MHXS boʻyicha qarzni ustav kapitalidagi ulush bilan soʻndirish: IFRIC 19

IFRIC 19 nima deydi: uch savol va uch javob

Izohlash qarz oluvchi va kreditor moliyaviy majburiyat shartlarini qayta koʻrib chiqqani va natijada kompaniya kreditorga ulushli instrumentlar chiqarib majburiyatni toʻliq yoki qisman soʻndirishidan kelib chiqadi. Kreditordagi hisobni IFRIC 19 koʻrib chiqmaydi — faqat qarzdordagi hisobni koʻradi.

Birinchi javob: kreditorga ulush chiqarish — 9-son MHXSning 3.3.3-bandi maʼnosida «toʻlangan haq». Demak, majburiyat hisobdan chiqariladi, farq esa qarzni tan olishdan chiqarishning umumiy qoidasi boʻyicha aks ettiriladi. Qarzni faqat u haqiqatan soʻndirilganda hisobdan chiqarish mumkin: 9-son MHXSning 3.3.1-bandi majburiyatni balansdan «faqat va faqat» soʻndirilganda chiqarishga ruxsat beradi.

Chiqarilgan ulushni qanday baholash

Chiqarilgan ulushli instrumentlar dastlabki tan olishda haqiqiy qiymat boʻyicha baholanadi (IFRIC 19, 6-band). Ulushning haqiqiy qiymatini ishonchli aniqlab boʻlmasa, ular soʻndirilgan majburiyatning haqiqiy qiymatidan kelib chiqib baholanadi (7-band). Baholash sanasi — majburiyat (yoki uning qismi) soʻndirilgan sana (9-band).

Amaliy xulosa: ulushning nominalini yoki qarz summasini olish yetarli emas. Ommaviy boʻlmagan kompaniya (MChJlarning koʻpchiligi shunday) uchun soʻndirish sanasiga ulush qiymatini baholash kerak — odatda biznesni baholash, yaqin orada tuzilgan ulush bitimlari yoki boshqa mavjud maʼlumotlar asosida. Hisob-kitobni tayyorlang va audit faylida saqlang.

Farqni qayerda koʻrsatish

Soʻndirilgan majburiyatning balans qiymati bilan chiqarilgan ulush qiymati oʻrtasidagi farq foyda yoki zararga olib boriladi (IFRIC 19, 9-band; 9-son MHXS, 3.3.3-band). Foyda yoki zarar summasi foyda yoki zarar toʻgʻrisidagi hisobotda alohida satr sifatida yoki izohlarda ochib beriladi (11-band).

Shartli misol (raqamlar tasvirlash uchun oʻylab topilgan). Kompaniya uchinchi tomon kreditorga balans qiymati 1 000 birlik boʻlgan qarz qaytarishi kerak. Kelishuvga koʻra qarz ulush chiqarish bilan soʻndiriladi, uning soʻndirish sanasidagi haqiqiy qiymati 700 birlik deb baholangan. Kompaniya 1 000 majburiyatni hisobdan chiqaradi, 700 miqdorida kapitalni tan oladi, 300 farqni esa qarzni soʻndirishdan foyda sifatida koʻrsatadi. Ulush 1 200 turganida 200 zarar yuzaga kelardi.

Qisman soʻndirish va qoldiq shartlarining oʻzgarishi

Qarzning faqat bir qismi soʻndirilsa, toʻlangan haqning bir qismi qolgan qismning shartlari oʻzgarishiga tegishli emasligini tekshirish kerak (8-band). Tegishli boʻlsa, haq soʻndirilgan va qolgan qismlar oʻrtasida barcha fakt va holatlarni hisobga olib taqsimlanadi.

Keyin qoldiq shartlari eski majburiyatni soʻndirish va yangisini tan olishga tenglashadigan darajada sezilarli oʻzgarmaganligi tekshiriladi (IFRIC 19, 10-band; 9-son MHXS, 3.3.2-band). Oʻzgargan boʻlsa, qoldiq yangi majburiyat sifatida hisobga olinadi.

IFRIC 19 qachon qoʻllanmaydi

Izohlashning 3-bandida uchta istisno sanalgan. IFRIC 19ni qoʻllashdan oldin vaziyatingiz ulardan biriga mos kelmasligini tekshiring.

• kreditor bir vaqtning oʻzida toʻgʻridan-toʻgʻri yoki bilvosita ishtirokchi boʻlib, aynan shu sifatda harakat qiladi (3(a)-band) — masalan, ishtirokchi oʻz qarzini ishtirokchi sifatida kapitalga aylantiradi;
• kreditor va kompaniya bitimdan oldin ham, keyin ham bir tomon nazoratida boʻladi, bitimning mohiyati esa kapitalga badal yoki taqsimlash (3(b)-band);
• qarzni ulush chiqarib soʻndirish majburiyatning dastlabki shartlarida nazarda tutilgan (3(c)-band) — masalan, mexanizmi oldindan kelishilgan konvertatsiyalanuvchi qarz.

Buxgalter uchun tekshiruv roʻyxati

• majburiyat soʻndirilgan sanani aniqlash va hujjatda qayd etish;
• 3-banddagi uchta istisnoni tekshirish va xulosani buxgalteriya maʼlumotnomasida yozish;
• shu sanaga chiqarilgan ulushning haqiqiy qiymati hisob-kitobini olish;
• uni shu sanadagi qarzning balans qiymati bilan solishtirish, hisoblangan foizlarni qoʻshgan holda;
• farqni foyda yoki zararda aks ettirish va alohida satrda ochib berishni tayyorlash;
• qisman soʻndirishda qoldiq shartlari sezilarli oʻzgarmaganini baholash.

Tipik xatolar

Eng koʻp uchraydigan xato — ulushni nominal yoki qarz summasi boʻyicha baholash, shu sababli foydada farq umuman paydo boʻlmaydi. Ikkinchisi — istisnolarni eʼtiborsiz qoldirish: qarz beruvchi ishtirokchi sifatida harakat qilsa, bu IFRIC 19 doirasidan tashqarida, bitim mohiyatidan kelib chiqib boshqacha aks ettiriladi. Uchinchisi — natijani alohida satrda ochib bermaslik.

Milliy korporativ rasmiyatchiliklar (ustavni oʻzgartirish, kapitalning yangi tuzilmasini roʻyxatdan oʻtkazish) bu maqola doirasidan tashqarida; ularni yurist bilan kelishgan maʼqul.