Oʻzbekistonda oʻrindoshlik: ichki va tashqi, taʼtil va soliqlar

Kimga oʻrindoshlik taqiqlangan

MKning 433-moddasi oʻn sakkiz yoshga toʻlmagan shaxslarning oʻrindoshligiga va, agar asosiy ish ham shunday sharoitlar bilan bogʻliq boʻlsa, noqulay mehnat sharoitli lavozimlarda ishlashga yoʻl qoʻymaydi (sogʻliqni saqlash xodimlari bundan mustasno). Ish beruvchi kasaba uyushmasi qoʻmitasi bilan kelishib, agar oʻrindoshlik sogʻliqqa yoki ishlab chiqarish xavfsizligiga zarar yetkazishi mumkin boʻlsa, ayrim kasblar uchun oʻz cheklovlarini belgilashi mumkin.

Tashkilot rahbari, uning oʻrinbosarlari, bosh buxgalter va alohida boʻlinma rahbari boshqa ish beruvchida faqat tashkilotning vakolatli organi yoki mulkdorining ruxsati bilan oʻrindoshlik asosida ishlashi mumkin (MK 487-moddasi).

Rasmiylashtirish: shartnoma va hujjatlar

Oʻrindoshlik asosida ishga qabul qilish mehnat shartnomasi va ish beruvchining buyrugʻi bilan rasmiylashtiriladi (MK 435-moddasi). Ichki oʻrindoshlikda xodim bilan asosiy ish shartnomasidan tashqari alohida shartnoma tuziladi. Shartnomada ish oʻrindoshlik asosida bajarilishi, shuningdek ish vaqtining davomiyligi va ish rejimi albatta koʻrsatiladi. Muddatli mehnat shartnomasiga yoʻl qoʻyiladi.

Tashqi oʻrindoshlik haqidagi yozuv xodimning yozma arizasiga koʻra oʻrindoshlik joyidan berilgan maʼlumotnoma asosida asosiy ish joyida mehnat daftarchasiga kiritiladi (MK 436-moddasi).

• pasport yoki ID-karta;
• Bandlik va kambagʻallikni qisqartirish vazirligi shaklidagi asosiy ish joyidan maʼlumotnoma;
• taʼlim toʻgʻrisidagi hujjat — agar ish maxsus bilim talab qilsa;
• mehnat daftarchasining tasdiqlangan nusxasi yoki koʻchirma — agar lavozim uchun maʼlum staj kerak boʻlsa;
• mehnat xususiyati va sharoitlari haqida maʼlumotnoma — zararli yoki xavfli sharoitli ishga qabul qilishda.

Ichki va tashqi: amalda farqi nimada

Soatlar chegarasi, haq toʻlash va taʼtil qoidalari ikkala tur uchun bir xil, ammo hisob tartiblari farqlanadi. Oʻrindoshni qabul qilishda buxgalterga bu farqlarni koʻz oldida tutish qulay.

• hujjatlar: tashqida — MK 434-moddasidagi roʻyxat, ichkida — faqat taʼlim hujjati, agar kerak boʻlsa va avval taqdim etilmagan boʻlsa;
• shartnoma: ikkala holda alohida, oʻrindoshlik belgisi bilan; ichkida — oʻsha ish beruvchi bilan ikkinchi shartnoma;
• mehnat daftarchasi: tashqida — maʼlumotnoma asosida asosiy ish joyida yozuv, ichkida — xodimning yozma arizasiga koʻra;
• tabel: ichkida — asosiy lavozim va oʻrindoshlik boʻyicha alohida hisob;
• oʻrtacha ish haqi: har doim har bir shartnoma boʻyicha alohida;
• JShDS: tashqida — har bir ish beruvchi oʻz toʻlovidan ushlab qoladi, SK 380-moddasidagi imtiyozlar — faqat asosiy ishda.

Qancha ishlash mumkin

Oʻrindoshlik boʻyicha ish vaqti ushbu toifadagi xodimlar uchun belgilangan ish vaqti normasining yarmidan oshmasligi kerak (MK 437-moddasi); istisno — sogʻliqni saqlashdagi shifokorlar. Asosiy ish joyida xodim boʻsh boʻlgan kunlarda u oʻrindoshlik asosida toʻliq ish kuni ishlashi mumkin.

Agar kunlik yarim normaga rioya qilib boʻlmasa, jamlangan hisobga yoʻl qoʻyiladi: hisob davri uchun oʻrindoshlikdagi ish vaqti oʻrindosh lavozim boʻyicha normaning yarmidan oshmasligi kerak. Ichki oʻrindoshlikda tabel asosiy ish va oʻrindoshlik boʻyicha alohida yuritiladi.

Oʻrindoshning mehnatiga haq toʻlash

Oʻrindoshga ishlangan vaqtga mutanosib ravishda, ishlab chiqarishga qarab yoki shartnomaning boshqa shartlari asosida haq toʻlanadi (MK 438-moddasi). Ish haqi ishlangan vaqtga mutanosib qayta hisoblangan mehnatga haq toʻlashning eng kam miqdoridan past boʻlishi mumkin emas — bu haqda batafsil eng kam ish haqi toʻgʻrisidagi maqolada.

Asosiy ish va oʻrindoshlik boʻyicha oʻrtacha ish haqi har doim alohida hisoblanadi. Agar jamoa shartnomasi yoki lokal hujjatda boshqacha belgilanmagan boʻlsa, mukofotlar, qoʻshimcha toʻlovlar va ustamalar oʻrindoshlarga ushbu ish asosiy boʻlgan xodimlar uchun belgilangan tartibda hisoblanadi.

Oʻrindoshga taʼtil

Oʻrindoshlik boʻyicha yillik taʼtil asosiy ish joyidagi taʼtil bilan bir vaqtda beriladi (MK 439-moddasi). Agar oʻrindoshlikdagi birinchi ish yilida xodim olti oydan kam ishlagan boʻlsa, taʼtil ishlangan vaqtga mutanosib toʻlanadi; olti oydan keyin va keyingi yillarda — oʻrindoshlikdagi oʻrtacha ish haqidan kelib chiqib odatdagi tartibda.

Agar asosiy ishdagi taʼtil uzunroq boʻlsa, oʻrindoshning iltimosiga koʻra ish beruvchi kunlar farqi uchun ish haqi saqlanmaydigan taʼtil berishi shart.

Soliqlar: JShDS va imtiyozlar

Har bir ish beruvchi — soliq agenti: JShDSni yil boshidan oʻsib boruvchi yakun bilan daromad hisoblanishiga qarab har oy hisoblaydi va ushlab qoladi (SK 388-moddasi). Rezident uchun stavka — 12% (SK 381-moddasi). Oʻrindoshning ish haqi — mehnatga haq toʻlash tarzidagi daromad, shuning uchun unga ijtimoiy soliq ham hisoblanadi (SK 403-moddasi).

Soliq toʻlovchilarning ayrim toifalari jami daromadini kamaytirish boʻyicha imtiyozlar (SK 380-moddasi) asosiy ish joyida qoʻllaniladi. Oʻrindosh xuddi shu imtiyozni ikkinchi ish beruvchida olmasligi kerak — aks holda soliq kam ushlab qolinadi.

Oʻrindoshni ishdan boʻshatish

Umumiy asoslardan tashqari, oʻrindosh bilan shartnoma bu lavozimga ish asosiy boʻladigan xodim qabul qilinsa, kamida ikki hafta oldin yozma ogohlantirish yoki mutanosib kompensatsiya bilan bekor qilinishi mumkin (MK 441-moddasi). Shartnoma shu asos boʻyicha va MK 173-moddasi ikkinchi qismidagi asoslar boʻyicha bekor qilinganda ikki haftalik oʻrtacha ish haqi miqdorida ishdan boʻshatish nafaqasi toʻlanadi (MK 442-moddasi).