MHXS boʻyicha konsolidatsiya: bir nechta kompaniyadan qanday qilib bitta hisobot olinadi

Guruhga konsolidatsiyalashgan hisobot nima uchun kerak

Guruh kompaniyalari alohida hisobot berar ekan, biznesni yaxlit baholab boʻlmaydi: oʻz tuzilmalari oʻrtasidagi sotuvlar tushumni shishiradi, oʻzaro qarzlar esa qarz yukini buzib koʻrsatadi.

Konsolidatsiyalashgan hisobot avvalo tashqi foydalanuvchilarga — banklar, investorlar, bitimlardagi hamkorlarga kerak. Lekin u mulkdor uchun ham foydali: faqat guruh darajasida qaysi segment haqiqatan daromad keltirayotgani koʻrinadi.

Amaliy sabab ham bor: guruh tashqi moliyalashtirishga chiqqan yoki bitimga tayyorlanayotgan zahoti konsolidatsiyalashgan hisobot suhbat shartiga aylanadi. Uni shoshilinch, ortga qarab yigʻish har doim tartibni oldindan qurishdan qimmatroq.

Perimetrni aniqlash: guruhga kim kiradi

MHXS boʻyicha konsolidatsiyaning birinchi qadami — qaysi kompaniyalar kiritilishi kerakligini tushunish. Bu yerda asosiy mezon egalik ulushining oʻzi emas, balki nazorat: muhim qarorlarni belgilash va ishtirokdan oʻzgaruvchan daromad olish qobiliyati.

Shu sababli perimetr har doim ham guruh haqidagi intuitiv tasavvurga mos kelmaydi. Rasman kichik ulushga ega kompaniya nazorat ostida boʻlib chiqishi mumkin, birgalikdagi faoliyat esa shoʻba korxonadan boshqacha aks ettiriladi.

• nazorat ostidagi shoʻba kompaniyalar
• qoʻshma korxonalar va birgalikdagi operatsiyalar
• sezilarli taʼsir ostidagi assotsiatsiyalangan kompaniyalar
• aniq vazifa uchun tuzilgan maxsus maqsadli tuzilmalar

Yagona hisob siyosati konsolidatsiya sharti sifatida

Guruh kompaniyalari koʻpincha hisobni turlicha yuritadi: tushumni tan olish, zaxiralarni baholash, aktivlarning foydali xizmat muddatiga yondashuvlar farq qiladi. Bunday maʼlumotlarni toʻgʻridan-toʻgʻri qoʻshib boʻlmaydi.

Shuning uchun konsolidatsiyadan oldin har bir kompaniyaning hisoboti guruhning yagona hisob siyosatiga, shuningdek yagona hisobot sanasiga va yagona taqdim etish valyutasiga keltiriladi. Bu ishning eng koʻp mehnat talab qiladigan qismi, ayniqsa birinchi yilda.

Yagona siyosatni yozma ravishda mustahkamlash va guruhning barcha kompaniyalari buxgalteriyalariga yetkazish foydali. Aks holda unifikatsiya har safar yigʻish bosqichida qaytadan qilinadi va natija uni aynan kim bajarganiga bogʻliq boʻladi.

Guruh ichidagi operatsiyalarni chiqarib tashlash

MHXS boʻyicha konsolidatsiyaning mohiyati — guruh oʻzi bilan oʻzi qilgan hamma narsani olib tashlash. Oʻzaro realizatsiya, ichki zayomlar va ular boʻyicha foizlar, guruh ichidagi dividendlar, qarama-qarshi debitorlik va kreditorlik qarzlari toʻliq chiqarib tashlanadi.

Zaxiralardagi realizatsiya qilinmagan foyda alohida eʼtibor talab qiladi: agar tovar guruh ichida sotilgan va boshqa kompaniya omborida qolgan boʻlsa, unga qoʻyilgan ustama tashqi dunyo uchun hali ishlab topilmagan va chiqarib tashlanishi kerak.

• oʻzaro sotuvlar va ularga bogʻliq tannarx
• guruh ichidagi debitorlik va kreditorlik qarzlari
• guruh ichidagi zayomlar va ular boʻyicha hisoblangan foizlar
• guruh kompaniyalari oʻrtasida toʻlangan dividendlar
• zaxiralar va aktivlar qoldiqlaridagi realizatsiya qilinmagan foyda

Gudvil va nazorat qilmaydigan ulush

Kompaniya sotib olinganda bitim qiymati olingan sof aktivlarning adolatli qiymati bilan solishtiriladi. Farq gudvilni hosil qiladi, u keyinchalik muntazam ravishda qadrsizlanishga tekshiriladi.

Agar bosh kompaniya shoʻba kompaniyaning hammasiga egalik qilmasa, kapital va natijaning bir qismi boshqa ishtirokchilarga tegishli — u nazorat qilmaydigan ulush sifatida koʻrsatiladi. Bu hisob-kitoblar birinchi konsolidatsiyada koʻpincha tafovutlar manbaiga aylanadi.

Konsolidatsiyadagi odatiy xatolar

Muammolar koʻpincha metodologiyada emas, maʼlumotlarda yuzaga keladi: guruh kompaniyalari davrni turli muddatlarda yopadi, guruh ichidagi aylanmalar summalar boʻyicha mos kelmaydi, valyutalarni qayta hisoblash esa ixtiyoriy kurslar boʻyicha qilinadi.

Xatolarning ikkinchi guruhi — tashkiliy. Konsolidatsiya jadvallarda qoʻlda, tavsiflangan tartibsiz qilinadi va xodim almashganda oʻtgan yilgi hisob-kitobni takrorlaydigan odam topilmaydi.

Muammolarning uchinchi guruhi muddatlar bilan bogʻliq. Agar guruh kompaniyalari davrni notekis yopsa, konsolidatsiya oxirgi ishtirokchini kutishdan boshlanadi va metodologiyaning oʻziga vaqt qolmaydi.

• kompaniyalar oʻrtasida guruh ichidagi aylanmalarning tafovuti
• rasman umumiy koʻrinishga keltirilgan turli hisob siyosatlari
• moddalarni taqdim etish valyutasiga notoʻgʻri qayta hisoblash
• qoldiqlardagi hisobga olinmagan realizatsiya qilinmagan foyda
• tavsiflangan va takrorlanadigan konsolidatsiya tartibining yoʻqligi

Oʻzbekistondagi guruhlarga qanday yordam beramiz

Leader Audit 13 yillik amaliyot davomida 220 dan ortiq auditorlik tekshiruvini oʻtkazgan va xalqaro standartlar boʻyicha hisobot talab qilingan kompaniyalar bilan ishlagan.

Biz perimetrni aniqlashga, hisob siyosatlarini yagona koʻrinishga keltirishga, guruh ichidagi aylanmalarni solishtirish tartibini qurishga va natijani auditdan oʻta oladigan tarzda rasmiylashtirishga yordam beramiz. Ishlar tarkibi guruh tuzilmasiga bogʻliq, shuning uchun har doim tahlildan boshlaymiz.