimasi bilan farq qiladi va qaysi hujjat qachon kerak

Qisqacha: asosiy farqlar

• Vazifasi. Invoys tashqi savdo bitimini va tovar qiymatini bojxona va bank uchun tasdiqlaydi. Hisobvaraq-faktura (ESF) — Oʻzbekiston soliq tizimi ichidagi realizatsiya haqidagi soliq hujjati.
• Asosi. Invoys — Bojxona kodeksi (9-modda, tijorat hujjatlari). Hisobvaraq-faktura — Soliq kodeksi (47-modda), shakli va toʻldirish tartibi Vazirlar Mahkamasi tomonidan tasdiqlanadi.
• Shakli. Invoysning yagona davlat shakli yoʻq, u kontrakt shartlari boʻyicha, koʻpincha ingliz tilida tuziladi. ESF elektron hisobvaraq-fakturalar axborot tizimida tasdiqlangan shakl boʻyicha rasmiylashtiriladi.
• Oluvchi. Invoys chet ellik kontragentga taqdim etiladi. ESF — Oʻzbekistondagi soliq toʻlovchi xaridorga.
• Soliq oqibatlari. ESF boʻyicha xaridor QQSni hisobga oladi. Invoysning oʻzi hisobga olish huquqini bermaydi; importda QQS bojxonada toʻlanadi.

Invoys nima va qanday turlari bor

Ish amaliyotida tijorat invoysi — narx, miqdor, yetkazib berish shartlari va taraflar rekvizitlari koʻrsatilgan joʻnatma boʻyicha yakuniy hujjat — va proforma invoys farqlanadi: shartlarni kelishish, oldindan toʻlov yoki akkreditiv ochish uchun dastlabki hisobvaraq. Bojxona va bank uchun kontraktga mos tijorat invoysi ahamiyatga ega.

Bojxona kodeksi tijorat hujjatlariga hisobvaraq-faktura (invoys), joʻnatish va qadoqlash varaqlarini hamda tovarlarni bojxona chegarasi orqali olib oʻtish bilan bitimlar tuzilganini tasdiqlovchi boshqa hujjatlarni kiritadi (9-modda). Xalqaro avtomobil tashuvida tashuvchi tovarni olib kirishda bojxona organiga, jumladan, tijorat hujjatlarini taqdim etishi shart; hujjatlarda tovarlarning nomi va kamida olti belgili Garmonizatsiyalangan tizim boʻyicha kodlari, har bir kod boʻyicha brutto ogʻirligi va faktura qiymati boʻlishi kerak.

Soliq kodeksi boʻyicha hisobvaraq-faktura nima

Tovarlarni (xizmatlarni) realizatsiya qilishda yuridik shaxslar, yakka tartibdagi tadbirkorlar va oʻzini oʻzi band qilganlar xaridorlarga hisobvaraq-fakturalar taqdim etishi shart (SK 47-moddasining 1-qismi, 2026-yil 1-yanvardan amal qiluvchi tahrirda). Hisobvaraq-faktura, qoida tariqasida, elektron hisobvaraq-fakturalar axborot tizimida elektron shaklda rasmiylashtiriladi.

Agar sotuvchi xaridorga kassa chekini yoki belgilangan shakldagi boshqa hujjatni bergan boʻlsa, hisobvaraq-faktura taqdim etmaslik mumkin. Qiymat, narx yoki miqdor oʻzgarganda sotuvchi qoʻshimcha yoki tuzatilgan hisobvaraq-faktura taqdim etishi shart. Hisobvaraq-faktura shakli va toʻldirish tartibi Vazirlar Mahkamasi tomonidan tasdiqlanadi (SK, 47-modda). ESFda har bir qator boʻyicha milliy katalogdan tovarning identifikatsiya kodi (MXIK) koʻrsatiladi.

Eksport: xaridor va bojxona uchun invoys, QQS stavkasi 0%

Eksportda chet ellik xaridorga va bojxonaga kontrakt boʻyicha invoys kerak. QQSning nol stavkasini qoʻllash uchun (SK, 258-modda) eksport SKning 261-moddasidagi hujjatlar bilan tasdiqlanadi:

• kontrakt (belgilangan tartibda tasdiqlangan nusxasi);
• olib chiqishga yuk bojxona deklaratsiyasi — yoki milliy va xorijiy elektron savdo maydonchalari orqali sotilgan tovarlarni olib chiqish hujjatlari;
• oʻtkazish punktidagi bojxona organining chegarani kesib oʻtganlik haqidagi belgisi qoʻyilgan tovarga ilova qilinadigan hujjatlar.

Eksportda hujjatlar qanday bogʻlangan

2025-yildan eksportni tasdiqlash uchun bojxona soliq organlariga real vaqt rejimida elektron uzatadigan chegarani kesib oʻtganlik haqidagi maʼlumotlar ham asos boʻlib xizmat qiladi (SK 261-moddasining 2-qismi). Komissioner orqali eksport qilishda qoʻshimcha ravishda komissiya yoki topshiriq shartnomasi taqdim etiladi. Faoliyat turiga qarab boshqa hujjatlar ham talab qilinishi mumkin: ularning roʻyxatini Vazirlar Mahkamasi tasdiqlaydi.

Amaliy qoida: invoys, yuk bojxona deklaratsiyasi va hisob maʼlumotlari mos kelishi kerak — nomi, miqdori, narxi, valyutasi, kontrakt raqami va sanasi. Tafovutlar — nol stavkani tasdiqlash va QQSni qaytarishda savollarning tez-tez uchraydigan sababi.

Import: yetkazib beruvchidan invoys, QQS bojxonada

Importda invoysni chet ellik yetkazib beruvchi taqdim etadi va u bojxona rasmiylashtiruvi uchun tijorat hujjatlari toʻplamiga kiradi (Bojxona kodeksi, 9-modda). QQS stavkasi — 12% (SK, 258-modda); olib kirishda soliq bazasi SK 254-moddasi qoidalari boʻyicha aniqlanadi va soliq yetkazib beruvchining hisobvaraq-fakturasi boʻyicha emas, bojxona rasmiylashtiruvida toʻlanadi.

Keyin import tovarni Oʻzbekistonda sotganingizda xaridorga MXIK koʻrsatilgan oddiy ESF taqdim etiladi — yetkazib beruvchining invoysi uning oʻrnini bosmaydi.

Tez-tez uchraydigan xatolar

• Proformani tijorat invoysi bilan adashtirish: bojxona uchun kontraktga va haqiqiy joʻnatmaga mos invoys kerak.
• Oʻzbekistonlik xaridorga ESF oʻrniga «invoys» taqdim etish: SK 47-moddasi boʻyicha hisobvaraq-faktura taqdim etish majburiyati bundan yoʻqolmaydi.
• Invoys, kontrakt va deklaratsiya oʻrtasida nomi, narxi yoki miqdorida tafovutlar.
• Narx yoki miqdor oʻzgarganda qoʻshimcha yoki tuzatilgan ESF rasmiylashtirmaslik (SK, 47-modda).