Avtodilerlar uchun MHXS: avtomobil zaxiralari, ishlab chiqaruvchi bonuslari va servis

Ombordagi avtomobillar: IAS 2 boʻyicha baholash va qadrsizlanish

Qayta sotish uchun xarid qilingan avtomobillar zaxiralar hisoblanadi. Standart ularni ikki qiymatdan eng kichigi boʻyicha baholashni talab qiladi: tannarx va sof sotish qiymati. Sof sotish qiymati — kutilayotgan sotish narxidan tayyorlash va sotish xarajatlarini (sotuvgacha tayyorgarlik, komissiya, mijozga yetkazish) ayirganda qoladigan miqdor.

Diler uchun bu shuni anglatadiki, maydonchada uzoq turgan yoki xarid narxidan past chegirma bilan sotiladigan har bir avtomobil qadrsizlanishga tekshirilishi kerak. Standartda qiymat qoplanmasligi sabablari aniq koʻrsatilgan: shikastlanish, eskirish, sotish narxlarining pasayishi. Avtosalon uchun odatiy holatlar — oʻtgan yilgi model yillari, nostandart komplektatsiyalar va tashish vaqtida shikastlangan mashinalar.

Muhim jihat: sof sotish qiymati zaxira nima uchun saqlanayotganini hisobga olib baholanadi. Mijozlarning qatʼiy buyurtmalari uchun avtomobillar shartnoma narxi boʻyicha, qolganlari odatdagi sotish narxlari boʻyicha baholanadi.

• Har hisobot davrida har bir VIN tannarxini kutilayotgan sotish narxi bilan, sotish xarajatlarini ayirgan holda solishtiring.
• Qoldiqlar yoshini va qadrsizlanish sabablarini qayd eting — auditorga asos kerak boʻladi.
• Buyurtma ostidagi avtomobillarni va erkin qoldiqlarni alohida baholang.

Ishlab chiqaruvchi bonuslari: daromadni emas, tannarxni kamaytiradi

Ishlab chiqaruvchilar dilerga turli bonuslar toʻlaydi: xarid hajmi uchun, reja bajarilgani uchun, salon standartlari uchun, chakana sotuv uchun. BHMS boʻyicha ular koʻpincha olingan paytda boshqa daromad sifatida aks ettiriladi. MHXSda yondashuv qatʼiyroq: zaxiralar standarti savdo chegirmalari, ortga qaytariladigan bonuslar va shunga oʻxshash moddalar xarid qiymatini aniqlashda ayirib tashlanishini toʻgʻridan-toʻgʻri aytadi.

Amaliy oqibat: avtomobillar xaridi bilan bogʻliq bonus tegishli mashinalar tannarxini kamaytiradi va natijaga faqat avtomobil sotilganda “oʻtadi”. Bonus davr uchun hisoblangan, ammo mashinalarning bir qismi hali omborda boʻlsa, bonusning bir qismi ham omborda — qoldiq tannarxining kamaygan qismi sifatida qoladi.

Muayyan avtomobillarga bogʻlanmagan bonuslar, masalan marketing standartlari uchun bonuslar murakkabroq. Ularni mohiyati boʻyicha tahlil qilish kerak: diler nima oladi yoki ishlab chiqaruvchi nima uchun toʻlaydi. Universal javob yoʻq — bu kasbiy mulohaza va shartnoma shartlari masalasi.

• Dilerlik shartnomasi boʻyicha barcha bonus turlarining reyestrini va ularni olish shartlarini tuzing.
• Har bir tur uchun u avtomobillar xaridi bilan bogʻliqligini aniqlang va VIN yoki model guruhlari boʻyicha taqsimlang.
• Hisobot sanasida rejaning bajarilish ehtimolini baholang: shart bajarilmasa, summa oʻzgaradi.

Avtomobilni qayta sotib olish: sotuv, ijara yoki moliyalashtirish

Qayta sotib olish shartnomasi — diler aktivni sotadi va shu bilan birga uni qayta sotib olishni vaʼda qiladi yoki shunday huquqqa ega boʻladi. Standart uch shaklni ajratadi: qayta sotib olish majburiyati (forvard), qayta sotib olish huquqi (call-opsion) va mijoz talabi bilan qayta sotib olish majburiyati (put-opsion).

Dilerning qayta sotib olish majburiyati yoki huquqi boʻlsa, mashina jismonan mijozda boʻlsa ham, mijoz avtomobil ustidan nazoratni olmaydi. Keyingi hisob qayta sotib olish narxiga bogʻliq. Diler avtomobilni dastlabki sotuv narxidan arzonroqqa sotib olishi mumkin yoki majbur boʻlsa, shartnoma IFRS 16 boʻyicha ijara sifatida hisobga olinadi. Qayta sotib olish narxi sotuv narxiga teng yoki undan yuqori boʻlsa, bu moliyalashtirish: avtomobil dilerning balansida qoladi, olingan pul esa moliyaviy majburiyat sifatida aks ettiriladi. Olingan va toʻlanadigan summa oʻrtasidagi farq foiz xarajati hisoblanadi. Narxlarni solishtirishda pulning vaqt qiymatini hisobga olish kerak.

Sotuv narxidan past narxdagi put-opsion uchun diler shartnoma tuzilgan sanada mijozda huquqdan foydalanish uchun sezilarli iqtisodiy ragʻbat bor-yoʻqligini baholaydi. Bor boʻlsa — bu ijara. Yoʻq boʻlsa — qaytarish huquqi bilan sotuv sifatida hisobga olinadi. Opsion amalga oshirilmay muddati tugasa, majburiyat hisobdan chiqariladi va tushum tan olinadi.

Odatiy xato — “N yildan keyin oldindan kelishilgan narxda qayta sotib olish dasturi”ni oddiy sotuv deb hisoblash. Bunday dastur shartlarini oldindan har bir tasvirlangan stsenariy boʻyicha tekshirish kerak.

Servis paketlari va kafolatlar

Dilerlar avtomobilni TX paketi, uzaytirilgan kafolat, sugʻurta yoki qoʻshimcha jihozlar bilan birga sotadi. IFRS 15 boʻyicha shartnomada nima alohida bajarilish majburiyati ekanini aniqlash muhim.

Kafolat alohida sotilsa (oʻz narxiga ega yoki alohida kelishilgan boʻlsa), bu mustaqil xizmat: narxning bir qismi unga taqsimlanadi va xizmat koʻrsatilishi bilan tan olinadi. Alohida xarid imkoniyati boʻlmasa, kafolat IAS 37 boʻyicha baholangan majburiyat sifatida hisobga olinadi — uning mijozga eʼlon qilingan xususiyatlarga muvofiqlik kafolatidan tashqari xizmat beradigan qismi bundan mustasno.

Baholashda kafolatning qonun bilan majburiyligi (u holda odatda alohida majburiyat emas) va qoplash muddati hisobga olinadi: muddat uzoq boʻlsa, kafolatda xizmat boʻlish ehtimoli yuqori. Bir necha yilga oldindan toʻlangan TX paketi — tushum kechiktirilib, xizmat koʻrsatilishi bilan tan olinishining klassik misoli.

Konsignatsiya va demonstratsion avtomobillar

Avtomobillar dilerga nazorat oʻtmasdan yetkazilsa (ishlab chiqaruvchi qaytarishni talab qilishi yoki boshqa dilerga berishi mumkin boʻlsa), IFRS 15 boʻyicha bu konsignatsiya: ishlab chiqaruvchi yetkazib berishda tushumni tan olmaydi. Standartdagi belgilardan biri — nazorat ishlab chiqaruvchida maʼlum voqea sodir boʻlguncha, masalan yakuniy mijozga sotilguncha yoki muddat tugaguncha qolishi. Diler uchun bunday mashinalarni oʻz balansida aks ettirish-ettirmaslik masalasi shartnoma shartlariga bogʻliq.

Demonstratsion avtomobillar — alohida mavzu. Mashina test-drayv va korporativ maqsadlarda ishlatilar ekan, uni IAS 16 boʻyicha asosiy vosita sifatida hisobga olish mumkin. Uni sotish qarori qabul qilinganda alohida qoida bor: oddiy faoliyati davomida ilgari ijaraga berilgan asosiy vositalarni muntazam sotadigan tashkilot ularni balans qiymati boʻyicha zaxiralarga oʻtkazadi, sotuvdan tushum esa IFRS 15 boʻyicha tan olinadi. Demo-park uchun bu band qoʻllanishi mashinalar aynan qanday ishlatilishiga bogʻliq; bu auditor bilan kelishish tavsiya etiladigan kasbiy mulohaza masalasidir.

Misol: bonus va qadrsizlanish (shartli raqamlar)

Shartli misol, haqiqiy kompaniyaga aloqasi yoʻq. Diler 10 ta avtomobilni har biri 100 shartli birlikdan xarid qildi. Ishlab chiqaruvchi chorak yakunlari boʻyicha 10 avtomobilning har biri uchun 20 birlik bonus hisoblaydi. Davr oxirigacha 6 ta mashina sotildi.

Bonus toʻliq olinganda daromad sifatida aks ettirilsa, davr foydasi 200 ga oshar edi. MHXS boʻyicha har bir avtomobil tannarxi 80 ga kamayadi: sotilgan 6 tasiga 120 bonus toʻgʻri keladi, 4 ta qoldiqqa esa 80 — ular zaxiralarning kamaygan tannarxida qoladi va sotilganda natijaga oʻtadi. “Butun bonus daromadga” yondashuviga nisbatan davr foydasidagi farq — 80.

Endi qoldiqdagi bitta mashina uchun xarajatlarni ayirgandagi kutilayotgan sotish narxi 70 boʻlsin. Uning 80 qiymati bundan yuqori, shuning uchun bu maʼlum boʻlgan davrda qoldiqni 10 ga qadrsizlantirish kerak.

Oʻtish uchun nimalarni tayyorlash kerak

Auditor va bank uchun eng foydali materiallar quyidagilar.

• Bonuslar va yetkazib berish shartlari boʻyicha barcha ilovalari bilan dilerlik shartnomasi.
• VIN boʻyicha qoldiqlar reyestri: kelgan sana, yoshi va kutilayotgan sotish narxi.
• Trade-in, qayta sotib olish va oldindan kelishilgan qoldiq qiymat boʻyicha mijozlar bilan shartnomalar.
• Narxlari va muddatlari koʻrsatilgan servis paketlari va uzaytirilgan kafolatlar roʻyxati.
• Demo-avtomobillar roʻyxati va ulardan foydalanish hamda sotish tartibi.