MChJ ustavi: majburiy qoidalar va koʻp uchraydigan xatolar

Ustavda nima albatta boʻlishi kerak

OʻRQ-1137-son Qonunning 14-moddasi majburiy maʼlumotlarni sanab oʻtadi:

• toʻliq va qisqartirilgan firma nomi;
• faoliyat predmeti;
• pochta manzili;
• organlar tarkibi va vakolatlari, shu jumladan umumiy yigʻilishning mutlaq vakolatlari, kuzatuv kengashi vakolatlari (agar u nazarda tutilgan boʻlsa), qarorlar qabul qilish tartibi va bir ovozdan yoki malakali koʻpchilik — kamida uchdan ikki qism ovoz bilan hal qilinadigan masalalar;
• ustav fondi (ustav kapitali) miqdori, har bir ishtirokchi ulushining miqdori va nominal qiymati;
• ishtirokchilarning huquq va majburiyatlari;
• ishtirokchining chiqish tartibi va oqibatlari, ulushning boshqa shaxsga oʻtish tartibi;
• hujjatlarni saqlash va ishtirokchilar hamda boshqa shaxslarga axborot berish tartibi;
• vakolatxonalar, filiallar, shuʼba va qaram jamiyatlar haqida maʼlumotlar;
• qonunchilikka zid boʻlmagan boshqa maʼlumotlar.

Ustav va oʻzgartirishlarni roʻyxatdan oʻtkazish

• Ustav va unga kiritilgan oʻzgartirishlar davlat roʻyxatidan oʻtkaziladi va roʻyxatdan oʻtgan paytdan eʼtiboran uchinchi shaxslar uchun kuchga kiradi (14-modda).
• Filiallar, vakolatxonalar, shuʼba va qaram jamiyatlar tashkil etish hamda pochta manzilini oʻzgartirish bilan bogʻliq oʻzgartirishlar roʻyxatdan oʻtkazuvchi organ xabardor qilingan paytdan eʼtiboran uchinchi shaxslar uchun kuchga kiradi (14-modda).
• Taʼsis hujjatlariga oʻzgartirishlar ishtirokchilar umumiy yigʻilishining qarori bilan kiritiladi (12-modda) — bu yigʻilishning mutlaq vakolatiga kiradi (31-modda).
• Ishtirokchi, auditor yoki manfaatdor shaxs taʼsis hujjatlari bilan tanishishga haqli; ishtirokchiga jamiyat koʻchirma nusxalarni berishi shart, ular uchun haq tayyorlash xarajatlaridan oshmasligi kerak (12-modda).

Ustav kapitali va ulushlar

• Ustav fondi ulushlarning nominal qiymatidan iborat; ulush foizlarda yoki kasr tarzida ifodalanadi (15-modda).
• Qiymati BHMning oʻn ming baravaridan ortiq boʻlgan pulsiz hissa baholovchi tashkilot tomonidan baholanadi va baholangan qiymatdan yuqori boʻlishi mumkin emas (15-modda).
• Har bir ishtirokchi hissasini taʼsis hujjatlarida belgilangan, lekin davlat roʻyxatidan oʻtgan sanadan bir yildan oshmaydigan muddatda toʻliq kiritishi shart (15-modda).
• Ustav ishtirokchi ulushining eng yuqori miqdorini va ulushlar nisbatini oʻzgartirish imkoniyatini cheklashi mumkin, lekin alohida ishtirokchilarga nisbatan emas (15-modda).
• Ishtirokchilar soni ellikdan oshmasligi kerak; oshib ketsa, jamiyat bir yil ichida AJ yoki ishlab chiqarish kooperativiga aylantirilishi kerak (8-modda).

Ishtirokchilarni himoya qiladigan qoidalar

Qonun koʻp masalalarni ustav ixtiyoriga qoldiradi. Ishtirokchilar oʻrtasida nizo boʻlmagan paytda, jamiyat tashkil etilayotganda ularni hal qilib qoʻygan maʼqul:

• Ulushni uchinchi shaxslarga sotish. Ishtirokchi, agar ustavda taqiqlanmagan boʻlsa, ulushni uchinchi shaxslarga sotishga haqli (21-modda). Ishtirokchilar sotib olishda imtiyozli huquqqa ega, ular undan foydalanmasa — imtiyozli huquq jamiyatga oʻtadi (21-modda).
• Imtiyozli huquq muddatlari. Sukut boʻyicha ishtirokchilar va jamiyat undan xabar berilgan kundan eʼtiboran bir oy ichida foydalanadi, agar ustav yoki ishtirokchilar kelishuvida boshqa muddat belgilanmagan boʻlsa (21-modda).
• Ulush oʻtishiga rozilik. Ustav ulushni begonalashtirish uchun ishtirokchilar yoki jamiyat roziligini talab qilishi mumkin; oʻttiz kun ichida yozma rad javobi kelmasa, rozilik olingan hisoblanadi (21-modda).
• Ulushni meros qilib olish. Ustavda ulushning merosxoʻrlar va huquqiy vorislarga oʻtishiga faqat qolgan ishtirokchilar roziligi bilan yoʻl qoʻyilishi nazarda tutilishi mumkin (21-modda).
• Notarial shakl. Sukut boʻyicha ulush bilan bitim oddiy yozma shaklda tuziladi; notarial shaklni ustav bilan belgilash mumkin (21-modda).
• Malakali koʻpchilik. Bir ovozdan yoki kamida uchdan ikki qism koʻpchilik bilan hal qilinadigan masalalar roʻyxati ustavda mustahkamlanadi (14-modda).
• Boshi berk vaziyatlarni hal qilish. Agar taʼsis hujjatlarida mediatsiya yoki hakamlik sudi nazarda tutilgan boʻlsa, qaror qabul qilib boʻlmaganda nizo shu usulda, aks holda — sud tomonidan hal etiladi (8-modda).

Boshqaruv organlari va direktor

• Umumiy yigʻilishning mutlaq vakolatiga faoliyatning asosiy yoʻnalishlari, ustav kapitali va taʼsis hujjatlarini oʻzgartirish, ijro etuvchi organlarni tuzish, moliyaviy hisobotlarni tasdiqlash, sof foydani taqsimlash, audit toʻgʻrisida qaror, qayta tashkil etish va tugatish kiradi (31-modda). Bu masalalarni kuzatuv kengashi yoki direktorga topshirib boʻlmaydi.
• Direktor umumiy yigʻilish tomonidan ustavda belgilangan muddatga saylanadi va jamiyat ishtirokchisi boʻlmasligi ham mumkin (42-modda) — vakolat muddatini ustavda yozish kerak.
• Ijro etuvchi organ vakolatlarini yigʻilish qarori bilan shartnoma asosida tijorat tashkilotiga — ishonchli boshqaruvchiga berish mumkin (42-modda).

Foydani taqsimlash

Jamiyat sof foydani har chorakda, yarim yilda bir marta yoki yilda bir marta taqsimlash toʻgʻrisida qaror qabul qilishga haqli; dividendlar ulushlarga mutanosib taqsimlanadi (26-modda). Toʻlash muddati va tartibi ustav yoki yigʻilish qarori bilan belgilanadi, lekin qaror qabul qilingan kundan eʼtiboran oltmish kundan oshmasligi kerak (26-modda).

Ustavdagi koʻp uchraydigan xatolar

• direktorning vakolat muddati koʻrsatilmagan — qonun ustavga havola qiladi (42-modda);
• malakali koʻpchilik bilan hal qilinadigan masalalar roʻyxati yoʻq — teng ulushli ikki ishtirokchida bu boshi berk vaziyatga olib keladi;
• ulushning merosxoʻrlarga oʻtishi tartibga solinmagan — unda ulush 21-moddaning umumiy qoidasi boʻyicha oʻtadi;
• ustav taʼsis shartnomasiga zid — ustav ustuvor (12-modda), ishtirokchilar kelishuvlari «yoʻqoladi»;
• yangi qonunga moslashtirilmagan — avvalgi qoidalar asosida tuzilgan ustavni qayta koʻrib chiqish kerak.