Auditda tasdiqlash soʻrovlari (konfirmatsiyalar): nima uchun kerak va qanday javob berish

Tashqi tasdiqlash nima

Tashqi tasdiqlash — uchinchi tomondan (tasdiqlovchi tomondan) auditorga qogʻozda, elektron yoki boshqa shaklda bevosita yozma javob koʻrinishida olingan auditorlik dalili. Asosiy soʻz — «bevosita»: javob tekshirilayotgan kompaniya buxgalteriyasiga emas, auditorga kelishi kerak.

Koʻpincha hisobvaraqlar qoldiqlari va ularning tarkibiy qismlari tasdiqlanadi. Ammo konfirmatsiyalar shartnoma va bitimlar shartlarini, shuningdek muayyan shartlar yoʻqligini, masalan xaridor bilan «yon kelishuv» yoʻqligini tasdiqlash uchun ham qoʻllaniladi.

Ijobiy va salbiy soʻrovlar

• Ijobiy soʻrov — tasdiqlovchi tomon auditorga har qanday holatda javob beradi: axborotga rozilik bildiradi, farqni koʻrsatadi yoki soʻralgan maʼlumotni oʻzi xabar qiladi.
• «Boʻsh» ijobiy soʻrov — xatda summa koʻrsatilmaydi, kontragentdan uni oʻzi yozishni soʻrashadi. Bu javob hisob bilan solishtirilmasdan berilishi xavfini kamaytiradi.
• Salbiy soʻrov — tasdiqlovchi tomon faqat axborotga rozi boʻlmasagina javob beradi. Bunday tasdiqlar kamroq ishonchli va agar XAS 505 ning barcha shartlari bir vaqtda bajarilmasa, auditor ularni mohiyatan yagona tartib-taomil sifatida qoʻllashga haqli emas: jiddiy buzib koʻrsatish xavfi past baholangan, nazorat sinovdan oʻtkazilgan, bosh toʻplam koʻp sonli mayda bir xil qoldiqlardan iborat, farqlarning juda past darajasi kutilmoqda va oluvchilar soʻrovni eʼtiborsiz qoldiradi deb hisoblashga asos yoʻq.

Nega jarayonni auditorning oʻzi nazorat qiladi

XAS 505 auditor soʻrovlar ustidan nazoratni saqlab qolishini talab qiladi. Bu aynan u quyidagilarni bajarishini anglatadi:

• qaysi axborotni tasdiqlashni aniqlaydi;
• mos tasdiqlovchi tomonni — operatsiyalardan haqiqatan xabardor shaxsni, masalan bankning muayyan xodimini tanlaydi;
• javob bevosita auditorga kelishi uchun soʻrovlarni tuzadi, manzillar toʻgʻriligini tekshiradi va qaytish manzilini koʻrsatadi;
• soʻrovlarni va zarur boʻlsa takroriy eslatmalarni yuboradi.
• Kompaniya xatlarni oʻz blankida rahbar imzosi bilan tayyorlashi mumkin: koʻp kontragentlar faqat mijoz ruxsati bor soʻrovga javob beradi. Ammo yuborish va javoblarni olish auditor zimmasida qoladi.

Rahbariyat soʻrov yuborishga ruxsat bermasa

Rahbariyatning rad etishi — auditorlik dalillarining cheklanishi. Auditor rad etish sabablarini aniqlashi va ularning asosliligiga dalil olishi, rad etishning jiddiy buzib koʻrsatish xavflariga, shu jumladan firibgarlik xavfiga taʼsirini baholashi va muqobil tartib-taomillarni bajarishi shart.

Keng tarqalgan va maqbul sabab — kontragent bilan davom etayotgan nizo yoki muzokaralar, ularga xat zarar yetkazishi mumkin. Agar auditor rad etish asossiz degan xulosaga kelsa yoki dalillarni boshqa yoʻllar bilan ololmasa, bu haqda korporativ boshqaruv uchun masʼul shaxslarga xabar beradi va auditorlik xulosasi uchun oqibatlarni baholaydi.

Javobsiz qolganlar va farqlar

• Har bir javobsiz soʻrov boʻyicha auditor muqobil tartib-taomillarni bajaradi. Debitorlik qarzi boʻyicha — keyingi pul tushumlari, joʻnatish hujjatlari va davr oxiridagi sotuvlarni oʻrganadi; kreditorlik qarzi boʻyicha — keyingi toʻlovlar, uchinchi shaxslar bilan yozishmalar, kirim hujjatlari.
• Agar ijobiy soʻrovga javob zarur boʻlsa va muqobil tartib-taomillar uning oʻrnini bosa olmasa, tasdiq yoʻqligi auditorlik fikriga taʼsir qiladi (XAS 705).
• Auditor har bir farqni u buzib koʻrsatishni bildiradimi-yoʻqligini tushunish uchun tekshiradi. Farqlarning bir qismi vaqt bilan — masalan, 31-dekabrda yoʻldagi toʻlov — yoki tasdiqlash tartibining oʻzidagi xatolar bilan izohlanadi.
• Kutilganidan kamroq yoki koʻproq javoblar ilgari aniqlanmagan firibgarlik xavfi omilini koʻrsatishi mumkin.

Javoblarning ishonchliligi

Har qanday javob — qogʻozdagi ham, elektron ham — ushlab qolish, oʻzgartirish yoki qalbakilashtirish xavfini oʻz ichiga oladi. Elektron pochta orqali kelgan javoblarning haqiqiyligini tekshirish qiyinroq, shuning uchun auditor kontragentga qoʻngʻiroq qilib, u haqiqatan xat yuborganini aniqlashi mumkin. Himoyalangan kanallar, elektron raqamli imzo va domenni tekshirish ishonchlilikni oshiradi.

Ogʻzaki javobning oʻzi tashqi tasdiqlash hisoblanmaydi, chunki bu bevosita yozma javob emas. Agar javob auditorga emas, mijoz buxgalteriyasiga kelsa, auditor kontragentdan uni bevosita takrorlashni soʻrashi mumkin.

Soʻrov sizga kelsa qanday javob berish kerak

• Xat kontragentingiz rahbari tomonidan imzolangani va maʼlumotlarni auditorga oshkor qilishga uning ruxsatini oʻz ichiga olganini tekshiring.
• Summani bugungi kun emas, koʻrsatilgan sana holatiga hisobingiz bilan solishtiring; «boʻsh» soʻrovda qoldiqni oʻzingiz koʻrsating.
• Farq boʻlsa, «rozi emasmiz» bilan cheklanmang — izoh ilova qiling: tomonlardan birida aks ettirilmagan hujjatlar, yoʻldagi toʻlovlar.
• Kontragent orqali emas, koʻrsatilgan qaytish manzili boʻyicha bevosita auditorga javob bering.
• Javobni vakolatli shaxs imzolasin va aniqlashtirish uchun aloqa shaxsini koʻrsating.
• Agar oʻzingiz audit oʻtayotgan boʻlsangiz, asosiy kontragentlar bilan oʻzaro hisob-kitoblarni oldindan solishtiring — solishtirish va tasdiqlash oʻrtasidagi farq haqida batafsil debitorlik qarzi auditi haqidagi maqolada.