Boshqa yigʻindi daromad (OCI) MHXS boʻyicha: nimalar kiradi va nima uchun

BYD nima va u foyda bilan qanday bogʻliq

IAS 1dagi taʼrif qisqa: BYD — standartlar talabiga koʻra foyda yoki zarar tarkibida tan olinmaydigan daromad va xarajat moddalari. Boshqacha aytganda, qaysi natija foyda orqali oʻtishini, qaysisi uni chetlab bevosita kapitalga tushishini standartning oʻzi belgilaydi.

Foydani ham, BYDni ham oʻz ichiga olgan davr natijasi yigʻindi daromad deyiladi. Uni ikki yoʻl bilan koʻrsatish mumkin: IAS 1 foyda va BYD boʻyicha yagona hisobotni ham, ikkita alohida hisobotni ham ruxsat etadi. Hisobot oʻquvchisi uchun muhim jihat bitta: kapitalda yirik qayta baholashlar yoki kurs farqlari toʻplangan boʻlsa, sof foyda butun manzarani koʻrsatmaydi.

BYDning asosiy moddalari

Amalda BYD orqali koʻpincha quyidagi guruhlar oʻtadi:

• qayta baholash modeli qoʻllanilsa, asosiy vositalarni qayta baholashdan qiymat oshishi (IAS 16);
• xorijiy boʻlinma hisobotini taqdim etish valyutasiga qayta hisoblashda yuzaga keladigan kurs farqlari (IAS 21);
• BYD orqali baholanadigan qarz aktivlari va tegishli tanlov qilingan ulushli investitsiyalar adolatli qiymatining oʻzgarishi (IFRS 9);
• majburiyat foyda yoki zarar orqali adolatli qiymatda baholanadigan deb belgilangan boʻlsa, uning oʻz kredit xavfi bilan bogʻliq adolatli qiymat oʻzgarishi (IFRS 9);
• pul oqimlarini xedjlashda xedjlash vositasi natijasining samarali qismi (IFRS 9);
• belgilangan toʻlovli rejalar natijasining bir qismi (IAS 19) va assotsiirlangan tashkilotlar BYDidagi ulush (IAS 28).

Asosiy vositalarni qayta baholash: qoida qanday ishlaydi

BYDning eng yaqqol manbai — asosiy vositalarni qayta baholash. Qayta baholashdan keyin aktivning balans qiymati oshsa, oshish BYDda tan olinadi va kapitalda «qayta baholashdan qiymat oshishi» sarlavhasi ostida toʻplanadi. Istisno: agar oshish xuddi shu aktivning ilgari foydada tan olingan kamayishini tiklasa, u foydaga olib boriladi.

Qiymat kamayganda teskari tartib amal qiladi. Kamayish avval foyda yoki zararda tan olinadi, ammo shu aktiv boʻyicha qayta baholashdan oshishning kredit qoldigʻi miqdorida u BYDga oid boʻladi va kapitalda toʻplangan summani kamaytiradi.

Shartli misol (raqamlar tasvir uchun oʻylab topilgan). Bino qayta baholandi va oshish 30 birlikni tashkil etdi: hammasi BYDga ketadi. Keyingi davrda bino 50 birlikka arzonlashtirildi. Dastlabki 30 birlik toʻplangan oshish hisobiga BYD orqali hisobdan chiqariladi, qolgan 20 birlik davr xarajatiga tushadi. Hisob har bir aktiv boʻyicha alohida yuritiladi, guruh boʻyicha emas, aks holda kapitaldagi oshish qoldigʻi notoʻgʻri chiqadi.

Toʻplangan oshishni aktivni tan olish toʻxtatilganda toʻgʻridan-toʻgʻri taqsimlanmagan foydaga oʻtkazish mumkin. Bunday oʻtkazma foyda orqali oʻtmaydi.

Moliyaviy instrumentlar va xedjlash

IFRS 9 boʻyicha kompaniya dastlabki tan olishda savdo uchun moʻljallanmagan ulushli investitsiya adolatli qiymati oʻzgarishini BYDda koʻrsatishni qaytarib boʻlmaydigan tarzda tanlashi mumkin. Tanlov har bir aksiya boʻyicha alohida qilinadi. Bunday investitsiya boʻyicha dividendlar baribir foyda yoki zararda aks ettiriladi.

BYD orqali baholanadigan qarz aktivlari uchun mantiq boshqacha: adolatli qiymat oʻzgarishlari BYDda toʻplanadi, aktiv chiqib ketganda esa toʻplangan natija foyda yoki zararga oʻtkaziladi.

Alohida holatlar: agar majburiyat foyda yoki zarar orqali adolatli qiymatda hisobga olinsa, oʻzgarishning oʻz kredit xavfidan kelib chiqqan qismi BYDda koʻrsatiladi. Pul oqimlarini xedjlashda esa BYDda xedjlash vositasi natijasining samarali qismi tan olinadi.

Qayta tasniflash: nima foydaga qaytadi, nima qaytmaydi

Qayta tasniflash (reklassifikatsiya tuzatishi) — ilgari BYDda toʻplangan summani foyda yoki zararga oʻtkazish. Barcha moddalar uchun yagona qoida yoʻq: qaror moddani BYDga kiritadigan standartga bogʻliq.

Foydaga qaytadi: xorijiy boʻlinma chiqib ketganda toʻplangan kurs farqlari, qarz aktivlari chiqib ketganda ular boʻyicha toʻplangan natija, xedjlanayotgan oqimlar foydaga taʼsir qiladigan davrlarda pul oqimlari xedjlash zaxirasi. Qaytmaydi: BYD tanlovi qilingan ulushli investitsiyalar boʻyicha summalar; ularni faqat kapital ichida koʻchirish mumkin.

Xedjlashda yana bir nozik jihat bor: xedjlanayotgan bitim nomoliyaviy aktiv yoki majburiyatni tan olishga olib kelsa, zaxiradagi summa toʻgʻridan-toʻgʻri uning dastlabki qiymatiga qoʻshiladi. Bu qayta tasniflash tuzatishi emas va BYDga taʼsir qilmaydi.

Kompaniya hisobida nimani tekshirish kerak

BYD bilan xatolar odatda hisob-kitobda emas, hisob tizimida taqsimot yoʻqligidan kelib chiqadi. Amaliy tartib quyidagicha:

• qoʻllanilayotgan hisob siyosati boʻyicha BYDga tushadigan barcha moddalar reyestrini tuzish va har birini standartga bogʻlash;
• qayta baholash zaxirasini guruh boʻyicha emas, har bir aktiv boʻyicha alohida yuritish;
• har bir modda qayta tasniflanadimi va qaysi paytda ekanini oldindan qayd etish;
• kapitaldagi yakuniy qoldiqlarni kapital oʻzgarishlari hisobotidagi toʻplangan BYD summasi bilan solishtirish;
• BYD tanlovi qilingan instrumentlar boʻyicha dividend va chiqib ketishlar foyda yoki kapitalga ikki marta tushmaganini tekshirish.