IAS 16 boʻyicha asosiy vositalarni komponentlarga ajratib hisoblash

Ajratish qachon majburiy, qachon ruxsat etiladi

Standartdagi mezon bitta — ahamiyatlilik. Dastlabki qiymati obyektning umumiy qiymatiga nisbatan ahamiyatli boʻlgan har bir komponent alohida amortizatsiya qilinadi (43-band). IAS 16 raqamli chegarani koʻrsatmaydi: bu tashkilotning professional mulohazasi, uni hisob siyosatida, masalan obyekt qiymatidan ulush yoki aniq summa shaklida mustahkamlash maqsadga muvofiq.

Qism ahamiyatsiz boʻlsa, uni ajratish shart emas, ammo mumkin: tashkilot qiymati ahamiyatli boʻlmagan komponentlarni ham alohida amortizatsiya qilishga haqli (47-band). Bundan xizmat muddati keskin farq qilsa-yu, qiymatdagi ulushi hali kichik boʻlsa foydalaniladi.

Dastlabki qiymatni qanday taqsimlash

Obyekt boʻyicha dastlab tan olingan summa uning ahamiyatli komponentlari oʻrtasida taqsimlanadi va har bir komponent alohida amortizatsiya qilinadi (44-band). Amalda taqsimlash bazasi sifatida shartnoma va yetkazib beruvchi spetsifikatsiyasi, pudratchi smetasi, ular boʻlmasa muhandislik xizmatining ekspert bahosi olinadi. Asosiysi — har bir ulush nimaga asoslanganini hujjatlashtirish.

Shu bilan birga «qoldiq»ni ham hisobga olish kerak. Tashkilot ayrim komponentlarni alohida amortizatsiya qilsa, obyektning qolgan qismini ham alohida amortizatsiya qiladi (46-band). Qoldiq oʻzaro alohida ahamiyatli boʻlmagan komponentlardan iborat, uning uchun haqiqiy isteʼmolni aks ettiruvchi taxminiy usul qoʻllanishi mumkin.

Xizmat muddati va amortizatsiya usuli bir xil komponentlarni amortizatsiya xarajatini hisoblashda guruhlarga birlashtirish mumkin (45-band). Shuning uchun bitta qurilmadagi bir xil modeldagi uchta nasos odatda uch emas, bitta guruhni tashkil etadi.

• xizmat muddati sezilarli farq qiladigan yirik qismlarni ajrating (bino uchun tom, liftlar, muhandislik tarmoqlari; texnika uchun dvigatel, kuzov);
• qiymatni shartnoma, smeta yoki mutaxassis bahosi asosida taqsimlang va hisob-kitobni saqlang;
• obyekt qoldigʻini alohida hisoblang va uning xizmat muddatini belgilang;
• parametrlari bir xil komponentlarni guruhlarga birlashtiring;
• ahamiyatlilik chegarasini va ajratish tartibini hisob siyosatida mustahkamlang.

Qismni almashtirish: nimani kapitallashtirish, nimani xarajatga yozish

Kundalik texnik xizmat xarajatlari obyektning balans qiymatiga kiritilmaydi (12-band) — ular asosan mehnatga haq toʻlash, sarf materiallari va mayda butlovchi qismlardan iborat. Obyektni qisman almashtirish xarajatlari esa tan olish mezonlari bajarilsa, yuzaga kelgan paytda balans qiymatiga kiritiladi (13-band). Shu bilan birga almashtirilayotgan qismning balans qiymati hisobdan chiqariladi.

«Taʼmir»dan asosiy farq — natija: agar bir necha davr xizmat qiladigan muhim qism almashtirilgan boʻlsa, xarajatlar kapitallashtiriladi; agar bu shunchaki ish holatini saqlash boʻlsa, ular darhol xarajatga yoziladi. Bahsli holatlarni hisob boʻyicha emas, har bir bajarilgan ishlar dalolatnomasi boʻyicha tahlil qilgan maʼqul.

Alohida holat — xarid paytida buxgalteriya koʻzda tutmagan almashtirish: avvalgi komponent ajratilmagan boʻlsa, uning qoldiq qiymatini baholash kerak boʻladi.

Qiymati ajratilmagan eski qismni qanday hisobdan chiqarish

Standart almashtirilgan qismning balans qiymatini u alohida amortizatsiya qilinganidan qatʼi nazar, tan olishni toʻxtatishni talab qiladi (70-band). Bu qiymatni aniqlash amalda imkonsiz boʻlsa, tashkilot almashtirish xarajati miqdorini almashtirilgan qismning sotib olingan yoki qurilgan paytdagi qiymati koʻrsatkichi sifatida ishlatishi mumkin (70-band).

Shartli raqamlardagi misol. Stanok bitta obyekt sifatida hisobga olingan, qiymatining taxminan beshdan birini tashkil etuvchi dvigatel ajratilmagan. Dvigatel 200 shartli birlikka almashtirildi. Almashtirish xarajatlari kapitallashtiriladi, eski dvigatel qiymati esa almashtirish qiymatidan ekspluatatsiya davridagi yigʻilgan eskirishni ayirib baholanadi — bu farq foyda yoki zararga yoziladi. Bu yerdagi raqamlar namunaviy, normativ emas.

Yirik texnik koʻriklar va muddatlarni qayta koʻrish

Agar obyektdan foydalanish muntazam yirik koʻriklarga bogʻliq boʻlsa, har bir shunday koʻrik xarajatlari tan olish mezonlari bajarilganda almashtirish xarajatlari sifatida balans qiymatiga kiritiladi (14-band). Avvalgi koʻrik xarajatlarining qoldigʻi, hatto u sotib olish yoki qurilish paytida ajratilmagan boʻlsa ham, hisobdan chiqariladi (14-band). Bu aviatexnika, kemalar, yirik ishlab chiqarish uskunalari uchun xos.

Ajratilgandan keyin komponentlarning muddatlarini tekshirib turish kerak: tugatish qiymati va foydali xizmat muddati kamida har bir hisobot yili oxiriga qayta koʻrib chiqiladi (51-band). Taʼmir vaqtida amortizatsiya toʻxtatilmaydi (52-band), shuning uchun almashtirish davrida hisoblashni toʻxtatish — tez-tez uchraydigan xato.

Tipik xatolar

Eng keng tarqalgan xato — haqiqiy foydalanishni baholamasdan soliq yoki milliy hisob normalarini barcha komponentlarga koʻchirish. Ikkinchisi — almashtirishda eski qismni hisobdan chiqarmaslik, natijada aktiv oshirilgan boʻladi. Uchinchisi — ahamiyatlilik chegarasisiz hamma narsani boʻlish.

• obyekt qoldigʻi ajratilmagan, qiymatning bir qismi amortizatsiyasiz qoladi;
• almashtirishda yangi qism kapitallashtirilgan, eskisi hisobdan chiqarilmagan;
• joriy taʼmir almashtirish sifatida kapitallashtirilgan;
• komponent muddatlari yillar davomida qayta koʻrilmaydi;
• ajratish hisob-kitob va hujjatlar bilan asoslanmagan.