Kompaniya hisobotidagi qizil bayroqlar: biznes sotib olishda nimaga eʼtibor beriladi

Tekshiruv nimadan boshlanadi: hisobot va birlamchi hujjatlar

Yillik hisobot toʻliq boʻlishi kerak: uning tarkibiga, xususan, pul oqimlari toʻgʻrisidagi hisobot ham kiradi, faqat balans va moliyaviy natijalar hisoboti emas. Sotuvchi “qisqartirilgan” toʻplam bersa, bu unga beriladigan birinchi savol. Shuningdek, shakllar oʻrtasidagi koʻrsatkichlar mosligini tekshiring: foyda pul va xususiy kapital harakatida aks etishi, farqlar esa hujjatlar bilan izohlanishi kerak.

Operatsiyalarni hisobga olish asosi — operatsiya amalga oshirilganligini qayd etuvchi birlamchi hisob hujjatlaridir. Shu sababli hisobotdagi har bir muhim satrda zanjir boʻlishi kerak: shartnoma, birlamchi hujjat, provodka. Zanjirni yigʻib boʻlmaydigan satr — qizil bayroqdir.

Tushum: foyda qayerda “siljitilishi” mumkin

MHXS boʻyicha tushum bajarish majburiyati bajarilganda, yaʼni vaʼda qilingan tovar yoki xizmat xaridorga topshirilganda tan olinadi. Agar u tovar topshirilmasdan yoki xizmat koʻrsatilmasdan oldin tan olingan boʻlsa, davr foydasi oshirib koʻrsatilgan boʻladi.

• hisobot sanasidan oldingi oxirgi haftalarda tushumning keskin oshishi va undan keyin qaytarish yoki storno;
• aniq iqtisodiy mazmunsiz bitta xaridorga yoki bogʻliq tarafga yirik sotuvlar;
• tushum pul tushumlariga qaraganda tezroq oshadi, debitorlik qarzi esa koʻpayadi;
• narxning oʻzgaruvchan qismi (bonus, chegirma, qaytarish) boʻlgan shartnomalar: standart boʻyicha kompaniya oʻzi olishni kutayotgan summani baholashi shart, hisobda esa bu baho koʻpincha yoʻq.

Zaxiralar va inventarizatsiya

Zaxiralar ikki qiymatdan kichigi boʻyicha baholanadi: tannarx va sotishning sof ehtimoliy narxi. Sof narxgacha hisobdan chiqarish va zaxiralarning barcha yoʻqotishlari ular yuzaga kelgan davrda xarajat sifatida tan olinadi. Agar eskirgan yoki shikastlangan qoldiqlar toʻliq tannarx boʻyicha turgan boʻlsa, foyda oshirib koʻrsatilgan.

Buxgalteriya hisobi toʻgʻrisidagi qonun hisob maʼlumotlari va hisobotning toʻgʻriligi hamda ishonchliligini aktivlar va majburiyatlarni majburiy inventarizatsiya qilish bilan bogʻlaydi. Oxirgi inventarizatsiya qachon oʻtkazilgani, qanday farqlar aniqlangani va ular qanday aks ettirilgani haqida soʻrang.

• savdo kamayayotgan paytda ombor oʻsmoqda;
• inventarizatsiya dalolatnomalari yoʻq yoki ularda yillar davomida hech qanday farq koʻrsatilmagan;
• zaxiralar uchinchi shaxslarda tasdiqlovchi hujjatlarsiz roʻyxatda turibdi.

Rezervlar, shartli majburiyatlar va balans sanasidan keyingi voqealar

Majburiyatni bajarish uchun mablagʻ chiqib ketishi ehtimol boʻlsa, rezerv tan olinadi. Mablagʻ chiqib ketishi ehtimol boʻlmasa, modda shartli majburiyat hisoblanadi va alohida ochib beriladi. Bu yerda hisobga olmaslik natijani yaxshilashning klassik usuli: sud daʼvolari, xaridorlarga kafolatlar, jarima va penyalar balansdan tashqarida qoladi.

Hisobot sanasidan keyingi voqealar ham muhim: tuzatuvchi voqealar hisobot koʻrsatkichlarini oʻzgartiradi, tuzatmaydigan voqealar esa yoʻq. Balans sanasi bilan bitim sanasi oraligʻida nima boʻlganini tekshiring: yangi daʼvolar, qaytarishlar, debitorlik qarzini hisobdan chiqarish.

• aylanma shunday boʻlsa-da, bironta ham rezerv yoʻq;
• izohlarda shartli majburiyatlar ochib berilmagan, holbuki shartnomalarda kafolat va kafillik bor;
• hisobot sanasidan darhol keyin hisobot davri taʼsirini bekor qiladigan yirik operatsiyalar.

Debitorlik qarzi va kontragentlardan tasdiq

Hisob-kitoblar qoldiqlarini kontragentlar bilan solishtirish kerak. Audit amaliyotida kontragent soʻrovga javob bermasa, auditor ishonchli dalil olish uchun muqobil protseduralarni bajarishi shart. Xuddi shu mantiq sotib olishga ham taalluqli: qarzdorning sukuti qarzni tasdiqlamaydi.

Debitorlik qarzining muddatlar va kontragentlar boʻyicha yoyilmasini, solishtirma dalolatnomalar va aylanma qaydnomalarini soʻrang. Rezervsiz eski muddati oʻtgan debitorlik, bogʻliq taraflar bilan hisob-kitoblar va yetkazib berishsiz “berilgan avanslar” zararlar hisobga olinmaydigan tez-tez uchraydigan joylardir.

Soliq va hisob “dumlari”

Soliq majburiyati daʼvo muddati doirasida, yaʼni soliq majburiyati aniqlanadigan soliq davri tugaganidan keyin uch yil ichida qoʻshimcha hisoblanishi mumkin. Demak, xaridor bir necha oldingi davr xavflarini meros qilib oladi. Byudjet bilan hisob-kitoblarni solishtirish uchun soliqlar, penyalar va jarimalar boʻyicha qoʻshma solishtirma oʻtkazilishi mumkin — uning natijalarini soʻrang.

Hujjatlar hisobot yilidan keyin kamida besh yil saqlanishi kerak. Agar sotuvchi oxirgi yillar uchun birlamchi hujjatlarni taqdim eta olmasa, bu ham qoʻshimcha hisoblash xavfi, ham hisobot tasdiqlanmasligi xavfidir.

Misol: bitta bayroq narxni qanday oʻzgartiradi (shartli raqamlar)

Faraz qilaylik, kompaniya 1 000 shartli birlik foyda koʻrsatmoqda, tekshiruvda esa aniqlandi: tushumning 200 qismi tovar topshirilmasdan oldin tan olingan, eskirgan zaxiralar 150 ga qimmat baholangan, xaridor bilan nizo boʻyicha 100 lik rezerv yaratilmagan. Tuzatilgan foyda: 1 000 − 200 − 150 − 100 = 550. Bu shartli raqamlardagi misol, real kompaniyaning bahosi emas.

Agar bitim narxi foydaning karraliga qarab hisoblangan boʻlsa, 450 lik tuzatish narxni toʻgʻridan-toʻgʻri kamaytiradi. Shuning uchun har bir bayroqni pul bilan ifodalash va imzolashdan oldin sotuvchi bilan muhokama qilish kerak.

Qanday ish yuritish: tartib

1. Yuqoridagi bloklar boʻyicha bayroqlar roʻyxatini tuzing va har biriga hujjat soʻrovini biriktiring. 2. Aniqlangan har bir chetlanish uchun pulni baholang: bayroq tasdiqlansa, foyda yoki qarz qanchaga oʻzgaradi. 3. Natijani narxda, sotuvchi kafolatlarida yoki bitim shartlarida aks ettiring. 4. Asosiy bloklar boʻyicha mustaqil baholashni sotuvchiga bogʻliq boʻlmagan mutaxassisga topshirgan maʼqul.