MHXS (IFRS) 5 «Sotish uchun moʻljallangan uzoq muddatli aktivlar va toʻxtatilgan faoliyat»: asosiy talablar va misollar

Aktiv qachon sotish uchun moʻljallangan deb tasniflanadi

Uzoq muddatli aktiv yoki chiqib ketuvchi guruh, agar uning balans qiymati davom etayotgan foydalanish emas, asosan sotish hisobiga qoplanadigan boʻlsa, sotish uchun moʻljallangan deb tasniflanadi (6-band). Buning uchun aktiv joriy holatida odatiy shartlarda darhol sotishga tayyor boʻlishi, sotish esa yuqori ehtimolli boʻlishi kerak (7-band).

Chiqib ketuvchi guruh — bitta operatsiyada birga chiqib ketadigan aktivlar va xaridorga oʻtadigan, ular bilan bevosita bogʻliq majburiyatlar. Unga aylanma aktivlar ham, qisqa muddatli majburiyatlar ham kirishi mumkin.

• tegishli darajadagi rahbariyat sotish rejasini amalga oshirish majburiyatini olgan;
• xaridor izlash boʻyicha faol harakatlar boshlangan;
• aktiv joriy adolatli qiymatga nisbatan asosli narxda taklif qilinmoqda;
• sotish tasniflash sanasidan boshlab bir yil ichida yakunlanishi kutilmoqda (8-band);
• rejaning sezilarli oʻzgarishi yoki bekor qilinishi ehtimoli past.

Istisnolar va maxsus holatlar

Agar kechikish tashkilot nazorat qilmaydigan voqealar bilan bogʻliq boʻlsa va sotish rejasi kuchda qolsa, sotish muddati bir yildan oshishi mumkin (9-band). Mezonlar faqat hisobot sanasidan keyin bajarilsa, ushbu davr hisobotida aktiv qayta tasniflanmaydi; agar hisobot chiqarishga tasdiqlanishidan oldin bajarilsa — izohlarda maʼlumot ochib beriladi (12-band).

• Shunchaki foydalanishdan chiqariladigan yoki muddati oxirigacha ishlatiladigan aktiv sotish uchun moʻljallangan deb tasniflanmaydi — uning qiymati foydalanish orqali qoplanadi (13-band).
• Faqat qayta sotish uchun sotib olingan aktiv, agar bir yillik cheklov bajarilsa va boshqa mezonlar qisqa davrda — odatda uch oy ichida — bajarilsa, sotib olingan sanada tasniflanadi (11-band).
• Shoʻba tashkilot ustidan nazoratni yoʻqotishga olib keladigan sotish rejasida uning barcha aktiv va majburiyatlari, nazorat qilmaydigan ulush saqlanib qolsa ham, sotish uchun moʻljallangan deb tasniflanadi (8A-band).
• Xuddi shu qoidalar mulkdorlarga taqsimlash uchun moʻljallangan aktivlarga ham qoʻllaniladi (5A-band).

Baholash: ikki qiymatdan eng kichigi

Tasniflashdan bevosita oldin aktivning yoki guruhdagi barcha aktiv va majburiyatlarning balans qiymati tegishli MHXS boʻyicha baholanadi (18-band). Soʻngra aktiv balans qiymati va sotish xarajatlari ayirilgan adolatli qiymatdan eng kichigi boʻyicha baholanadi (15-band).

Sotish xarajatlari ayirilgan adolatli qiymatgacha kamaytirish qadrsizlanish zarari sifatida tan olinadi (20-band). Bu qiymatning keyingi oshishi foyda sifatida tan olinadi, lekin ilgari jamgʻarilgan qadrsizlanish zararidan oshmaydi (21-band).

Misol: balans qiymati 800 shartli birlik boʻlgan ombor sotuvga qoʻyildi; adolatli qiymat — 750, sotish xarajatlari — 30. Aktiv alohida qatorga 720 boʻyicha oʻtkaziladi, qadrsizlanish zarari — 80. Agar yarim yildan keyin baho xarajatlar ayirilgan holda 770 gacha oshsa, faqat 50 ni — 770 gacha va jamgʻarilgan zarardan oshmagan holda — tiklash mumkin.

• Sotish uchun moʻljallangan deb tasniflangan aktivning amortizatsiyasi toʻxtatiladi (25-band).
• Chiqib ketuvchi guruh majburiyatlari boʻyicha foizlar va boshqa xarajatlar tan olinishda davom etadi (25-band).
• Ayrim aktivlar (masalan, kechiktirilgan soliq aktivlari va xodimlarga haq toʻlash boʻyicha aktivlar) guruh ichida ham oʻz standartlari boʻyicha baholanadi (5-band).

Agar sotish amalga oshmasa

7–9-bandlar mezonlari bajarilmay qolganda tasniflash toʻxtatiladi (26-band). Aktiv ikki summadan eng kichigi boʻyicha baholanadi: tasniflashdan oldingi balans qiymati, tasniflash boʻlmaganida tan olinishi kerak boʻlgan amortizatsiya yoki qayta baholashlarga tuzatilgan holda, va sotmaslik toʻgʻrisidagi qaror sanasidagi qoplanadigan summa (27-band).

Tuzatish mezonlar bajarilmay qolgan davrdagi davom etayotgan faoliyatdan olingan foyda yoki zararga kiritiladi (28-band). Amalda bu oʻtkazib yuborilgan amortizatsiyani bir yozuv bilan qoʻshimcha hisoblashni anglatadi.

Toʻxtatilgan faoliyat

Toʻxtatilgan faoliyat — chiqib ketgan yoki sotish uchun moʻljallangan deb tasniflangan tashkilot komponenti boʻlib, u alohida muhim faoliyat yoʻnalishi yoki geografik hududni ifodalaydi, bunday yoʻnalish yoki hududdan chiqishning yagona rejasining bir qismi hisoblanadi yoki faqat qayta sotish uchun sotib olingan shoʻba tashkilotdir (32-band). Komponent — operatsion jihatdan va hisobot maqsadlari uchun aniq ajratilishi mumkin boʻlgan faoliyat va pul oqimlari (31-band).

Tarmoqdagi bitta doʻkonni yopish odatda toʻxtatilgan faoliyat hisoblanmaydi; butun mintaqadan chiqish yoki alohida biznes segmentini sotish — hisoblanishi mumkin.

• Umumlashgan daromad toʻgʻrisidagi hisobotda bitta yakuniy summa koʻrsatiladi: toʻxtatilgan faoliyatdan soliqdan keyingi foyda yoki zarar va uning aktivlarini qayta baholash yoki chiqib ketishidan olingan natija (33(a)-band).
• Ushbu summaning tarkibi ochib beriladi: tushum, xarajatlar, soliqqa tortilgunga qadar foyda va foyda soligʻi (33(b)-band).
• Qiyosiy davrlar boʻyicha ochib berishlar oxirgi davr oxirida toʻxtatilgan barcha faoliyatga tegishli boʻladigan qilib qayta hisoblanadi (34-band).

Moliyaviy holat toʻgʻrisidagi hisobotda koʻrsatish

Sotish uchun moʻljallangan aktivlar va chiqib ketuvchi guruh aktivlari boshqa aktivlardan alohida, guruh majburiyatlari esa boshqa majburiyatlardan alohida koʻrsatiladi; oʻzaro hisob-kitob qilish va bitta summa bilan koʻrsatishga yoʻl qoʻyilmaydi (38-band). Oʻtgan davrlar balanslaridagi summalar qayta tasniflanmaydi (40-band) — toʻxtatilgan faoliyat boʻyicha qiyosiy maʼlumotlar qayta hisoblanadigan umumlashgan daromad toʻgʻrisidagi hisobotdan farqli ravishda.