Jamoa shartnomasi: majburiymi va unga nimalar kiritiladi

Jamoa shartnomasi majburiymi

Mehnat kodeksi har bir kompaniyani jamoa shartnomasiga ega boʻlishga majbur qilmaydi: uni tuzish zarurligi haqidagi qaror va muzokaralarni boshlash taklifi har qaysi tarafdan chiqishi mumkin (66-modda). Lekin bunday taklif kelib tushsa, muzokaralardan bosh tortib boʻlmaydi.

Jamoaviy muzokaralar boshlanishi haqida yozma xabarnoma olgan taraf yetti kun ichida ularga kirishishi va tashabbuskorga javob yuborishi shart (61-modda). Muzokaralar uchun zarur maʼlumotlarni taraflar bir-biriga soʻrov olingan kundan boshlab ikki haftadan kechiktirmay taqdim etadi (60-modda). Bundan tashqari, Kodeksning bir qator normalari bevosita jamoa shartnomasiga havola qiladi — masalan, ish vaqtini jamlab hisobga olish tartibi yoki qisqartirilgan vaqtli ishlar roʻyxati. Agar shartnoma boʻlmasa, bunday masalalarni ish beruvchi kasaba uyushmasi qoʻmitasi bilan kelishgan holda hal qiladi.

Muzokaralarni kim olib boradi

Tashkilotda xodimlar manfaatlarini kasaba uyushmasi qoʻmitasi ifodalaydi; bitta organ bir vaqtning oʻzida xodimlar va ish beruvchini ifodalashi mumkin emas (42-modda). Xodimlar nomidan muzokaralarni ish beruvchi manfaatlarini ifodalovchi shaxslar, shuningdek ish beruvchi tomonidan tashkil etilgan yoki moliyalashtiriladigan tashkilotlar, hokimiyat organlari va siyosiy partiyalar olib borishi mumkin emas (60-modda, OʻRQ-1109 tahririda).

Muzokaralar va loyihani tayyorlash uchun xodimlar va ish beruvchining teng sondagi vakillaridan ikki tomonlama ijtimoiy-mehnat masalalari boʻyicha komissiya tuziladi (49, 66-moddalar). Muzokaralar ishtirokchilari kelishilgan muddatga oʻrtacha ish haqi saqlangan holda asosiy ishdan ozod qilinadi; muzokaralar davrida ularni vakolat bergan organning roziligisiz ishdan boʻshatish, jazolash yoki boshqa ishga oʻtkazish mumkin emas (64-modda).

Jamoa shartnomasiga nimalar kiritiladi

Shartnoma mazmuni va tuzilishini taraflar belgilaydi (67-modda). Odatiy boʻlimlar:

• mehnatga haq toʻlash shakllari, tizimlari va miqdori, mukofotlar, nafaqalar, kompensatsiyalar, qoʻshimcha toʻlovlar, narxlar va inflyatsiyani hisobga olgan holda indeksatsiya mexanizmi;
• bandlik, qayta tayyorlash, malaka oshirish, xodimlarni boʻshatish shartlari;
• ish vaqti, dam olish vaqti va taʼtillar;
• mehnat sharoitlari va muhofazasi, shu jumladan ayollar, nogironligi boʻlgan shaxslar va oʻn sakkiz yoshga toʻlmagan xodimlar uchun;
• ishni oʻqish bilan birga olib boruvchi xodimlar uchun imtiyozlar, ixtiyoriy tibbiy va ijtimoiy sugʻurta;
• ish beruvchining xodimlar shaxsiy jamgʻarib boriladigan pensiya hisobvaraqlariga qoʻshimcha badallari;
• bajarilishini nazorat qilish, taraflarning javobgarligi, kasaba uyushmasi qoʻmitasining ishlash sharoitlari.
• iqtisodiy imkoniyatlarni hisobga olgan holda — imtiyozliroq shartlar: qoʻshimcha taʼtillar, ovqatlanish, aloqa va internet haqini toʻlash, transport kompensatsiyasi, oʻqish haqini toʻlash.

Qaysi shartlar haqiqiy emas

• xodimlar ahvolini qonunchilikka yoki ularga tatbiq etiladigan jamoa kelishuvlariga nisbatan yomonlashtiradigan shartlar;
• mehnat sohasidagi kamsitish va majburiy mehnat taqiqini buzadigan shartlar;
• mahalliy darajada hal qilinadigan masalalar doirasidan chiqadigan shartlar.
• ayrim shartning haqiqiy emasligi butun shartnomani haqiqiy emas qilmaydi (68-modda).

Shartnoma qanday tuziladi: bosqichma-bosqich

• muzokaralar boshlanishi haqida yozma xabarnoma — yetti kun ichida javob (61-modda);
• komissiya ishi; kelishuvga erishilmagan masalalar boʻyicha muzokaralarni qayta boshlash muddatlari koʻrsatilgan kelishmovchiliklar bayonnomasi tuziladi (63-modda);
• loyihani xodimlar tomonidan boʻlinmalarda muhokama qilish, mulohazalarni hisobga olib qayta ishlash (69-modda);
• mehnat jamoasining umumiy yigʻilishi (konferensiyasi) tomonidan maʼqullash — hozir boʻlganlarning 50% dan ortiq ovozi; yigʻilish xodimlarning yarmidan koʻpi ishtirok etsa vakolatli (36, 70-moddalar);
• agar loyiha maʼqullanmasa — qayta ishlash va oʻn besh kun ichida qayta taqdim etish;
• maʼqullangandan keyin uch kun ichida taraflar vakillari tomonidan imzolash (70-modda);
• barcha xodimlarni kuchga kirganidan keyin oʻn kundan kechiktirmay imzo qoʻydirib tanishtirish, yangi xodimlarni — ishga qabul qilishda (78-modda).

Amal qilish muddati, oʻzgartirishlar va nazorat

Shartnoma imzolangan kundan yoki unda koʻrsatilgan sanadan kuchga kiradi va nazarda tutilgan muddat davomida, lekin uch yildan oshmagan muddatda amal qiladi. Muddat tugagach, taraflar yangisini tuzmaguncha yoki amaldagisini oʻzgartirmaguncha u amal qilishda davom etadi; muddat tugagunga qadar uni uzaytirish mumkin (71-modda). Oʻzgartirishlar tuzishdagi tartibda kiritiladi (77-modda).

Shartnoma ish beruvchiga va barcha xodimlarga, shu jumladan u kuchga kirganidan keyin ishga qabul qilinganlarga tatbiq etiladi (72-modda). Nazoratni taraflar, komissiya, mehnat jamoasi va Bandlik vazirligi organlari olib boradi; har yili yoki shartnomada nazarda tutilgan muddatlarda taraflar uning bajarilishi haqida umumiy yigʻilishda hisobot beradi (79-modda).