Ish vaqti: soatlar normasi, toʻliqsiz va qisqartirilgan ish vaqti

Normal davomiylik: 40 soat

Ish vaqtining normal davomiyligi haftasiga qirq soatdan oshishi mumkin emas — besh kunlik ham, olti kunlik ish haftasida ham (182-modda). Normal davomiylikda kundalik ish (smena) besh kunlik haftada sakkiz soatdan, olti kunlik haftada yetti soatdan oshmasligi kerak (185-modda).

Bayram dam olish kunlari arafasida smena barcha xodimlar uchun kamida bir soatga qisqartiriladi. Qisqartirib boʻlmaydigan joylarda (uzluksiz ishlab chiqarish) ortiqcha ishlash qoʻshimcha dam olish vaqti bilan yoki xodimning roziligi bilan ish vaqtidan tashqari ish uchun belgilangan normalar boʻyicha haq toʻlash orqali qoplanadi (187-modda).

Kimga qisqartirilgan vaqt belgilanadi

Qisqartirilgan ish vaqti mehnatga haq toʻlashni kamaytirmasdan belgilanadi (183-modda): ish haqi normal vaqt uchun belgilangan toʻliq hajmda toʻlanadi (258-modda). Majburiy tartibda u quyidagilarga belgilanadi:

• 16 yoshdan 18 yoshgacha boʻlgan xodimlarga — haftasiga koʻpi bilan 36 soat, 15 yoshdan 16 yoshgacha — koʻpi bilan 24 soat (415-modda);
• I va II guruh nogironligi boʻlgan xodimlarga — haftasiga koʻpi bilan 36 soat, smena — TMEK tavsiyasiga koʻra, lekin olti kunlik haftada 6 soatdan va besh kunlik haftada 7 soat 30 daqiqadan oshmasligi kerak (427-modda);
• zararli va xavfli sharoitli ishlarda band boʻlgan xodimlarga — haftasiga koʻpi bilan 36 soat; ishlar roʻyxati jamoa shartnomasi yoki ish joylarini attestatsiya qilish natijalariga koʻra ish beruvchi tomonidan kasaba uyushmasi qoʻmitasi bilan kelishilgan holda belgilanadi (477-modda);
• tibbiyot xodimlari, pedagoglar va yuqori hissiy, aqliy va asabiy zoʻriqish bilan bogʻliq boshqa xodimlarga — haftasiga koʻpi bilan 36 soat, roʻyxatni Vazirlar Mahkamasi belgilaydi (184-modda);
• byudjetdan moliyalashtiriladigan tashkilotda ishlaydigan, uch yoshgacha bolasi bor ota-onadan biriga (397-modda).

Toʻliqsiz ish vaqti

Toʻliqsiz kun yoki toʻliqsiz hafta taraflarning kelishuviga koʻra — ishga qabul qilishda yoki keyinroq, muddatsiz yoki kelishilgan muddatga belgilanadi (186-modda). Haq toʻlash — ishlangan vaqtga mutanosib yoki ish hajmiga qarab. Toʻliqsiz vaqt taʼtil, staj va boshqa mehnat huquqlari boʻyicha hech qanday cheklov keltirib chiqarmaydi.

Xodimning iltimosiga koʻra ish beruvchi homilador ayolga, oʻn toʻrt yoshgacha (nogironligi boʻlgan bolasi boʻlsa — oʻn olti yoshgacha) bolasi bor ota-onadan biriga va tibbiy xulosaga koʻra kasal oila aʼzosini parvarish qilayotgan shaxsga (398-modda, OʻRQ-1150 tahririda, 2026-yil 12-sentabrdan amalda), shuningdek TMEK tavsiyasiga koʻra nogironligi boʻlgan xodimga toʻliqsiz vaqt belgilashi shart. Bu hollarda ish tartibi xodimning istaklarini hisobga olgan holda belgilanadi.

Tungi va ish vaqtidan tashqari ish

• tungi vaqt — 22:00 dan 6:00 gacha; agar smenaning kamida yarmi tunga toʻgʻri kelsa, u ishlab berilmasdan bir soatga qisqartiriladi (188-modda);
• ish vaqtidan tashqari ish — belgilangan davomiylikdan ortiq ish; avariya, falokat va almashtiruvchi xodim kelmagan hollardan tashqari, unga faqat xodimning yozma roziligi bilan jalb qilish mumkin (189-modda);
• chegara — ketma-ket ikki kun davomida koʻpi bilan toʻrt soat, noqulay sharoitli ishlarda — kuniga koʻpi bilan ikki soat (190-modda, OʻRQ-1095 tahririda);
• oʻn ikki soatlik smenada va oʻta zararli hamda oʻta xavfli sharoitli ishlarda ish vaqtidan tashqari ishga yoʻl qoʻyilmaydi;
• ish beruvchi ish vaqtidan tashqari soatlarning aniq hisobini taʼminlashi shart.

Ish vaqtini hisobga olish

Ish beruvchi ishga kelish va ishdan ketishni hisobga olishni tashkil qilishi shart — belgilangan shakldagi tabellarda va boshqa hujjatlarda, shu jumladan dasturiy va apparat vositalari yordamida (200-modda). Ish vaqtidan tashqari ish, xizmat safarlari, ichki oʻrindoshlik alohida hisobga olinadi; ishlanmagan vaqtda haq toʻlanadigan, haq toʻlanmaydigan vaqt hamda xodim aybi bilan va aybisiz yoʻqotishlar ajratiladi. Ishga borish yoʻli va kiyim almashtirish vaqti ish vaqtiga kirmaydi.

Hisob kunlik, haftalik va jamlangan boʻladi (198-modda). Jamlab hisobga olish, agar ishlab chiqarish sharoitlariga koʻra kunlik yoki haftalik normaga rioya qilib boʻlmasa, joriy etiladi: hisob davri — koʻpi bilan oʻn ikki oy, smena — koʻpi bilan oʻn ikki soat, davr uchun soatlar esa normadan oshmasligi kerak. Qoʻllash tartibi jamoa shartnomasi, u boʻlmasa — ish beruvchi tomonidan kasaba uyushmasi qoʻmitasi bilan kelishilgan holda belgilanadi (199-modda).