Soliq tekshiruvidan keyin audit: qoʻshimcha hisoblangan soliqlar sababini topish

Dalolatnoma nimani qayd etadi va nega u rasmning faqat bir qismini qamrab oladi

Soliq auditi — belgilangan davr uchun soliqlar va yigʻimlar toʻgʻri hisoblanganligi va toʻlanganligini tekshirish (SK 140-modda). Dalolatnomada soliq auditi oʻtkazilgan davr hamda qaysi soliq boʻyicha oʻtkazilgani koʻrsatiladi (SK 156-modda). Shu chegaradan tashqaridagi hamma narsa tekshirilmagan, ammo xavfsiz emas.

Soliq auditi yuqori xavf darajasidagi toifaga kiritilgan soliq toʻlovchilarga nisbatan oʻtkaziladi (SK 140-modda). Shuning uchun tekshiruvning oʻzi — signal: soliq nazorati tizimi sizni xavfli kompaniya deb baholagan va boshqa davrlar hamda soliqlar boʻyicha tahlil davom etadi.

1-qadam. Qoʻshimcha hisoblashlarni sabab turlari boʻyicha ajrating

Soliq tekshiruvi natijalari boʻyicha qaror soliqlar va penyalarni qoʻshimcha hisoblashni yoki bundan voz kechishni, shuningdek javobgarlikka tortishni yoki bundan voz kechishni nazarda tutadi (SK 159-modda). Ichki tahlil uchun dalolatnomaning har bir bandini quyidagi guruhlardan biriga kiritish foydali:

• birlamchi hujjatdagi xato — hujjat yoʻq, nuqsonli rasmiylashtirilgan, sanalar, summalar yoki bitim tomonlari mos kelmaydi;
• tasniflashdagi xato — xarajat yoki aylanma notoʻgʻri toifaga kiritilgan, imtiyoz, stavka yoki hisobga olish tartibi notoʻgʻri qoʻllangan;
• hisob siyosatidagi xato — qoida notoʻgʻri belgilangan yoki umuman belgilanmagan va har bir davrda turlicha qoʻllanadi;
• jarayondagi xato — hujjatlar buxgalteriyaga oʻz vaqtida yetib bormaydi, davrni yopish nazorati va kontragentlar bilan solishtirma yoʻq;
• munozarali pozitsiya — inspektorning talqinini notoʻgʻri deb hisoblaysiz; bunday bandlar hisobni tuzatishga emas, eʼtiroz yoki shikoyatga ketadi.

2-qadam. Xulosalarni boshqa davrlarga koʻchiring

Har bir tizimli sabab uchun dalolatnomadan tashqaridagi davrlarda xuddi shu operatsiyalardan tanlanma tuzing. Amaliy tartib: yagona belgini aniqlash (kontragent, shartnoma turi, xarajat moddasi, imtiyoz turi), hisob tizimidan shu belgi boʻyicha barcha operatsiyalarni yuklab olish, ularni hujjatlar bilan solishtirish va soliq boʻyicha ehtimoliy farqni hisoblash.

Soliq huquqbuzarliklari uchun javobgarlikka tortish muddati — uch yil, u javobgarlikka tortish toʻgʻrisida qaror chiqarilgunga qadar hisoblanadi (SK 217-modda). Muddatni hisoblash huquqbuzarlik turiga bogʻliq, shuning uchun har bir davr uchun qaysi muddat dolzarbligini bilish foydali. Misol sifatida: dalolatnomada bir turdagi shartnomalar boʻyicha xato topilgan boʻlsa, shu turdagi barcha shartnomalarni nazorat predmeti boʻlishi mumkin boʻlgan butun muddat uchun tekshiring, faqat dalolatnoma davri uchun emas.

3-qadam. Hisobni tuzating va aniqlashtirilgan hisobotni topshiring

Avval topshirgan hisobotida ishonchsiz yoki toʻliq boʻlmagan maʼlumotlar va (yoki) hisoblangan soliq summasining kamayishiga olib kelgan xatolarni aniqlagan soliq toʻlovchi hisobotga zarur tuzatishlar kiritishi va aniqlashtirilgan hisobot topshirishi shart (SK 83-modda). Tekshiruv davridan tashqarida topgan xatolaringiz uchun bu asosiy vositadir.

Soliq toʻlash muddati oʻtgandan keyin aniqlashtirilgan hisobot topshirilganda javobgarlikdan ozod etilish ikki shart bir vaqtda bajarilganda amal qiladi: hisobot soliq toʻlovchi soliq organi tomonidan soliq kamayishiga olib kelgan holatlar aniqlangani yoki soliq auditi tayinlangani haqida bilguniga qadar topshirilgan boʻlishi va topshirishdan oldin yetishmayotgan soliq summasi hamda unga mos penya toʻlangan boʻlishi kerak (SK 83-modda). Demak, harakatlar tartibi muhim: avval hisob-kitob va yetishmayotgan summani penya bilan toʻlash, keyin aniqlashtirilgan hisobotni topshirish — qanchalik erta boʻlsa, shu shartlarga ulgurish ehtimoli shunchalik yuqori.

• xatoni va farq hisob-kitobini ish maʼlumotnomasida qayd eting;
• yetishmayotgan soliq summasi va penyani toʻlang;
• aniqlashtirilgan hisobotni soliq hisobotini topshirish uchun belgilangan tartibda topshiring;
• tasdiqlovchi hujjatlar va hisob-kitobni saqlang — keyinroq savollar tugʻilsa, ular kerak boʻladi.

4-qadam. Xato takrorlanmasligi uchun sababni bartaraf eting

Jarayonni oʻzgartirmasdan davrlarni tuzatish keyingi tekshiruvgacha gina samara beradi. Tahlildan keyin hisob siyosatini, shartnoma shablonlarini va birlamchi hujjat majburiy rekvizitlari roʻyxatini yangilang, oy va chorak yopilishiga nazorat nuqtalarini qoʻshing va har bir xavf zonasiga masʼullarni biriktiring.

Avtomatik signallarga munosabatni alohida tekshiring: agar tekshiruvdan oldingi tahlil jarayonida soliq organi hisobotdagi farqlarni aniqlagan boʻlsa, soliq toʻlovchi xabarnomani olgan kundan boshlab oʻn kunlik muddatda aniqlashtirilgan hisobot yoki farqlarning asoslantirishini taqdim etishi shart (SK 138-modda). Soliq toʻlovchining shaxsiy kabinetini har kuni kuzatib boradigan masʼul tayinlang.

Mustaqil nuqtai nazar qayerda kerak

Ichki buxgalter, odatda, dalolatnomaga oʻz qarorlari orqali qaraydi: ularni aynan u qabul qilgan boʻlishi mumkin. Tekshiruvdan keyingi mustaqil audit uchta vazifani hal qiladi: sabablarni obyektiv tasniflaydi, tekshirilmagan davrlar boʻyicha koʻlamni baholaydi va aniqlashtirilgan hisob-kitoblarning toʻgʻriligini topshirishdan oldin tekshiradi. Bunday ish tashabbuskor audit sifatida bajariladi va soliq organi bilan nizoda huquqiy himoyani almashtirmaydi.

Tekshiruvdan keyingi tipik xatolar

• dalolatnomadagi imzoni rozilik deb qabul qilish — soliq toʻlovchining dalolatnomadagi imzosi uning soliq auditi natijalariga roziligini bildirmaydi (SK 156-modda), lekin javob berish muddatini oʻtkazib yuborish ham mumkin emas;
• ikki jarayonni aralashtirish — dalolatnoma boʻyicha nizo va xatolar ustida ishlash alohida yuritiladi, shunda birida tan olish ikkinchisidagi pozitsiyaga zid kelmaydi;
• faqat dalolatnomada nomlangan summalarni tuzatish va qoʻshni davrlarda xuddi shu sabablarni izlamaslik;
• yetishmayotgan soliq va penyani oldindan toʻlamasdan aniqlashtirilgan hisobot topshirish — bunda javobgarlikdan ozod etish sharti bajarilmagan boʻladi.