Korxonalarning statistik hisoboti: shakllar, muddatlar va topshirish tartibi

Statistik hisobot nima va uni kim topshiradi

Huquqiy asos — «Rasmiy statistika toʻgʻrisida»gi Qonun. Statistika maqsadlarida maʼlumot topshiradigan tashkilot respondent deb ataladi. Qonun respondentni keng maʼnoda belgilaydi: bu rasmiy statistika ishlab chiqaruvchilarga yakka tartibdagi va boshqa maʼlumotlarni taqdim etuvchi jismoniy yoki yuridik shaxs.

Statistik kuzatuv statistika dasturlari asosida olib boriladi. Shu sababli turli kompaniyalarning shakllar toʻplami har xil: u faoliyat turi, hajmi, filiallar mavjudligi va shu yili dasturga qaysi kuzatuv kiritilganiga bogʻliq. Kompaniya oʻzi kuzatuvga tushishiga amin boʻlmasa, buni hududiy statistika organidan aniqlash kerak, «har ehtimolga qarshi» hamma narsani topshirish shart emas.

Soliq va moliyaviy hisobotdan farqi

Soliq hisoboti — soliq toʻlovchining hujjatlari: soliq turlari boʻyicha hisob-kitoblar va deklaratsiyalar. U soliq majburiyatlarini aniqlash uchun asos boʻladi va soliq organlariga topshiriladi. Undagi xato kam toʻlashga olib kelsa, byudjet zarar koʻradi, shuning uchun maʼlumotlarning ishonchliligi uchun javobgarlik soliq toʻlovchiga yuklanadi.

Moliyaviy hisobot — moliyaviy holat, moliyaviy natija va pul oqimlari haqidagi tizimlashtirilgan axborot. U buxgalteriya hisobi qoidalari boʻyicha hisob registrlari asosida tayyorlanadi.

Statistik hisobot soliqlarni aniqlamaydi va egasi uchun moliyaviy holatni baholamaydi. Uning maqsadi — yigʻma statistik koʻrsatkichlar uchun maʼlumot olish. Bundan amaliy farqlar kelib chiqadi:

• qabul qiluvchi: soliq xizmati emas, statistika organlari;
• shakllar va koʻrsatkichlar statistika dasturlari va statistika organlari metodologiyasi bilan belgilanadi;
• maʼlumotlarni hisobdan olish, ammo soliq va moliyaviy hisobot bilan solishtirish kerak: ular orasidagi nomuvofiqliklar savollar va tuzatishlarga olib keladi;
• muddat va topshirish tartibini rasmiy statistika ishlab chiqaruvchi belgilaydi, soliq qonunchiligi emas.

Kompaniya oʻz shakllari va muddatlarini qayerdan bilib oladi

Qonun ikkita manbani mustahkamlaydi. Birinchidan, yillik statistika dasturida statistik maʼlumotlar roʻyxati, ularning davriyligi va bajarilish muddatlari koʻrsatiladi. Ikkinchidan, respondent maʼlumotlarni rasmiy statistika ishlab chiqaruvchi belgilagan tartibda va muddatlarda taqdim etishi shart. Amalda bu shakllar roʻyxati va sanalar statistika organlarining amaldagi hujjatlaridan olinishini bildiradi, buxgalter xotirasi yoki oʻtgan yilgi kalendardan emas.

Maʼlumotlarni qogʻozda yoki elektron shaklda topshirish mumkin, yigʻish usulini esa statistika ishlab chiqaruvchi belgilaydi. Shu sababli birinchi qadam — oʻz shakllaringiz uchun qaysi usul qabul qilinganini aniqlash va masʼul xodimda kirish huquqi borligiga ishonch hosil qilish.

Tartib: kompaniya nima qilishi kerak

Statistik hisobotlar shoshilinch ishga aylanmasligi uchun oddiy reglament tuzing:

• topshirishingiz shart boʻlgan shakllar reyestrini davriyligi va masʼul xodim bilan tuzing;
• hisobga muvofiqlikni tekshirishni belgilang: statistik hisobotdagi tushum, xodimlar soni va asosiy vositalar koʻrsatkichlari buxgalteriya maʼlumotlari bilan mos kelishi kerak;
• maʼlumotlarni yuborishdan oldin, soʻrovdan keyin emas, topshirilgan soliq va moliyaviy hisobot bilan solishtiring;
• yuborilganini tasdiqlovchi hujjat va shakl nusxasini saqlang;
• faoliyat turi oʻzgarganda, filial ochilganda yoki qayta tashkil etilganda shakllar roʻyxatini qaytadan aniqlang.

Maʼlumotlardagi xatolar va javobgarlik

Qonun respondentga ishonchli va toʻliq maʼlumotlarni bepul asosda taqdim etish majburiyatini bevosita yuklaydi. Agar maʼlumotlar notoʻgʻri, dolzarb emas yoki toʻliq emas boʻlib chiqsa — oʻzingiz yoki statistika ishlab chiqaruvchi xulosasiga koʻra — ularni tuzatish, toʻldirish va belgilangan muddatlarda taqdim etish kerak. Demak, xatoni aniqlashingiz bilanoq tuzatgan maʼqul.

Davlat statistika organlari buzilishlarni bartaraf etish boʻyicha koʻrsatmalar berishga va statistik maʼlumotlarga tegishli tuzatishlar kiritishga haqli. Bundan tashqari, ular statistik hisobotni topshirish tartibini buzgan mansabdor shaxslarga nisbatan maʼmuriy jazo choralarini qoʻllashga haqli. Rasmiy statistika toʻgʻrisidagi qonunchilikni buzganlik uchun javobgarlik haqidagi umumiy norma ham qonunda mavjud. Muayyan holat uchun jazolar tarkibi va miqdorini amaldagi MJTK boʻyicha tekshirish kerak.

Hisobot soʻrash qachon qonunga xilof

Qonunchilik biznesni ham himoya qiladi. MJTK yagona hisobotlar va statistik maʼlumotlar roʻyxatiga kiritilmagan statistik, moliyaviy, soliq va boshqa hisobotni talab qilganlik, shuningdek shu roʻyxatga kiritilgan hisobotni belgilangan muddat va tartibga xilof ravishda talab qilganlik uchun javobgarlik belgilaydi. Birinchi qism boʻyicha mansabdor shaxslar uchun jarima — bazaviy hisoblash miqdorining yigirma baravaridan qirq baravarigacha. Shu sababli odatiy boʻlmagan soʻrov kelganda avval shakl roʻyxatda bor-yoʻqligini va muddat qonuniyligini tekshirish kerak.

Alohida kafolat — maxfiylik. Yakka tartibdagi maʼlumotlar faqat yigʻma statistik maʼlumotlarni shakllantirish uchun ishlatiladi, kompaniyaning oʻziga nisbatan tekshiruv yoki maʼmuriy qarorlar uchun emas. Respondent statistika ishlab chiqaruvchilardan kuzatuv maqsadi va huquqiy asoslari hamda maxfiylikni taʼminlash haqida tushuntirish olishga haqli.