MHXS (IAS) 33 «Aksiyaga toʻgʻri keladigan foyda»: bazaviy va suyultirilgan, hisoblash

EPS ni kim ochib berishi shart

Standart oddiy yoki potensial oddiy aksiyalari ommaviy bozorda muomalada boʻlgan kompaniyalarning alohida va konsolidatsiyalangan hisobotiga, shuningdek ommaviy bozorda oddiy aksiyalar chiqarish uchun hisobotni qimmatli qogʻozlar bozori regulyatoriga topshiradigan yoki topshirishga tayyorlanayotgan kompaniyalarga tatbiq etiladi (2-band).

Agar bu doiradan tashqaridagi kompaniya baribir EPS ni ochib bersa, uni IAS 33 boʻyicha hisoblaydi va ochib beradi (3-band). Shuning uchun yopiq AJ oldindan hal qilishi kerak: EPS ni ixtiyoriy ravishda (masalan, investor soʻroviga koʻra) koʻrsatish kerakmi. Agar ha boʻlsa, standartdan chetga chiqib boʻlmaydi.

Kompaniya ham konsolidatsiyalangan, ham alohida hisobotni taqdim etsa, ochib berish konsolidatsiyalangan maʼlumotlar boʻyicha berilsa kifoya (4-band). Alohida hisobot boʻyicha EPS ham mumkin, lekin u faqat shu hisobotning umumiy daromad toʻgʻrisidagi hisobotida koʻrsatiladi (4-band).

Bazaviy aksiyaga foyda: formula

Bazaviy EPS — bu bosh kompaniyaning oddiy aksiya egalariga tegishli foyda yoki zarar, davr davomida muomaladagi oddiy aksiyalarning oʻrtacha tortilgan soniga boʻlingani (10-band). U yakuniy foyda uchun, agar koʻrsatilsa, davom etayotgan faoliyatdan olingan foyda uchun alohida hisoblanadi.

Surat. Bosh kompaniyaga tegishli dastlabki foyda imtiyozli aksiyalar boʻyicha dividendlar (soliqdan keyin), imtiyozli aksiyalarni bekor qilishdagi farqlar va shunga oʻxshash taʼsirlarga tuzatiladi (12-band). Kumulyativ imtiyozli aksiyalar boʻyicha davr dividendlari eʼlon qilingan-qilinmaganidan qatʼi nazar ayiriladi (14(b)-band).

Maxraj. Davr boshidagi aksiyalar soni chiqarilgan va qaytarib sotib olingan aksiyalarga vaqt omilini hisobga olib tuzatiladi — aksiyalar muomalada boʻlgan kunlar ulushi; mantiqiy yaqinlashtirish ruxsat etiladi (20-band). Pul evaziga chiqarilgan aksiyalar pul olinishi lozim boʻlgan sanadan kiritiladi (21(a)-band). Shartli chiqariladigan aksiyalar bazaviy koʻrsatkichga barcha shartlar bajarilgan sanadan boshlab kiradi (24-band).

• formula: EPS = (oddiy aksiya egalariga tegishli foyda − imtiyozli aksiyalar dividendlari) / oddiy aksiyalarning oʻrtacha tortilgan soni;
• tortish: aksiyalar × ular muomalada boʻlgan davr ulushi;
• davom etayotgan faoliyat boʻyicha koʻrsatkich, agar ochib berilsa, alohida hisoblanadi.

Bonus emissiya, aksiyalarni boʻlish va oldingi davrlarni qayta hisoblash

Kompaniya resurslarini oʻzgartirmasdan aksiyalar sonini oʻzgartiradigan hodisalar — bonus emissiya, aksiyalarni boʻlish va birlashtirish — vaqt boʻyicha tortilmaydi, balki retrospektiv qoʻllanadi, goʻyo ular taqdim etilgan eng erta davr boshida sodir boʻlgandek. 2 ga 1 bonus emissiyada avvalgi aksiyalar soni uchga koʻpaytiriladi (28-band).

Taqdim etilgan barcha davrlar uchun bazaviy va suyultirilgan EPS qayta hisoblanadi (64-band). Bu hisobot sanasi bilan hisobotni tasdiqlash sanasi oraligʻidagi hodisalarga ham tegishli. Teskari tomoni: oldingi davrlarning suyultirilgan EPS i farazlar oʻzgargani yoki potensial aksiyalar konvertatsiya qilingani sababli qayta hisoblanmaydi (65-band). Odatiy xato — aksiyalar boʻlingandan keyin solishtirma davrni qayta hisoblashni unutish.

Suyultirilgan aksiyaga foyda

Suyultirilgan EPS uchun surat ham, maxraj ham barcha suyultiruvchi potensial oddiy aksiyalar taʼsirini hisobga olib tuzatiladi (31-band). Suratga, masalan, konvertatsiya qilinadigan instrumentlar boʻyicha tan olingan foizlar qaytariladi (33(b)-band), soliq tuzatishi bilan. Potensial aksiyalar davr boshidan yoki, agar u kechroq boʻlsa, chiqarilgan sanadan boshlab konvertatsiya qilingan deb hisoblanadi (36-band).

Instrument faqat suyultirsagina kiritiladi: konvertatsiya davom etayotgan faoliyat boʻyicha EPS ni kamaytirishi (yoki zararni oshirishi) kerak (41-band). Tekshiruv uchun nazorat soni aynan davom etayotgan faoliyatdan olingan foyda hisoblanadi (42-band). Suyultirishga qarshi taʼsir koʻrsatuvchi instrumentlar hisobga olinmaydi (43-band).

Optsionlar va varrantlar: ular ijro etilgan, tushum esa davr davomidagi oʻrtacha bozor narxida aksiyalar chiqarishdan olingan deb hisoblanadi (45-band). Suyultirish faqat oʻrtacha bozor narxi ijro narxidan yuqori boʻlsagina yuzaga keladi (47-band). Kompaniyaning oʻz aksiyalariga sotib olingan optsionlar suyultirilgan koʻrsatkichga kiritilmaydi (62-band).

Konvertatsiya qilinadigan qarz, konvertatsiyada bir aksiyaga toʻgʻri keladigan soliqdan keyingi foiz bazaviy EPS dan oshsa, suyultirishga qarshi taʼsir koʻrsatadi (50-band).

Aksiyadorlik jamiyati uchun shartli namuna

Namuna shartli raqamlarda (real kompaniya maʼlumoti emas). Aksiyadorlarga tegishli sof foyda — 10 000 000 shartli birlik. Imtiyozli aksiyalar boʻyicha dividendlar — 1 200 000. 1 yanvarda muomalada 1 000 000 oddiy aksiya bor, 1 iyulda pul evaziga yana 240 000 aksiya chiqarilgan.

Maxraj: 1 000 000 + 240 000 × 6/12 = 1 120 000 aksiya. Surat: 10 000 000 − 1 200 000 = 8 800 000. Bazaviy EPS = 8 800 000 / 1 120 000 ≈ 7,86.

Endi ijro narxi 6 000, davr davomida aksiyaning oʻrtacha bozor narxi 10 000 boʻlgan 100 000 optsion qoʻshamiz. Shartli tushum — 600 000 000; oʻrtacha narxda bu mablagʻga 60 000 aksiya chiqarish mumkin boʻlardi, qolgan 40 000 aksiya haq olinmasdan chiqarilgan hisoblanadi. Suyultirilgan koʻrsatkich maxraji: 1 120 000 + 40 000 = 1 160 000. Surat oʻzgarmaydi. Suyultirilgan EPS = 8 800 000 / 1 160 000 ≈ 7,59.

Taqdim etish, ochib berish va odatiy xatolar

Bazaviy va suyultirilgan EPS barcha davrlar uchun teng ahamiyat bilan koʻrsatiladi (66-band). Ular teng boʻlsa, bitta qator yetarli (67-band). Aksiyaga zarar boʻlsa ham koʻrsatkich taqdim etiladi (69-band).

Izohlarda suratlar foyda bilan solishtirilgan holda (70(a)-band) va maxrajlar bir-biri bilan solishtirilgan holda (70(b)-band) ochib beriladi. Hisobot sanasidan keyingi hodisalar, masalan yangi aksiyalar chiqarilishi, EPS ni oʻzgartirmaydi (71-band).

• kumulyativ imtiyozli aksiyalar boʻyicha dividendlar eʼlon qilinmagan boʻlsa-da, ayirilmagan;
• bonus emissiya retrospektiv qayta hisoblash oʻrniga vaqt boʻyicha tortilgan;
• suyultirishga qarshi taʼsir koʻrsatuvchi konvertatsiya qilinadigan obligatsiyalar kiritilgan;
• solishtirma davr qayta hisoblanmagan;
• izohlar uchun surat va maxrajlarni solishtirish tayyorlanmagan.