Muddatli mehnat shartnomasi: qachon tuzish mumkin va qanday bekor qilinadi

Muddatli shartnoma majburiy boʻlgan holatlar (MK 112-moddasi)

112-modda ish xususiyati yoki uni bajarish sharoitlari sababli munosabatlar muddatsiz boʻla olmaydigan vaziyatlarni tavsiflaydi. Muddatli shartnoma, xususan, quyidagi hollarda tuziladi:

• ish joyi saqlanadigan vaqtincha yoʻq xodimning vazifalarini bajarish davriga;
• vaqtinchalik (ikki oygacha) ishlarni bajarish davriga;
• tabiiy sharoitlarga koʻra faqat muayyan mavsumda bajariladigan mavsumiy ishlar uchun;
• odatdagi faoliyatdan tashqari ishlar (rekonstruksiya, montaj, ishga tushirish-sozlash) va ishlab chiqarishning yoki ish hajmining oldindan maʼlum vaqtinchalik (bir yilgacha) kengayishi uchun;
• taʼsis hujjatlariga koʻra oldindan muayyan muddatga tuzilgan tashkilotlar xodimlari bilan;
• tugashini aniq sana bilan belgilab boʻlmaydigan, oldindan maʼlum muddatli ish uchun;
• ishlab chiqarish taʼlimi, haq toʻlanadigan amaliyot yoki stajirovka shartnomasi boʻyicha;
• Oʻzbekistonga mehnat faoliyati uchun qonuniy kirgan chet el fuqarolari va fuqaroligi boʻlmagan shaxslar bilan.

Kelishuv boʻyicha ruxsat etilgan holatlar (MK 113-moddasi)

113-moddaga koʻra muddatli shartnoma ish xususiyatidan qatʼi nazar tomonlar kelishuvi bilan tuzilishi mumkin, jumladan:

• mikrofirmalar va yakka tartibdagi tadbirkorlar xodimlari bilan;
• ish beruvchi — jismoniy shaxslardagi uy xodimlari bilan;
• agar qonunda boshqacha nazarda tutilmagan boʻlsa, rahbarlar, ularning oʻrinbosarlari, bosh buxgalterlar va alohida boʻlinmalar rahbarlari bilan;
• kunduzgi taʼlim shaklida oʻqiyotgan shaxslar bilan;
• oʻrindoshlar bilan;
• avariyalar, halokatlar, epidemiyalarning oldini olish va oqibatlarini bartaraf etish boʻyicha kechiktirib boʻlmaydigan ishlar uchun;
• ijodiy xodimlar va professional sportchilar bilan — Vazirlar Mahkamasi roʻyxatlari boʻyicha.

Muddat qanday belgilanadi va qancha uzaytiriladi

Muddat uch usuldan biri bilan koʻrsatiladi (MK 114-moddasi): kun, oy yoki yillardagi umumiy davomiylik; boshlanish va tugash kalendar sanalari; kelishi bilan shartnoma tugaydigan voqea — masalan, obyektni foydalanishga topshirish yoki vaqtincha yoʻq xodimning ishga chiqishi.

Dastlabki muddat chegarasi — uch yil (MK 110-moddasi). 112 yoki 113-moddalar boʻyicha asoslar saqlansa, tomonlar shartnomani uzaytirishi mumkin, lekin qonunda boshqacha nazarda tutilmagan boʻlsa, umumiy muddat besh yildan oshmasligi kerak; oshib ketsa, shartnoma nomaʼlum muddatga tuzilgan deb tan olinadi (MK 111-moddasi).

Agar «voqea» bilan bogʻliq muddat uch yildan oshib ketsa yoki muddatli shartnoma tuzilishiga sabab boʻlgan holatlar barham topsa, shartnoma nomaʼlum muddatga uzaytirilgan hisoblanadi (MK 111-moddasi).

Taqiqlar va muddatsiz shartnomaga aylanish xavfi

• 112 yoki 113-moddalardagi asoslarsiz muddatli shartnoma nomaʼlum muddatga tuzilgan hisoblanadi;
• muddatsiz shartnomani xodimning roziligisiz muddatli shartnomaga qayta tuzib boʻlmaydi;
• muddatsiz shartnomali xodimlarning huquq va kafolatlaridan qochish maqsadida muddatli shartnomalar tuzish taqiqlanadi;
• yakka tartibdagi mehnat nizosida muddatli shartnomaning asosliligini ish beruvchi isbotlaydi;
• xodim muddat tugaganidan keyin ham ishlashda davom etsa va bir hafta ichida hech bir tomon bekor qilishni talab qilmasa, shartnoma muddatsiz boʻladi (MK 158-moddasi).

Muddat tugashi bilan bekor qilish

Muddatli shartnoma muddati tugashi bilan bekor boʻladi. Shu asos boʻyicha munosabatlarni tugatishga qaror qilgan tomon ikkinchi tomonni bekor qilishdan kamida uch kalendar kun oldin yozma ogohlantiradi (MK 158-moddasi). Istisno — vaqtincha yoʻq xodim oʻrniga tuzilgan shartnoma: u oʻsha xodim qaytgan kundan, ogohlantirishsiz bekor boʻladi.

Alohida holat — homiladorlik. Agar shartnoma muddati homiladorlik davrida tugasa, ish beruvchi ayolning yozma arizasi va tibbiy maʼlumotnoma asosida shartnomani homiladorlik tugaguncha, homiladorlik va tugʻish taʼtili berilganda esa — taʼtil tugaguncha uzaytirishi shart (MK 408-moddasi).

Amaliy maslahat: tugash sanalari bilan muddatli shartnomalar reyestrini yuriting. Oʻtkazib yuborilgan ogohlantirish va bir haftadan ortiq ishlashda davom etish — muddatli xodim muddatsizga aylanishining eng koʻp uchraydigan sababi.

Muddatidan oldin bekor qilishda neustoyka

Muddatli shartnomaga muddatidan oldin bekor qilishda neustoyka toʻlash boʻyicha oʻzaro majburiyat kiritilishi mumkin (MK 159-moddasi): ish beruvchi xodimning aybisiz oʻz tashabbusi bilan bekor qilsa toʻlaydi, xodim — oʻz tashabbusi bilan yoki aybli asoslar boʻyicha ketsa.

Agar shartnomada neustoyka miqdori koʻrsatilmagan boʻlsa, tomonlar uni toʻlashdan ozod qilinadi. Xodimning neustoykasi ish beruvchinikidan oshmasligi kerak; miqdorni ish beruvchining xodim uchun qilgan xarajatlari va ishlangan davrga qarab tabaqalashtirish mumkin. Toʻlashdan bosh tortilsa, neustoyka sud tartibida undiriladi.

Muddatli shartnomani imzolashdan oldin tekshiruv roʻyxati

• shartnomada 112 yoki 113-moddadagi aniq asosni koʻrsating — bu shartnomaning majburiy sharti (MK 104-moddasi);
• muddatni belgilash usulini tanlang: davomiylik, sanalar yoki voqea, va muddat uch yildan oshmasligini tekshiring;
• uzaytirishda oldingi davrlarni hisobga olib umumiy muddatni hisoblang — besh yildan oshmasin;
• oʻzaro neustoyka kerakmi — hal qiling va uning miqdorini koʻrsating, aks holda u undirilmaydi;
• yozma ogohlantirish sanasini kalendarga kiriting — muddat tugashidan kamida uch kalendar kun oldin;
• tuzish, uzaytirish va bekor qilishni «Yagona milliy mehnat tizimi»da roʻyxatdan oʻtkazing — har qanday mehnat shartnomasidagi kabi.