Bajarilgan ishlar (koʻrsatilgan xizmatlar) dalolatnomasi: rekvizitlar, muddatlar va ESF bilan bogʻliqlik

Dalolatnoma birlamchi hisob hujjati sifatida

«Buxgalteriya hisobi toʻgʻrisida»gi Qonun (14-modda) xoʻjalik operatsiyalarini hisobga olish uchun asos sifatida operatsiyalar sodir etilganligini qayd etuvchi birlamchi hisob hujjatlarini belgilaydi. Bajarilgan ishlar dalolatnomasi ishlar va xizmatlar uchun aynan shunday odatiy hujjat: uning asosida ijrochi tushumni, buyurtmachi esa xarajat yoki aktiv qiymatini tan oladi.

Birlamchi hujjatlar operatsiya sodir etilgan paytda yoki undan keyin tuziladi. Agar hisobot davriga tegishli operatsiya boʻyicha kontragentdan hujjatlar olinmagan boʻlsa, operatsiya baribir tegishli birlamchi hujjat rasmiylashtirilgan holda hisobda aks ettiriladi. Shuning uchun keyingi oyda kelgan dalolatnoma xarajatni «koʻchirish» huquqini bermaydi: sanani ishlar bajarilganligi fakti belgilaydi.

Majburiy rekvizitlar

Barcha ishlar va xizmatlar uchun yagona tasdiqlangan dalolatnoma shakli yoʻq, ammo har qanday birlamchi hujjat «Buxgalteriya hisobi toʻgʻrisida»gi Qonunning 14-moddasida sanab oʻtilgan rekvizitlarni oʻz ichiga olishi kerak.

• buxgalteriya hisobi subyektining nomi (ijrochi va buyurtmachi);
• hujjatning nomi va raqami, tuzilgan sanasi va joyi;
• operatsiyaning nomi, mazmuni va oʻlchov birliklari koʻrsatilgan miqdoriy ifodasi — natura va pul ifodasida: qanday ishlar, qancha hajmda, qaysi narxda;
• operatsiyani amalga oshirgan shaxslarning lavozimlari, imzolari, familiyasi va ismining bosh harflari yoki ularni identifikatsiya qilish uchun boshqa rekvizitlar.
• Amalda shartnomaga havola va xizmat koʻrsatilgan davrni, QQS summasini (agar ijrochi QQS toʻlovchisi boʻlsa) hamda eʼtirozlar bor-yoʻqligi haqidagi belgini qoʻshish foydali.

ESF va dalolatnoma: har bir hujjat nimani tasdiqlaydi

Soliq kodeksining 47-moddasiga koʻra tovarlar (xizmatlar) realizatsiya qilinganda yuridik shaxslar, YaTT va oʻzini oʻzi band qilgan shaxslar xaridorlarga hisobvaraq-fakturalar yozib berishi shart, hisobvaraq-faktura esa, qoida tariqasida, elektron hisobvaraq-fakturalar axborot tizimida elektron shaklda rasmiylashtiriladi.

QQS uchun asosiy jihat — aylanma sanasi. SK 242-moddasiga koʻra xizmatlarni realizatsiya qilish boʻyicha aylanma sodir etilgan sana hisobvaraq-faktura yoki xizmat koʻrsatilganligini tasdiqlovchi boshqa hujjat rasmiylashtirilgan (imzolangan) sanadir. Doimiy asosda koʻrsatiladigan xizmatlar — aloqa, kommunal, moliyaviy va hokazo — uchun bu xizmatlar koʻrsatilgan kalendar oyining oxirgi kuni. Qurilish va har oylik topshirish nazarda tutilmagan uzoq muddatli shartnomalar boʻyicha ham aylanma sanasi har oyning oxirgi kuni hisoblanadi.

Shunday qilib, QQS uchun imzolangan ESF oʻzi aylanma sanasini qayd etishi mumkin. Biroq ESF — hisob-kitob va soliq hujjati: unda natijani qabul qilish, kamchiliklar tavsifi va buyurtmachining sifat boʻyicha pozitsiyasi yoʻq. Bu vazifalarni dalolatnoma bajaradi.

Pudratda dalolatnoma nima uchun muhim

Fuqarolik kodeksi (646-modda, ikkinchi qism) buyurtmachini bajarilgan ishni pudrat shartnomasida nazarda tutilgan muddatda va tartibda pudratchi ishtirokida koʻrib chiqish va qabul qilishga, shartnomadan chekinish yoki boshqa kamchiliklar aniqlanganda esa bu haqda pudratchiga darhol maʼlum qilishga majbur qiladi.

• Qabul qilishda kamchiliklarni aniqlagan buyurtmachi keyinchalik ularni faqat dalolatnomada yoki qabul qilishni tasdiqlovchi boshqa hujjatda koʻrsatilgan boʻlsagina vaj qilib keltirishi mumkin.
• Ishni tekshirmasdan qabul qilgan buyurtmachi oddiy qabul qilish usulida aniqlanishi mumkin boʻlgan ochiq kamchiliklarni dalil qilib keltirish huquqidan mahrum boʻladi.
• Qabul qilingandan keyin aniqlangan yashirin kamchiliklar haqida buyurtmachi ular aniqlanganidan soʻng oʻn kun ichida pudratchiga xabar qilishi shart.
• Agar buyurtmachi qabul qilishdan boʻyin tovlasa, pudratchi natija topshirilishi kerak boʻlgan kundan bir oy oʻtgach va ikki marta ogohlantirgandan keyin ish natijasini sotishga haqli — agar shartnomada boshqacha tartib nazarda tutilmagan boʻlsa.

Dalolatnoma va soliq xarajatlari

Foyda soligʻi uchun asoslangan va hujjatlar bilan tasdiqlangan xarajatlar chegiriladi (SK 305-moddasi). Dalolatnoma shartnoma va ESF bilan birga xizmat haqiqatan koʻrsatilgani va kompaniya faoliyatiga bogʻliqligini koʻrsatadi. Bu, ayniqsa, konsalting, marketing va boshqaruv xizmatlari boʻyicha muhim: tekshiruvda soliq organi nafaqat ESF mavjudligini, balki bajarilgan ish mazmunini — hisobotlar, natijalar, yozishmalarni ham baholaydi.

Agar ijrochi elektron shakldagi xizmatlarni koʻrsatish uchun SK 279-moddasi boʻyicha hisobga qoʻyilgan xorijiy kompaniya boʻlsa, u hisobvaraq-faktura yozib bermaydi (SK 47-moddasi). Bunday hollarda shartnoma, dalolatnoma yoki ijrochi hisoboti va toʻlov hujjatlari xarajatlarning asosiy tasdigʻiga aylanadi.

Elektron dalolatnoma va saqlash

«Buxgalteriya hisobi toʻgʻrisida»gi Qonun birlamchi hujjatlarni elektron hujjat shaklida tuzish va taqdim etishga bevosita ruxsat beradi. Amalda elektron dalolatnoma elektron hujjat aylanishi tizimida tomonlarning vakolatli shaxslari elektron raqamli imzolari bilan imzolanadi.

Birlamchi hujjatni operatsiya ishtirokchilari tasdigʻisiz tuzatish mumkin emas: narx yoki hajm oʻzgarsa, yangi yoki tuzatuvchi dalolatnoma rasmiylashtiriladi, ESF boʻyicha esa sotuvchi qoʻshimcha yoki tuzatilgan hisobvaraq-faktura yozib beradi (SK 47-moddasi). Birlamchi hujjatlar qonunchilikda belgilangan muddatlar davomida, lekin hisobot yilidan keyin kamida besh yil saqlanadi (Qonunning 29-moddasi).

Imzolashdan oldin nazorat roʻyxati

• Buxgalteriya hisobi toʻgʻrisidagi qonunning 14-moddasi boʻyicha rekvizitlar toʻliq toʻldirilgan;
• hajm va narx shartnoma hamda ESF bilan mos keladi;
• xizmat koʻrsatilgan davr hisobot oyiga toʻgʻri keladi;
• kamchiliklar boʻlsa, ular faqat yozishmalarda emas, dalolatnomada sanab oʻtilgan;
• imzolovchilar vakolatga ega (buyruq, ishonchnoma yoki rahbarning ERI);
• murakkab xizmatlar boʻyicha dalolatnomaga hisobot yoki natija ilova qilingan.
• Birlamchi hujjatlarni rasmiylashtirishning umumiy qoidalari birlamchi hujjatlarni yuritish haqidagi maqolada, ESF yozish tartibi esa elektron hisobvaraq-fakturalar haqidagi materialda koʻrib chiqilgan.