Obligatsiya chiqarish va fond birjasiga chiqishda MHXS hisoboti

Qonun emitentdan nimani oshkor etishni talab qiladi

«Qimmatli qogʻozlar bozori toʻgʻrisida»gi Qonunning 39-moddasi oshkor etishning uch yoʻlini koʻrsatadi: emissiya prospekti, emitentning choraklik va yillik hisoboti, emitent faoliyatidagi muhim faktlar toʻgʻrisidagi xabarlar. Istisno — davlat qimmatli qogʻozlari emitenti.

Moliyaviy qism qonunda buxgalteriya hisoboti orqali tavsiflangan: prospektda — oxirgi uch yil uchun balanslar va moliyaviy natijalar toʻgʻrisidagi hisobotlar (emitent uch yildan kam faoliyat yuritsa — har bir tugagan yil uchun), choraklik hisobotda — chorak uchun balans va hisobot, yillik hisobotda — balans, yil uchun hisobot va auditorlik tashkiloti xulosasining nusxasi.

Axborotni taqdim etish va eʼlon qilish Qoidalari texnik tomonini qoʻshadi: axborot Yagona korporativ axborot portalida joylashtiriladi, qimmatli qogʻozlar birja listingiga kiritilgan boʻlsa, majburiy oshkor etish shu tizimdagi maʼlumotlar asosida birjaning rasmiy veb-saytida amalga oshiriladi. Emitent va qimmatli qogʻozlar haqidagi axborotni oshkor etmasdan qimmatli qogʻozlar chiqarish taqiqlanadi.

Bunda MHXS qayerda turadi

Qoidalarning 10-bandi ikki holatni aniq ajratadi: emitent hisoboti tegishli shakl boʻyicha oshkor etiladi, xalqaro moliyaviy hisobot standartlari asosida hisob yuritadigan emitentlar esa hisobotni 1-1-ilova shakli boʻyicha oshkor etadi. Yaʼni MHXS hisobotining oʻz oshkor etish shakli bor, lekin MHXSga oʻtish majburiyati bu hujjatlardan har bir emitent uchun kelib chiqmaydi.

Amaliyotda: hozir qaysi standartlar boʻyicha hisob yuritayotganingizni aniqlang va shunga muvofiq oshkor etish shaklini tanlang. Agar MHXS hisobotini allaqachon tayyorlayotgan boʻlsangiz (guruh, kreditor bank yoki xorijiy investor uchun), maydoncha va investor aynan nimani talab qilishini kelishib oling. Xalqaro standartlar boʻyicha hisobotga qoʻyiladigan talablarni standartlarning oʻzi belgilaydi.

Korporativ obligatsiyalar uchun shartlar

Qonunning 49-moddasi korporativ obligatsiyalarni aksiyadorlik jamiyatlari va tijorat banklari muayyan shartlarga rioya qilgan holda chiqarishiga yoʻl qoʻyadi. Shartlarning bir qismi auditorga tayanadi: chiqarish toʻgʻrisida qaror qabul qilingan sanadagi, auditorlik tashkiloti xulosasi bilan tasdiqlangan oʻz kapitali hajmi doirasida chiqarish; shuningdek, rentabellik, toʻlov qobiliyati, moliyaviy barqarorlik va likvidlikning uch yillik ijobiy koʻrsatkichlari (auditorlik tashkiloti xulosalari bilan tasdiqlangan) hamda mustaqil reyting bahosi.

Amaliy xulosa: chiqarish toʻgʻrisida qaror qabul qilinishidan oldin avvalgi davrlar uchun auditdan oʻtgan hisobot va shu koʻrsatkichlar hisob-kitobi kerak. Agar hisobotdagi oʻz kapitali ishonchsiz boʻlsa, buni chiqarishni roʻyxatdan oʻtkazish bosqichidayoq bilib olasiz.

Auditorning roli

Auditor kamida uch nuqtada kerak: xulosa emitentning yillik hisobotiga ilova qilinadi, obligatsiyalar uchun oʻz kapitali va koʻrsatkichlarni tasdiqlaydi, aksiyadorlik jamiyatlari esa «Auditorlik faoliyati toʻgʻrisida»gi Qonunning 35-moddasiga koʻra har yili majburiy auditdan oʻtadi.

Auditorlik xulosasi hisobotni tayyorlashning oʻrnini bosmaydi: agar hisob siyosati, zaxiralar hisob-kitobi va oshkor etishlar tayyor boʻlmasa, audit buni kech aniqlaydi. Shu sababli standartlarni tanlash va hisobotni oldindan tekshirish hujjatlar topshirilishidan oldin amalga oshiriladi.

Oshkor etish muddatlari

Qoidalarga koʻra emitent yillik hisobotni aksiyadorlarning yillik umumiy yigʻilishi yoki boshqa oliy boshqaruv organi oʻtkazilganidan keyin ikki hafta ichida eʼlon qiladi. Birinchi chorak, yarim yil va toʻqqiz oy uchun hisobotlar — hisobot davridan keyingi oy ichida. Muhim fakt haqida u yuz bergan sanadan boshlab ikki ish kuni ichida xabar berish kerak.

MHXS qoʻllansa, oraliq hisobot IAS 34 boʻyicha tayyorlanadi, biroq bu standart uni kimlar eʼlon qilishi shartligini oʻzi belgilamaydi: buni qonunlar va regulyatorlar hal qiladi. Ommaviy savdodagi qimmatli qogʻozlar uchun standartlar qoʻshimcha oshkor etishlarni qoʻshadi: IAS 33 (bir aksiyaga foyda) va IFRS 8 (segmentlar).

Tayyorgarlik tartibi bosqichma-bosqich

Kapital bozoriga chiqishga endi tayyorlanayotgan kompaniya uchun maqbul tartib quyidagicha.

• Hisob qaysi standartlar boʻyicha yuritilishini qayd etish va parallel MHXS hisoboti kerak yoki kerak emasligini hal qilish.
• Xulosa uchun auditorni tanlashdan oldin hisobot va hisob siyosatini dastlabki tekshirishdan oʻtkazish.
• Oʻz kapitali va avvalgi davrlar koʻrsatkichlarini auditorlik xulosasi bilan tasdiqlash.
• Prospektni tayyorlash va raqamlarni hisobot bilan kelishish: hujjatlar orasidagi farqlar regulyator va investorlarda savol tugʻdiradi.
• Portalda eʼlon qilish jadvalini sozlash va yillik, choraklik hisobotlar hamda muhim faktlar uchun masʼullarni tayinlash.

Emitentlarning odatiy xatolari

• Oshkor etish shakli va maydoncha hamda investor talablarini tekshirmasdan, obligatsiyalar uchun MHXS hisoboti avtomatik kerak deb hisoblash.
• Auditni oxirgi lahzada boshlash — oʻz kapitali va uch yillik koʻrsatkichlar oldindan tasdiqlangan boʻlishi kerak.
• Standartlar toʻliq qoʻllanmasdan MHXSga muvofiqlikni eʼlon qilish: muvofiq boʻlsa, izohlarda ochiq va shartsiz bayonot talab etiladi.
• Oshkor etish kalendarini yuritmaslik: yillik hisobot, choraklik hisobotlar va muhim faktlarning muddatlari har xil.
• Prospekt, portaldagi hisobotlar va auditorlik xulosasidagi raqamlarni solishtirmaslik.