Foydalanilmagan taʼtil va mukofot zaxirasi MHXS boʻyicha

Qaysi toʻlovlar zaxiraga kiradi

IAS 19 haq toʻlanadigan taʼtil va mukofotlarni qisqa muddatli mukofotlarga kiritadi — agar ularni xodimlar tegishli xizmatni koʻrsatgan yillik davr tugaganidan keyin oʻn ikki oy ichida toʻliq hisob-kitob qilish kutilsa. Oddiy kompaniya uchun bu shuni anglatadi: taʼtil qoldigʻi va hisobot yili uchun yillik mukofot qisqa muddatli mukofotlardir va ular diskontlanmaydi.

Summa majburiyat sifatida, allaqachon toʻlangan qismi chegirilgan holda tan olinadi. Xarajatga esa boshqa MHXS mukofotni aktiv qiymatiga kiritishni talab qilmasa, shunday olinadi: masalan, oʻz obyektini qurish bilan band xodimlarning ish haqi asosiy vosita qiymatiga kirishi mumkin.

Yigʻiladigan va yigʻilmaydigan taʼtillar

Asosiy savol — foydalanilmagan taʼtil kelgusiga oʻtadimi. Agar oʻtsa (yigʻiladigan taʼtil), majburiyat xodim ishi bilan kelgusi haq toʻlanadigan taʼtilga boʻlgan huquqini oshirgan paytda tan olinadi. Agar huquq kuyib ketsa (yigʻilmaydigan taʼtil), xarajat va majburiyat taʼtil amalda boshlangandagina paydo boʻladi.

Muhim tafsilot: yigʻiladigan taʼtillar boʻyicha majburiyat ishdan boʻshaganda foydalanilmagan kunlar uchun kompensatsiya boʻlmasa ham tan olinadi. Xodim taʼtildan foydalanmay ketish ehtimoli baholashga taʼsir qiladi, ammo zaxirani bekor qilmaydi.

Taʼtil zaxirasini qanday hisoblash

Standart yigʻiladigan taʼtillar boʻyicha kutilayotgan xarajatni — davr oxirida toʻplangan foydalanilmagan huquq tufayli kompaniya toʻlashi kutilayotgan qoʻshimcha summa sifatida baholashni talab qiladi. Amalda hisob xodimlar kesimida quriladi:

• hisobot sanasiga kadrlar hisobidan foydalanilmagan taʼtil kunlari qoldigʻi olinadi;
• mehnat qonunchiligi va kompaniyaning ichki hujjatlari boʻyicha aniqlangan oʻrtacha kunlik ish haqiga koʻpaytiriladi;
• toʻlov paytida paydo boʻladigan boʻlsa, ish haqi fondidan majburiy ajratmalar qoʻshiladi;
• agar maʼlumotlar tasdiqlangan boʻlsa, kutilayotgan xodimlar almashinuvi va tajribaga koʻra foydalanilmaydigan kunlar ulushiga tuzatish kiritiladi.

Shartli raqamlarda hisob misoli

Misol shartli, raqamlar tushuntirish uchun oʻylab topilgan. Kompaniyada 40 xodim bor, 31 dekabrda har birida oʻrtacha 10 kun foydalanilmagan taʼtil, oʻrtacha kunlik ish haqi — 200 000 soʻm. Qoldiq — 400 kun, tuzatishlarsiz zaxira — 400 × 200 000 = 80 000 000 soʻm. Agar kompaniya ishdan boʻshaganda kompensatsiya toʻlamasa va oʻtgan yillar statistikasiga koʻra bir qism xodim taʼtilsiz ketsa, bahoni tuzatish mumkin — lekin tuzatish maʼlumotlar bilan tasdiqlanishi kerak.

Zaxira xodimlar xarajatlarida aks ettiriladi. Keyingi davrda amalda toʻlangan taʼtil pullari zaxira hisobidan yoziladi, yangi hisobot sanasidagi farq esa qoʻshimcha hisoblanadi yoki storno qilinadi.

Mukofot zaxirasi

Mukofot faqat va faqat oʻtgan voqealar natijasida kompaniyada mavjud huquqiy yoki shakllangan majburiyat boʻlsa va uning miqdorini ishonchli baholash mumkin boʻlsa tan olinadi. Majburiyat kompaniyada toʻlovdan boshqa real muqobil boʻlmaganda mavjud boʻladi.

Bu shartnomada mustahkamlanmagan mukofotlarga ham tegishli: agar kompaniyada ularni toʻlash amaliyoti boʻlsa, shakllangan majburiyat paydo boʻladi. Baholashda bir qism xodim mukofot olmay ketishi mumkinligi hisobga olinadi.

Ishonchli baho, xususan, reja shartlarida hisoblash formulasi boʻlganda yoki summa hisobot tasdiqlanishidan oldin aniqlanganda mumkin deb hisoblanadi. Auditor uchun bu: mukofotlash toʻgʻrisidagi nizom, mukofot miqdori boʻyicha qaror va xodimlar kesimidagi hisob tekshiruv asosi ekanini bildiradi.

Zaxira, ish haqi va davrni yopish bogʻliqligi

Zaxirani oy yoki chorakni yopishning muntazam jarayoniga bogʻlash qulay. Maʼlumotlar uch manbadan olinadi: kadrlar hisobi kunlar qoldigʻini, ish haqi hisobi oʻrtacha ish haqi va ajratma stavkalarini, mukofotlash nizomi esa mukofot shartlari va formulalarini beradi. Bu maʼlumotlar mos kelmasa, farq aynan zaxira hisobida aniqlanadi, shuning uchun uni yilda bir marta audit oldidan emas, har chorakda qilgan maʼqul.

Bahoning oʻzgarishi (yangi oklad, xodimlar almashinuvi boʻyicha boshqa prognoz, mukofot fondining qayta koʻrib chiqilishi) aniqlangan davrda aks ettiriladi va hisobotga izohlarda tavsiflanadi. Shunda rahbariyat va auditor summa nimadan tashkil topganini va oʻtgan davrdan nega farq qilishini koʻradi.

Odatiy xatolar va audit uchun hujjatlar

Koʻpincha quyidagi izohlar uchraydi:

• zaxira xodimlarning kunlar qoldigʻi boʻyicha emas, umumiy ish haqi fondi boʻyicha hisoblangan;
• ish haqi fondidan majburiy ajratmalar hisobga olinmagan;
• mukofot faqat buyruq chiqqan paytda hisoblanadi, holbuki toʻlov amaliyoti yil oxiriga majburiyat yaratgan;
• oklad oʻzgargandan keyin hisob yangilanmaydi;
• kadrlar hisobidagi taʼtil qoldiqlari buxgalteriya bilan solishtirilmagan.

Tekshiruvga nimani tayyorlash kerak

Tekshiruvga hisobot sanasiga xodimlar kesimidagi taʼtil qoldiqlari reyestri, taʼtil va mukofotlash toʻgʻrisidagi nizom, mukofot buyruqlari, formulalar bilan zaxira hisobi va xodimlar bilan hisob-kitob schyotlari aylanmalari bilan solishtirma tayyorlanadi. Zaxira aniq ahamiyatsiz boʻlsa, batafsil hisob-kitoblar shart emas, ammo bunday xulosani qisqa baho bilan yozma qayd etgan yaxshi.