Soliq uzilishi (QQS boʻyicha uzilish): nima va qanday bartaraf etiladi

Uzilish qayerdan paydo boʻladi

Xaridorda QQSni hisobga olish, agar tovarlar soliq solinadigan faoliyatda foydalanilsa, soliq summasi alohida koʻrsatilgan hisobvaraq-faktura olingan boʻlsa va yetkazib beruvchi soliq toʻlovchi sifatida roʻyxatdan oʻtgan boʻlsa, mumkin (SK 266-moddasi). Elektron hisobvaraq-fakturalar tizimi soliq organiga butun zanjir boʻylab yetkazib beruvchi hisoblagan soliqni xaridorda hisobga olingani bilan solishtirish imkonini beradi.

Uzilish biror boʻgʻinda soliq hisobvaraq-fakturada hisoblangan, lekin yetkazib beruvchining hisobotida aks ettirilmagan yoki toʻlanmagan holda yuzaga keladi: yetkazib beruvchi «nol» deklaratsiya topshirgan, yoʻqolgan, soxta aylanmalar bilan ishlaydi yoki uning QQS toʻlovchisi guvohnomasi toʻxtatilgan.

• yetkazib beruvchi realizatsiyani QQS deklaratsiyasida aks ettirmagan;
• yetkazib beruvchi aks ettirgan, lekin soliqni toʻlamagan;
• yetkazib beruvchining QQS toʻlovchisi guvohnomasi toʻxtatilgan, tugatilgan yoki bekor qilingan;
• bitim koʻzboʻyamachilik yoki niqoblangan — tovar amalda boʻlmagan.

Uzilish qanday aniqlanadi: tekshiruvdan oldingi tahlil

Kameral tekshiruvdan oldin soliq organi tekshiruvdan oldingi tahlil oʻtkazishi mumkin — bu soliq toʻlovchining ishtirokisiz va rahbar buyrugʻisiz axborot tizimlaridan foydalangan holda hisobot va faoliyat haqidagi boshqa maʼlumotlarning avtomatlashtirilgan tahlili (SK 138-moddasi).

Agar hisobotning soliq organidagi maʼlumotlar bilan tafovutlari aniqlansa, soliq toʻlovchiga shaxsiy kabinet orqali xabarnoma yuboriladi. U olingan kundan boshlab oʻn kunlik muddatda aniqlashtirilgan hisobot yoki aniqlangan tafovutlarning asoslanishini taqdim etish kerak. Hech biri qilinmasa, bu kameral soliq tekshiruvini tayinlash uchun asos boʻladi.

Uzilish xaridorga nima bilan tahdid qiladi

Agar yetkazib beruvchining guvohnomasi toʻxtatilgan, tugatilgan yoki bekor qilingan boʻlsa, undan olingan tovarlar boʻyicha QQS uning xaridorlarida ham hisobga olinmaydi (SK 266¹-moddasi). Guvohnoma amali tiklanganda soliq toʻxtatilgan sanadan boshlab hisobga oʻtkaziladi.

Agar hisobga olish huquqi koʻzboʻyamachilik yoki niqoblangan bitim natijasida paydo boʻlganiga dalillar boʻlsa, soliq organlari hisobni bekor qilishi yoki tuzatishi mumkin (SK 266-moddasi). Bu asosiy xatar: yetkazib beruvchidagi uzilish xaridorning oʻz bitimi haqiqiyligini tekshirish uchun bahona boʻladi.

QQSni qaytarishda 2023 yildan taqiq amal qiladi: QQSning manfiy summasini qoplashda soliq uzilishi koeffitsiyentini (tax gap) qoʻllash amaliyoti taqiqlanadi (2023 yil 4 sentyabrdagi PQ-292-son qarorning 8-bandi). Bu bitimlar haqiqiyligini tekshirishni bekor qilmaydi, lekin qaytarishni koeffitsiyentga mexanik kamaytirishni istisno qiladi.

2026 yildan: yuqori xatar darajasidagi hisobvaraq-fakturalar

2026 yil 1 yanvardan SKga xatarli hisobvaraq-fakturalar mexanizmi kiritildi (ZRU-1108). Yuqori xatar darajasidagi toifaga kiritilgan hisobvaraq-faktura boʻyicha QQS xaridorlarda hisobga olinmaydi, soliq SK 266¹-moddasida nazarda tutilgan tartibda toʻlangan hollar bundan mustasno (SK 267-moddasi).

Bu tartib shunday: operatsiya boʻyicha soliq hisobga olish maqsadida xaridor tomonidan soliq agenti sifatida toʻlanishi mumkin. Yetkazib beruvchidan tovar olayotgan yuridik shaxs, yakka tartibdagi tadbirkor yoki oʻzini oʻzi band qilgan shaxs soliq agenti deb eʼtirof etiladi. Summa soliq agentida soliq budjetga toʻlangan davrda hisobga olinadi. Yetkazib beruvchida yuzaga kelgan ortiqcha toʻlov hisobga olinishi yoki qaytarilishi mumkin.

Yetkazib beruvchining hisobvaraq-fakturalari yuqori xatar toifasiga kiritilishi uning oʻzini olingan tovarlar boʻyicha QQSni hisobga olish huquqidan mahrum qilmaydi. Xatar darajasini aniqlash va bunday hisobvaraq-fakturalar reyestrini yuritish tartibini Vazirlar Mahkamasi belgilaydi. Past xatar darajasidagi hisobvaraq-fakturalar boʻyicha hisob faqat isbotlangan koʻzboʻyamachilik yoki niqoblangan bitimda bekor qilinishi mumkin.

Uzilish haqida xabarnoma kelsa nima qilish kerak

• 10 kun ichida shaxsiy kabinet orqali javob berish — aniqlashtirilgan deklaratsiya yoki tafovutlarning yozma asoslanishi bilan (SK 138-moddasi);
• bitim haqiqiyligi dalillarini yigʻish: shartnoma, elektron hisobvaraq-faktura, tovar-transport hujjatlari, dalolatnomalar, ishonchnomalar, toʻlov hujjatlari, yozishmalar, foto va ombor hisobi hujjatlari;
• yetkazib beruvchining holatini tekshirish: QQS toʻlovchisi guvohnomasi amal qiladimi, deklaratsiyalar topshiradimi;
• agar hisobvaraq-faktura yuqori xatar darajasiga kiritilgan boʻlsa — hisobni saqlab qolish uchun soliqni soliq agenti sifatida toʻlash-toʻlamaslikni hal qilish (SK 266¹-moddasi);
• zarur boʻlsa — penyani kamaytirish uchun hisobni tuzatishni aniqlashtirilgan deklaratsiyada aks ettirish.

Uzilishlarga qanday yoʻl qoʻymaslik kerak

Kontragentni bitimdan oldin tekshirish undan keyingi nizodan arzonroq. Minimal toʻplam — roʻyxatdan oʻtish maʼlumotlari, QQS toʻlovchisi maqomi, yetkazib berish uchun resurslar mavjudligi (ombor, transport, xodimlar), hisobot tarixi. Yirik yetkazib beruvchilar uchun shartnomaga yetkazib beruvchining realizatsiyani aks ettirish va QQSni toʻlash majburiyatini hamda guvohnoma toʻxtatilgani uchun javobgarlikni kiritish oqilona.

Kompaniya ichida har oy hisobga olingan QQSni elektron hisobvaraq-fakturalar tizimi maʼlumotlari bilan solishtirish va oʻn kunlik muddatni oʻtkazib yubormaslik uchun shaxsiy kabinetdagi xabarnomalarni kuzatib borish foydali.