MHXS (IFRS) 2 «Aksiyaga asoslangan toʻlov»: xodimlar uchun opsionlar

Aksiyaga asoslangan toʻlovga nimalar kiradi

Standart bunday turdagi barcha operatsiyalarga qoʻllanadi, kompaniya olingan xizmatlarni aniq koʻrsata olmasa ham. Uch turi ajratiladi: kapital instrumentlari bilan hisob-kitob, pul bilan hisob-kitob va kompaniyada yoki kontragentda pul yoki aksiya oʻrtasida tanlov mavjud operatsiyalar (2-band). Xodimlar uchun tipik misollar: aksiya opsionlari, muayyan muddat ishlagandan keyin aksiya berish, ulush narxiga bogʻliq aksiya qiymati oʻsishi huquqlari.

Agar xodim qoʻshimcha aksiyaga huquqni xodim sifatida emas, oʻz sinfidagi oddiy aksiyador sifatida olsa, bu aksiyaga asoslangan toʻlov emas va bunday operatsiyaga IFRS 2 qoʻllanmaydi (4-band).

Asosiy qoida: berilgan sanadagi baho

Kapital instrumentlari bilan hisob-kitobda kompaniya olingan xizmatlarni va kapitalning mos oʻsishini tan oladi (7-band). Xodimlar xizmati qiymatini odatda bevosita baholab boʻlmaydi, shuning uchun u berilgan instrumentlarning haqqoniy qiymati orqali aniqlanadi — va bu qiymat berilgan sanada qayd etiladi (11-band).

Berilgan sana mehnat shartnomasi imzolangan sana ham, xodim opsionni ijro etishi mumkin boʻlgan sana ham emas. Bu kompaniya va xodim dastur shartlari boʻyicha umumiy tushunchaga kelgan paytdir. Dastur uchun tasdiq kerak boʻlsa, masalan ishtirokchilar yoki aksiyadorlar yigʻilishi tasdigʻi, berilgan sana sifatida shu tasdiq olingan sana hisoblanadi (A ilovadagi taʼrif). Shuning uchun dastur hujjatlarida shartlar aynan qachon kelishilgani va tasdiqlangani qayd etilishi kerak.

Vesting davri va xarajatni taqsimlash

Instrumentlar xodimga darhol oʻtsa, xizmatlar olingan hisoblanadi va xarajat berilgan sanada toʻliq tan olinadi (14-band). Agar muayyan muddat ishlash kerak boʻlsa, xizmatlar vesting davri mobaynida koʻrsatilgan sari tan olinadi. Standartda misol bor: uch yillik xizmat sharti bilan berilgan opsionlar — bu uch yillik vesting davri.

Vesting muddati koʻrsatkichga (masalan, foyda oʻsishiga) bogʻliq boʻlsa, kompaniya kutilayotgan muddatni berilgan sanada eng ehtimoliy natija boʻyicha baholaydi. Bozor bilan bogʻliq koʻrsatkich uchun bu baho keyin qayta koʻrib chiqilmaydi; boshqa koʻrsatkichlar uchun yangi maʼlumot muddat boshqacha ekanini koʻrsatsa, baho tuzatiladi (15-band).

• vesting davri mobaynida har yili xarajatning bir qismi tan olinadi: berilgan sanadagi qiymat × instrumentlarning kutilayotgan soni × oʻtgan muddat ulushi;
• har bir davr oxirida xodimlarga oʻtadigan instrumentlar sonining bahosi qayta koʻrib chiqiladi;
• vesting sanasida baho amaldagi songa keltiriladi, farq joriy davr xarajatlariga kiradi.

Opsionning haqqoniy qiymatini qanday baholash kerak

Bozor narxi boʻlmasa — xodimlar opsionlari uchun u deyarli hech qachon boʻlmaydi — kompaniya moliyaviy instrumentlarni baholashning umumeʼtirof etilgan metodikalariga mos baholash usulini qoʻllaydi va xabardor bozor ishtirokchilari hisobga oladigan barcha taxminlarni inobatga oladi (17-band). Har qanday opsion baholash modeli kamida quyidagilarni hisobga oladi: ijro narxi, opsion muddati, asosiy aksiyalarning joriy narxi, kutilayotgan volatillik, kutilayotgan dividendlar va risksiz foiz stavkasi (B ilova).

Aksiyalari yoki ulushlari savdoga chiqarilmagan kompaniyalar uchun eng qiyin qism — volatillik va ulushlarning oʻz qiymati. Ulushlar qiymati oʻxshash ochiq kompaniyalar kotirovkalariga asoslangan boʻlsa, standart ularning tarixiy yoki nazarda tutilgan volatilligiga tayanishga ruxsat beradi. Usul tanlovi va dastlabki maʼlumotlar hujjatlashtirilishi kerak: auditor birinchi navbatda shuni soʻraydi.

Muhim aniqlik: IFRS 2 dagi haqqoniy qiymat IFRS 13 boʻyicha emas, standartning oʻzi boʻyicha aniqlanadi (6A-band).

Vesting shartlari: nimasi sonni, nimasi qiymatni oʻzgartiradi

Bozor bilan bogʻliq boʻlmagan shartlar (xizmat, foydaga erishish) berilgan sanadagi haqqoniy qiymatga kirmaydi. Buning oʻrniga instrumentlar soni tuzatiladi, shunda yakuniy summa amalda oʻtgan instrumentlar sonini aks ettiradi (19–20-bandlar). Xodim vestingdan oldin ishdan ketsa, u boʻyicha jami hech narsa tan olinmaydi.

Bozor shartlari, masalan aksiyaning maqsadli narxi, aksincha, haqqoniy qiymatga kiradi va xodim muddatni ishlab chiqib, maqsadga erishilmasa ham xarajat storno qilinmaydi (21-band).

Shartli sonlardagi misol (haqiqiy kompaniya maʼlumoti emas). Kompaniya 10 xodimga 1 000 tadan opsion berdi, vesting muddati — uch yil, bitta opsionning berilgan sanadagi haqqoniy qiymati — 20 shartli birlik. Birinchi yil oxirida 8 xodim vestingdan oʻtishi kutiladi; ikkinchisida — 9; yakunda 8 xodim oʻtdi.

• 1-yil: 8 × 1 000 × 20 × 1/3 = 53 333 — xarajat va kapital oʻsishi;
• 2-yil: 9 × 1 000 × 20 × 2/3 = jamlanma 120 000, yil xarajati — 120 000 − 53 333 = 66 667;
• 3-yil: 8 × 1 000 × 20 = jamlanma 160 000, yil xarajati — 160 000 − 120 000 = 40 000.

Vestingdan keyin, oʻzgartirishlar va bekor qilish

Vesting sanasidan keyin umumiy kapital tuzatilmaydi: opsionlar keyin ijro etilmasa yoki xodim ketsa, avval tan olingan xarajat storno qilinmaydi, faqat kapital moddalari oʻrtasida koʻchirishga ruxsat beriladi (23-band).

Shartlarni oʻzgartirish, masalan ijro narxini pasaytirish, dastlabki bahoni «unutishga» imkon bermaydi. Kamida kompaniya xizmatlarni berilgan sanadagi haqqoniy qiymat boʻyicha tan olishda davom etadi, umumiy haqqoniy qiymatni oshiradigan yoki xodimga foydali oʻzgarishlar taʼsiri esa qoʻshimcha tan olinadi (27-band). Dastur vesting davrida bekor qilinsa yoki xodimlar bilan hisob-kitob qilinsa, bu vestingni tezlashtirish sifatida hisobga olinadi: aks holda muddat oxirigacha tan olinadigan summa darhol tan olinadi (28-band).

Pul bilan hisob-kitob va hisob-kitob shaklini tanlash huquqi

Xodimlarga aksiya narxiga bogʻliq pul toʻlovi vaʼda qilingan boʻlsa (aksiya qiymati oʻsishi huquqlari), kompaniya kapitalni emas, majburiyatni tan oladi. U har bir hisobot sanasida va hisob-kitob sanasida haqqoniy qiymat boʻyicha qayta baholanadi, oʻzgarishlar foyda yoki zararga kiradi (30-band). Natijada jamlangan summa toʻlangan pulga teng boʻladi (33D-band).

Kompaniyada yoki xodimda pul va aksiya oʻrtasida tanlov boʻlsa, operatsiya kompaniyada pul bilan toʻlash majburiyati yuzaga kelgan darajada pul bilan hisob-kitob sifatida tasniflanadi (34-band).

Hisobotdagi oshkor qilishlar foydalanuvchiga davr mobaynida amalda boʻlgan dasturlarning mohiyati va koʻlamini tushunishga imkon berishi kerak (44-band). Auditor uchun oldindan shartnomalar, dastur tasdigʻi qarorlari, haqqoniy qiymat hisob-kitobi va xodimlar chiqib ketishi prognozini tayyorlang.

Tipik xatolar

Koʻpincha toʻrt xato uchraydi: baholash berilgan sanada emas, ijro sanasida qilinadi; uch yillik vestingda butun xarajat darhol tan olinadi; vestingdan keyin xarajat storno qilinadi; aksiya opsionlari kapital oʻsishisiz oddiy mukofot sifatida hisobga olinadi.