Ijara soligʻi: uy-joy va mol-mulkni ijaraga berganda qancha va qanday toʻlanadi

Stavka: 12 foiz

Oʻzbekiston rezidenti boʻlgan jismoniy shaxsning daromadlari 12 foiz stavkada soliqqa tortiladi; 5 foizlik stavka faqat dividend va foizlar uchun (381-modda). Ijaradan daromad dividend ham, foiz ham emas, shuning uchun unga 12 foiz qoʻllanadi.

Misol: kvartira oyiga 5 000 000 soʻmga ijaraga berilgan boʻlsa, oylik soliq — 600 000 soʻm (5 000 000 × 12%), yiliga — 7 200 000 soʻm.

Ijarachi tashkilot yoki YaTT boʻlsa: soliqni ijarachi ushlab qoladi

Jismoniy shaxsga daromad toʻlovchi Oʻzbekiston yuridik shaxslari va yakka tartibdagi tadbirkorlar soliq agentlari hisoblanadi: ular soliqni toʻlov manbaida hisoblab, ushlab qoladi va byudjetga oʻtkazadi (386-modda). Mulkiy daromadlar, shu jumladan ijara haqi, soliq agentida soliqqa tortiladigan daromadlar qatoriga kiradi (387-modda).

Demak, ofis yoki omborni tashkilotga ijaraga bersangiz, shartnomadagi summadan 12 foiz ushlanadi va sizga qolgan qismi toʻlanadi. Agent soliqni ushlamagan boʻlsa, ushlanmagan summani va penyani byudjetga oʻzi toʻlashi shart (386-modda). Talab qilsangiz, agent toʻlangan daromad va ushlangan soliq haqida maʼlumotnoma beradi.

Ijarachi jismoniy shaxs boʻlsa: oʻzingiz toʻlaysiz

Soliq agentida soliqqa tortilmaydigan mulkiy daromadlar jami yillik daromad toʻgʻrisidagi deklaratsiya asosida soliqqa tortiladi (393-modda). Ijaradan daromad oladigan shaxs yillik deklaratsiyadan tashqari oldindan toʻlanadigan (dastlabki) deklaratsiyani ham topshiradi — ijara daromadi paydo boʻlgan birinchi oy tugaganidan keyin besh kun ichida (397-modda).

Muhim istisno: koʻchmas mulk ijarasi shartnomasi soliq organlarida hisobga qoʻyilganda dastlabki deklaratsiya topshirilmaydi (397-modda). Ijaraga berishni toʻxtatsangiz, bu haqda yashash joyingizdagi soliq organini yozma ravishda xabardor qilasiz.

Toʻlov muddatlari

• har oy — daromad olingan oydan keyingi oyning 15-sanasigacha, dastlabki deklaratsiya yoki soliq organining xabarnomasi asosida (398-modda);
• yil yakunida — yillik soliq haqiqatda olingan daromad boʻyicha qayta hisoblanadi; farq keyingi yilning 1-iyunidan kechiktirmay undiriladi yoki qaytariladi (398-modda);
• yillik deklaratsiya — keyingi yilning 1-apreligacha, agar ijara daromadi soliq agentida soliqqa tortilmagan boʻlsa (397-modda).

Imtiyozlar

Turar-joy uylarini talabalarga ijaraga berishdan olingan daromadlar soliqqa tortilmaydi (Soliq kodeksi, 378-modda, 19¹-band; 2021-yil 1-oktabrdan vujudga kelgan munosabatlarga ham tatbiq etiladi).

380-moddada nazarda tutilgan imtiyozlar (jami daromadni kamaytirish) ijaradan olingan daromadlarga ham tatbiq etiladi. Agar imtiyoz huquqi boʻlsa, u yashash joyidagi soliq organi tomonidan yillik deklaratsiya asosida soliq hisoblanganda qoʻllanadi (380-modda).

Deklaratsiyani topshirmasa nima boʻladi

Soliq toʻlovchi yillik deklaratsiyani topshirmasa yoki unda notoʻgʻri maʼlumot koʻrsatsa, soliq organi oʻzidagi maʼlumotlar asosida soliqni hisoblab, oʻn kun ichida toʻlov xabarnomasini topshirishga haqli (397-modda). Deklaratsiya keyinroq topshirilsa, yakuniy soliq summasi shu deklaratsiya hisobga olingan holda belgilanadi.

Soliq organi deklaratsiyada soliqni kamaytiruvchi xato topsa, xabarnoma yuboradi; uni olgan soliq toʻlovchi oʻn kun ichida deklaratsiyaga tuzatish kiritishi shart (396-modda). Tuzatish toʻlov muddati oʻtguncha kiritilsa, javobgarlik qoʻllanmaydi.

Tashkilot uchun: ijara haqi va soliq agenti majburiyati

Agar korxonangiz jismoniy shaxsdan ofis, ombor yoki transport ijaraga olsa, u soliq agenti hisoblanadi: har bir toʻlovdan 12 foiz daromad soligʻini ushlab, byudjetga oʻtkazishi va soliq agenti hisobotida aks ettirishi kerak (386–387-moddalar). Ushlanmagan soliq va unga penyani agent oʻz hisobidan toʻlaydi — shuning uchun ijara shartnomasida summa «soliq bilan» yoki «soliqsiz» ekanini aniq yozish muhim.