Qurilish materiallari eksportchilariga QQS qaytarish: sement, gʻisht, keramika

Qurilish materiallari ishlab chiqaruvchisida QQS qaytarilishi nega yuzaga keladi

Umumiy QQS stavkasi 12 foiz, ammo eksport bojxona rejimida olib chiqilgan tovarlarni sotishda nol stavka qoʻllanadi (SK 258 va 260-moddalari). Yetkazib beruvchilarga va import chogʻida toʻlangan soliq hisobga olinadigan boʻlib qoladi, eksport tushumidan esa soliq hisoblash shart emas.

Oy yakuni boʻyicha budjetga toʻlanishi lozim boʻlgan soliq manfiy boʻlsa, soliq toʻlovchi uni qaytarib olish huquqiga ega (SK 272-moddasi). Odatda summa kelgusi QQS toʻlovlari hisobiga oʻtkaziladi; pulni hisobvaraqqa olish uchun hisobotni topshirishda uni qaytarish haqida bildirish kerak (SK 274-moddasi).

Sement yoki keramika zavodi uchun bu katta mablagʻ: energiya va xomashyoga xarajatlar doimiy, eksport tushumi esa kechikib keladi. Qaytarish qanchalik tez va toza rasmiylashtirilsa, soliqda shuncha kam pul band boʻladi.

Kiruvchi QQS: xomashyo, energiya, uskunalar

Hisobga olish huquqi SK 266-moddasi bilan belgilanadi va tarmoqqa bogʻliq emas. Zavod uchun bir nechta shart muhim: sotib olingan narsa soliqqa tortiladigan faoliyatda, jumladan nol stavkada ishlatiladi; xaridga soliq alohida koʻrsatilgan hisobvaraq-faktura olingan va yetkazib beruvchi QQS toʻlovchisi sifatida roʻyxatdan oʻtgan; import qilinganda soliq budjetga toʻlangan.

Asosiy vositalar alohida gap. Kuydirish pechlari, tegirmonlar, presslar, qadoqlash liniyalari — bu yirik xaridlar, ularda kiruvchi soliq ayniqsa sezilarli. Asosiy vositalar boʻyicha hisobga olish toʻliq hajmda amalga oshiriladi, shu jumladan uskunani olib kirishda toʻlangan soliq boʻyicha ham (SK 266-moddasi).

• elektr energiyasi, gaz, suv va yoqilgʻi: soliqni QQS toʻlovchisi yetkazib beruvchilarning hisobvaraq-fakturalari boʻyicha qabul qiling, koʻrsatilgan summani dalolatnomalar va hisoblagich maʼlumotlari bilan solishtiring;
• xomashyo (loy, ohaktosh, qum, gips, qoʻshimchalar): har bir partiya boʻyicha shartnoma va hisobvaraq-fakturalarni saqlang, ayniqsa xomashyoning bir qismi QQS toʻlovchi boʻlmaganlardan olingan boʻlsa — bunday xaridlarda hisobga olish yoʻq;
• ehtiyot qismlar va pech hamda tegirmonlar taʼmiri: xarajatlarni soliqqa tortiladigan faoliyatga bogʻliq ishlab chiqarishga nisbat bering;
• import uskunalar va butlovchi qismlar: bojxona deklaratsiyasidagi soliqni toʻlov hujjati bilan solishtiring — hisobga olish faqat toʻlangan soliq boʻyicha mumkin.

Temir yoʻl va avtotransport orqali tashish

Qurilish materiallari uchun logistika — xarajatlarning katta qismi. Tovarlarni xalqaro tashish xizmatlari nol stavka boʻyicha soliqqa tortiladi; xalqaro tashish deganda joʻnatish yoki yetkazish punkti Oʻzbekiston hududidan tashqarida boʻlgan temir yoʻl va (yoki) avtotransport vositalarida tashish tushuniladi (SK 263-moddasi). Nol stavka Oʻzbekiston yuridik shaxs boʻlgan tashuvchilarning eksport qilinadigan tovarlarni tashish xizmatlariga ham tatbiq etiladi, biroq tashish hujjatlariga bojxona organlarining belgilari qoʻyilgan boʻlishi sharti bilan.

Nol stavka xalqaro tovar tashishni tashkil etishda transport ekspeditsiyasi shartnomalari asosida koʻrsatiladigan transport-ekspeditorlik xizmatlariga ham qoʻllanadi (SK 263-moddasi). Amaliy xulosa: tashuvchi yoki ekspeditor hisobvarogʻi boʻyicha soliqni hisobga olishdan oldin u qanday QQS bilan rasmiylashtirilganini tekshiring. Nol stavka qoʻllangan xizmatlar boʻyicha hisobga olinadigan soliq umuman boʻlmasligi mumkin, xato ajratilgan summa esa soliq organining savollariga sabab boʻladi.

Bundan tashqari, eksportchi uchun olib chiqish hujjatlari muhim. Tasdiqlovchi hujjatlar — shartnoma, yuk bojxona deklaratsiyasi va chegara oʻtkazish punktidagi bojxona organi belgisi qoʻyilgan, tovar ortilgan transport vositalarining chegarani kesib oʻtganini tasdiqlovchi yuk hujjatlari (SK 261-moddasi). Bojxona organlari soliq organlariga real vaqt rejimida elektron almashinuv orqali bergan chegara kesib oʻtilgani haqidagi maʼlumotlar ham eksportni tasdiqlash uchun asos hisoblanadi (SK 261-moddasi). Shuning uchun deklaratsiya, yuk xatlari (CMR, temir yoʻl) va joʻnatishlar reyestridagi maʼlumotlar mos kelishi kerak.

Valyuta tushumi va shartnomalardagi kechiktirish

Nol stavkada eksport qilinganda kiruvchi soliqni hisobga olish uchun SK xorijiy xaridor tomonidan toʻlovni tasdiqlovchi bank koʻchirmasini talab qiladi (SK 266-moddasi). Soliq Oʻzbekiston banklaridagi hisobvaraqlarga tushgan valyuta tushumi summasiga nisbatan ulushda hisobga olinadi.

Soliq toʻlovchi intizomli toifaga kiritilgan boʻlsa, qoida yumshoqroq. Biroq valyuta yoki uning bir qismi tovar eksport rejimida chiqarilgan kundan boshlab yuz sakson kalendar kun ichida tushmasa, soliqning tegishli qismi hisobga olishdan chiqariladi (SK 266-moddasi).

Qurilish materiallari ishlab chiqaruvchilari uchun bu asosiy xavf: qoʻshni xaridorlar koʻpincha kechiktirish soʻraydi, sement yoki gʻisht partiyalari esa yirik. Bitta shartnoma boʻyicha toʻlovning kechikishi butun davr uchun hisobga olinadigan soliqni kamaytirishi mumkin. Har bir shartnoma boʻyicha tushumlar jadvalini yuriting va debitorlik qarzi bilan oldindan ishlang.

Aralash aylanmalarda alohida hisob

Zavod odatda ichki bozorda ham, eksportga ham sotadi. Ikkala aylanma ham soliqqa tortiladi: ichki sotuv 12 foiz stavkada, eksport nol stavkada, shuning uchun kiruvchi soliqni ular oʻrtasida SK 268-moddasi boʻyicha boʻlish talab etilmaydi.

Kompaniyada soliqdan ozod qilingan aylanmalar ham boʻlsa, vaziyat boshqacha. Bunda soliqqa tortiladigan aylanmaga toʻgʻri keladigan soliq hisobga olinadi; alohida usulda xaridlar va ular boʻyicha soliq alohida hisobga olinadi, alohida hisob yuritish mumkin boʻlmagan umumiy xarajatlar boʻyicha esa proporsional usulda boʻlinadi (SK 268-moddasi). Energiya sigʻimi katta sikl uchun bu muhim: ishlab chiqarishning yoki xizmatlarning bir qismi QQSdan ozod qilingan boʻlsa, elektr va gazga umumiy xarajatlarni boʻlishga toʻgʻri keladi.

Shartli hisob-kitob misoli

Misol shartli raqamlarda keltirilgan va real kompaniyani aks ettirmaydi. Oy davomida zavod ichki bozorda QQSsiz 300 mln soʻmlik mahsulot sotdi va eksportga 900 mln soʻmlik joʻnatdi. Ichki sotuv boʻyicha hisoblangan QQS — 12 foiz, yaʼni 36 mln soʻm; eksport boʻyicha — 0.

Hisobga olingan kiruvchi soliq: energiya va xomashyo boʻyicha 60 mln soʻm, taʼmir va xizmatlar boʻyicha 40 mln soʻm va uskunalar boʻyicha 50 mln soʻm — jami 150 mln soʻm. Natija: 36 − 150 = −114 mln soʻm. Bu manfiy farqni kelgusi toʻlovlar hisobiga qoldirish yoki qaytarishga arizada koʻrsatish mumkin.

Agar eksportning bir qismi boʻyicha valyuta hali tushmagan boʻlsa va kompaniya intizomli toifaga kirmasa, oy uchun hisobga olish kamroq boʻladi va qaytariladigan summa kamayadi.

Qaytarish tartibi va tezlashtirilgan rejim

QQS boʻyicha hisobotni topshirish muddati — soliq davri tugaganidan keyingi oyning yigirmanchi kunidan kechiktirmay (SK 273-moddasi). Nol stavka huquqini tasdiqlovchi hujjatlar soliq hisoboti bilan birga taqdim etiladi (SK 260-moddasi). Soliq organi kameral tekshiruv natijasida soliqni toʻliq yoki qisman qaytarishga qaror qilsa, pul soliq organlariga xabar berilgan kundan boshlab oʻttiz kundan kechiktirmay qaytariladi (SK 274-moddasi).

Tezlashtirilgan qaytarish tartibi alohida toifalarga qoʻllanadi, ular orasida yirik soliq toʻlovchilar, bank kafolati yoki garov shartnomasi taqdim etgan soliq toʻlovchilar hamda eksport bilan shugʻullanuvchi shaxslar bor: ular uchun — nol stavka qoʻllanilishi natijasida hosil boʻlgan summa qismida, agar ilgari soliq qaytarilgan boʻlsa va qoidabuzarliklar aniqlanmagan boʻlsa (SK 274-moddasi). Ariza berishdan oldin bu tartib sizga mosligini tekshiring.

Soliq organi nimani soʻraydi va tipik xatolar

• QQS toʻlovchi boʻlmagan yetkazib beruvchilar boʻyicha yoki xatolar bilan rasmiylashtirilgan hisobvaraq-fakturalar boʻyicha soliq hisobga olingan;
• uskunalar yoki xomashyo importi boʻyicha soliq budjetga toʻlanganini tasdiqlamasdan daʼvo qilingan;
• eksport joʻnatmalari bank koʻchirmasi bilan solishtirilmagan va toʻlanmagan partiyalar uchun yuz sakson kun muddati oʻtkazib yuborilgan;
• yuk xatida yoki deklaratsiyada miqdor va vazn har xil, joʻnatishlar reyestri bilan nomuvofiqlik bor;
• tashuvchida nol stavka bojxona belgilariga bogʻliq boʻlsa-da, tashish hujjatlarida belgilar yoʻq;
• soliqdan ozod aylanmalar boʻlsa-da, umumiy energiya xarajatlari boʻlinmagan;
• nol stavkada tashuvchi yoki ekspeditor ajratgan soliq hisobga olingan.